Bueabod It Akeanon Literary Circle

Legends in Aklan

2012-01-23T01:17:00.001-08:00

Legends in Aklan
Gintipon ni
Melchor F. Cichon
September 2003

May mga istorya sa Aklan hanungod sa aswang ag sa lugar.
Ro mga masunod nga legends hay ginbatak (lifted) sa libro ni Damiana Eugenio, nga ginbatak man nana sa tesis ni Claire A. Zarate-Manalo nga ginsumite sa Centro Escolar University, Manila. Ro iba hay ginbatak man ni Prof. Eugenio sa iba pa nga mga sources. Ro ulihi nga legend hay ginsueat ko.
Bangud owa ako kasayod kon siin si Ms. Claire A. Zarate-Manalo, Nick I. Marte, ag kay Leopoldo A. de la Cruz, owa ako kapangayo kanda it permiso nga ibutang ra andang obra kara. Ginbutang ko raya nga mga legends agod mabasa ra it mga Akeanon, maskin siin man sanda. Kabay pa nga masugot man nga mapabilin ro mga legends ngara riya agod mas abu pa gid nga Akeanon ro makabasa kara. Pero kon indi gid man sanda magsugot, sueati eang ako agod mahugas ko ra. Saeamat gid.

An Aswang’s Revenge
An Aswang Turns Into a Cat
Encounter with a TikTik
Encounter With a Wakwak
Aswang as a Bird/Chicken
Aswang as an Old Woman
A Friendly Kapre
The Kapre
Encounter With A Kapre
The Duende of New Buswang, Kalibo
I Saw a Duende
The Playful Duende
The White Bell of Jemino
Legend of Aklan
May Aswang sa Idaeum It Baeay

An Aswang’s Revenge
Narrated by Amelia Zarate

This happened about 34 years ago when my third son, Junior was only eight months old.
That morning, an old woman selling dayok (native salted shrimps) passed by. From the balkonahe (porch), I called her and tried the dayok. I did not like the taste, so I said, “Your dayok doesn’t taste good! I’m not buying anymore.” That was all I said and the old woman left. The old woman, however, came from a neighboring town where witches are rumored to abound.
At about eight o’clock that evening, my mother-in-law, my children, and I were getting ready to go to bed. My husband was in Manila at that time. We heard sounds of scratching and running at the rooftop (made of nipa thatches). My mother-in-law began cursing and muttering that there was an aswang around. (It is believed that the aswang is frightened when one shows his awareness of its presence.)
A moment later, Junior suddenly began crying. He cried harder until it became difficult to pacify him. Everytime I laid him down to sleep he would get up. He kept on crying as if he were being pricked.
While we were trying to lull the baby to sleep, our neighbor, Tay Iboy, shouted, “Ay, mare, hada-ean it a kamo it kinanta, haron ro tiktik sa idaeom ninyo, ga hinuni” (Ay Mare, you seem not to know, you’ve been singing while the tiktik continues to make sounds under your house).
The following morning, Junior started vomiting. At the same time he had watery stool. He had not eaten anything aside from the milk feedings.
At dusk, he was very weak. He had deep eye sockets.
We called Dr. Rafael Tumbokon. After examining the baby, he advised us to have someone perform lay baptism on Junior. Then he gave the baby an injection. It seemed to be the last recourse.
Under the house, my neighbor had started to build a bonfire (dap-ong). Smoking the house is believed to drive away the evil spirits. When we asked the doctor if it was all right to make dap-ong he told us to go ahead.
We requested Tiyo Cleto to perform the lay baptism.
Suddenly we thought of calling Anton, an arbulario (medicine woman). She took an empty coconut shell and filled it with live coals, tawas (alum), kamangyan (incense), and kinuskos nga niyog (shredded coconut). The tawas was first placed on Junior’s abdomin before it was mixed with the other things in the coconut shell. Gintu-ob si Junior (Junior was treated by smoking). Carrying the coconut shell, the arbulario circled several times. Afterwards, gin-uli-an si Junior (the egg ritual was performed on Junior). After examining the egg, the arbulario came out with this pronouncement: gin kaigban it aswang si Junior (Junior was bewitched). Seen in the egg were eye marks and blood which were indications that Junior was inaswang (bewitched).
After that treatment, the baby immediately became well. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, pp. 109-111). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp. 156-157)

Back to top

An Aswang Turns Into a Cat
Narrated by Odong Julian, December 2, 1980

This happened to me sometime in 1958. We were at the house of my bilas (my sister-in-law’s husband) because one of his children died. We were about to sleep at about eleven o’clock in the evening when my brother-in-law opened the window. Outside the house was a banana tree. I invited him to go to bed but he remained silent. Instead, he waved his hand at us. We quietly approached the window. It was incredible! We saw a person fast climbing the banana tree while clinging to a eamay (withered banana leaf). It was strange that the eamay did not yield. When Manong Jose Belarmino saw this, he went down the house carrying a talibong (fighting bolo) and cut the banana tree entirely with one back stroke. Pumsik ro tawo ngato; tumugpa, kuring. (The person jerked; a cat fell on the ground.) About forty of us witnessed the transformation from a human being into an animal. When the cat moved, Nong Jose’s elder brother struck it, but it was able to jump outside. It was April and the ricefield had been cleared and prepared for planting. We all chased the cat in the field. To be sure that the cat would not be able to catch the cat, some people shouted “shoot.” One of us, however, opposed the idea as someone else might be hit. Another one said, “Bali aswang ron (that might be an aswang).” Finally, we all went home disappointed for the cat just disappeared.
The moon was beginning to wane. My bilas asked me to keep him company while watching the house. We sat closed to each other on the hagdan (staircase). He was facing one direction while I was facing the opposite. About ten minutes later, a tall man suddenly appeared in front of him. My bilas gave out a loud frightened cry. I pierced the creature through and through with my talibong but he was able to creep (nagsuhut) under the house and vanish. Surprisingly, my talibong was dulled at the tip. That was the time I started to believe that the aswang really exists. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escular University, Manila, 1981, pp. 115-116. In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp. 170-171)

Back to top

Encounter with a TikTik
Narrated by Querubin Abello

When I reached a secluded place, it started to drizzle. I was approaching a tulay-tulay (improvised bridge) when I noticed a shadow of a human being leaning against a wire post. I stopped for a while and lighted a cigarette so that the figure would know that there was someone else in the road. When I threw the lighted matchstick, the shadow disappeared. I looked at the other direction thinking that it might be a rival mirror. I saw no one. I had walked a distance of about ten meters when I began to hear do huni nga ga kutu-kutu (successive sounds) and the sound was tik tik. According to old folk, it is an evil spirit. I cursed and teased the object, saying, “If you like me, come walk with me home!” It was not a windy night for there was only a drizzle, but after a while a very strong wind suddenly seized me and I felt being strangled. I realized that I was grapping with an invisible creature whose attire resembled a birang (a native clothing material of very coarse fiber) similar to that worm by old women. I tried to grab the invisible creature’s head but its long tresses were slippery, and when we wrestled, its legs twisted around my waist. I suspected that it was a female wearing a saya (long shirt). I just could not visualize its face. I would wind its hair around my arm but it would slip at once for it was so slippery. It continued to sound tik, tik, tik as we grappled each other. Someone was pulling my legs until my shoes were taken off. I also succeeded in hurling my enemy upon the ground ag naga-eagpok man (and it would create a loud thud). But again it would cling to me and it was trying to reach my neck. When I gripped its hand, it was like the hand of an old woman, thin and shriveled. When I tried to whirl the creature around and around, it just clung tightly to my frontal body.
Later I weakened and I shouted for help, but no one came. My voice turned hoarse as I shouted, “Tabang, Tabang! (Help! Help!)” more than a dozen times.
Finally, I lost consciousness, but by a stroke of luck, a man from Nalo-ok (a barrio of Kalibo) transporting pawid (nipa hatches) in his karusa (cart) passed by Dikoy and I actually knew each other but that night he did not recognize me at once. We live on the same street in Kalibo. According to Dikoy, when he came to help me, he also heard the sound tik, so he drew out his bolo and shouted for help… (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, pp. 95-96). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp. 174).

Back to top

Encounter With a Wakwak
Narrated by Berning, 27, a tricycle driver, April 8, 1976

This happened to me in February 1976. At about nine o’clock that evening. I took a walk. Suddenly, I heard the sound of a wakwak. Since I was beginning to feel afraid, I shouted, “Come here, let’s make love.” It was only to boast my morale. Each time the wakwak created a sound I shouted back. Later, however, after having shouted several times and as I was becoming more afraid, the wakwak hovered about me. It was black and it resembled a kabug (bat), but was bigger than the latter. It seized me and we wrestled, but I noticed that it was not bat-like anymore. It was now a woman I was grappling with and the creature was slippery. It had long hair. I know very well it was a wakwak because I kept hearing the sound wak, wak, wak. The wakwak was always over me.
We rolled over and over until we reached a eogan-eogan (quagmire). I shouted for help because I felt as if I were going to die. I had a good physique and I was strong enough but I could not beat my adversary. The female wakwak seemed young and it had sharp, long nails. In fact the fingernails were visible the following morning.
I kept shouting for help as we wallowed in the mud. But there was not a single house nearby. So we continued to fight. Had I not been aided on time, I could have been choked to death. When help came, the wakwak disappeared. I was muddy all over. I suffered from bruises and other physical injuries. I learned that several persons had died in the very same spot several years before.
I was not drunk when the incident happened. In fact I was starting to look for tuba wine extracted from coconut. I would be dead now if I had been drunk. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, pp. 97-98). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.175.)

Back to top

Aswang as a Bird/Chicken
Narrated by Beverly Matutina, December 5, 1980

This happened when I was in Grade III. We were on our way home from school when I saw a female aswang. First, she kept on going around the bungsod (ant hill). Then, nagtinuwad-tuwad (she kept on crouching with head downward and buttocks upward on the ant hill). Her dress began to spread apart and my two cousins and I clearly saw that wings resembling those of a chicken were growing on her kilid (sides). The three of us watched her closely. The wings continued to expand and she also continued to crouch with head downward and buttocks upward. She was now ready to fly. Her hair stood on end (nagtindi ra buhok). It was a horrible sight. We ran as fast as we could because we were afraid that she would fly and snatch us away. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, p. 100). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.176.)

Back to top

Aswang as an Old Woman
Narrated by Rom Barrios, 36, candle maker, on November 30, 1980

I saw an old woman in her eighties just in front of the Sampaton house. She was carrying a bayong (native bag). Right away I wondered why a woman of her age should be out in the street at that time of the night (almost twelve o’clock midnight). I wondered if she had lost her way. After dropping Nichols home, I decided to go back to the place where I had seen the old woman with the thought of giving her a lift. I was with Mr. Avellana, our boarder. Strangley enough, I could see no trace of the old woman. I had left her just a block away from Nichol’s house and I could not understand how she could have vanished in just a wink. I stopped in every corner just to locate her, but she was completely gone. So, we proceeded home to Toting Reyes St., forgetting all about the old woman. But then, all of a sudden, I spotted her along 19 Martyrs Street, Building III, so I followed her. I began to suspect that she was a witch. I called Mr. Avellana’s attention to the woman’s feet. They were not touching the ground. The woman was floating. I alighted from the jeep without turning off the light. I wanted to see (her entire appearance clearly). I kept turning around for whenever I turned to this side she would turn to the other side and vice-versa. I could not figure out her entire appearance. Much as I tried, I could not grasp the old woman because she was slippery. We arrived at our apartment on Toting Reyes St., but no sooner had we gone up when we heard the sound of the wakwak. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escular University, Manila, 1981, pp. 101). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.176-177.)

Back to top

A Friendly Kapre
Narrated by Francisco Tolentino, 65, farmer, on April 10, 1976

We came to notice that upon reaching home in the evening, Alfredo, my nephew, would proceed to the kitchen, look for some rice and viands and take them down. This time, I was compelled to ask him: “Why are you bringing them downstairs?” Alfredo replied, “Itay, my friend could not go upstairs; besides, the people in this house are quite different from my friend.” He added that his friend looked very much like the rest of us, except that it was much bigger and did not live in a house like ours, and that his friend was five meters tall and somewhat like four dangaw (approximately thirty-two inches) in diameter. I was told that it was quite dark. The other parts of its body, I was further told, were in proportion to its body. Alfredo could not even reach his friend’s sakang (portion between the thighs) even if he stood straight. It was so tall that Alfredo would just pass underneath its legs. His friend would laugh everytime Alfredo stared at him. But this kapre, I was told, was tidy and not hairy like the rest of them; it would always stay naked, though.
Everytime the two of them went out together, Alfredo’s friend would always guard him along the way. His friend was absolutely harmless, Alfredo told me.
Alfredo first met his friend when he was on the grassy fields feeding a carabao. Alfredo, as you know, was staying with us and helping me in the farm. He would feed the carabao starting at three o’clock in the morning, then at five-thirty in the afternoon, and at eight o’clock or nine o’clock in the evening.
At about seven o’clock one evening, while Alfredo was watching the carabao in the grassy fields, this giant creature blocked his way and laughed when my nephew gazed at it. Alfredo was never afraid of it. Alfredo told it to stop kidding him. He knew all along that it was a kapre (he had heard so much about it). Alfredo was brave. My nephew told the kapre that if it ever wanted to make friends, it would have to follow him. Whenever they reached home, they would take supper. But the creature would just wait at the back of the house outside. After the kapre had eaten supper, he would ask permission to leave. Every night, the kapre would pick Alfredo up in the fields and they would go home together. That friendship lasted for over a year. The creature did not really help Alfredo much; he simply guarded Alfredo wherever he went.
But something happened that the kapre resented. It all started when Segunda, our helper, slammed the kitchen door when she saw Alfredo and his friend eating together. Before it could finish its food, the poor giant left the house quickly. But it had told Alfredo that it would never come to his place again. Alfredo followed his friend bringing along with him the food his friend had left. But the kapre refused to accept it.
Alfredo went home crying. Now that his friend had left him, nobody would help him with his problems.
Fortunately, however, Alfredo was able to appease his friend, and they went on with their friendship. But the friendship finally broke up when the kapre became so strict as to restrict Alfredo from going out at night. Not only that, Segunda’s annoying habits added to the trouble. Soon after, Alfredo and the kapre parted ways. Alfredo became mentally ill. He has fully recovered from the illness, though. It was Alfredo himself who narrated this story to me. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escular University, Manila, 1981, pp. 158-160). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.186-187)

Back to top

The Kapre
Narrated by Virgie Bongabong, 31
college graduate and businesswoman

This happened to me in 1973. I had some petty quarrel with my husband, Rey, that night. That is why at a little past nine o’clock, I went out to the terrace to catch fresh air. During the three of five minutes that I was standing beside the door, I saw something shining on the rima tree. Before that, the rima tree had been so huge that it had to be partially cut as it practically covered the house next door. We heard that our place was frequently visited by evil spirits during the full moon. When I looked at the rima tree, I saw a very big creature squatting and holding something brilliant. Probably it was what we call tabako (tobacco), as it is believed that kapre do smoke tobacco. If I recall it correctly, I would say that it was about three times the size of a regular human being and his lower limbs reached his shoulders. I did not clearly see his eyes, ears or hair because it was as if I was viewing a shadow. But definitely, it was not merely a shadow of a man because I am sure I really saw a very huge creature. His size would probably be about double that of two big human beings. Much as I wanted to shout upon seeing the creature, I couldn’t. It took sometime before I was able to run into my room. When I was running into my room I was freezing and sweating all over. I was terribly scared and was trembling, that is why Rey asked me what had happened. He even shook me but I just could not utter a word; so, I bit my finger for so long. The pain enabled me to shout and tell Rey everything. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escular University, Manila, 1981, pp. 146-147). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.188)

Back to top

Encounter With A Kapre
Narrated by Napoleon Barrientos, 64

This is what happened to me before the war when I was still a bachelor.
There were five of us, all guys, who went to Alipustos, Numancia, to serenade someone. Aliputos is about four kilometers from Kalibo. Along the way, at about one o’clock in the morning, we were followed by a wakwak and a titktik. We did not see them but we heard their sounds. We had brought with us three knives and one box of matches. I whispered to my companions to get some li-ay (dried coconut leaves) and light a torch. But still those sounds followed us. Upon reaching Laguing-Banwa, we passed by a river and picked some corn which we later broiled. As we were about to finish broiling the ears of corn, we saw two women in wooden slippers running. That was about two o’clock in the morning. I told Juaning, one of my companions, “Juaning, let’s follow them and find out where they came from.” But Juaning replied, “But what about the corn?”
I followed the two women alone.
As I was approaching the dam near my place, I picked up some wooden spikes and ran toward the dam to follow those women. I chased them for about a kilometer, but they disappeared from view.
As I stood on the dam, I suddenly saw a gigantic creature stretching his hands sideward and wearing a huge hat and suit made of sheepskin. It was a very tall and black creature hovering about me. It had probably three times the height of an ordinary person and a width four times that of a human being. It was so big indeed and it had very long nails. I wanted to run but it was blocking me. Thereupon, I remembered the wooden spikes, and so I stabbed the creature on the side, causing it to fall off the dam. He felt the pain and he roared. He wanted to climb up the dam again. I could not determine how thick were its hairs all over because of its long sleeves. But it had huge eyes and nose. That is what the old people call kapre.
When I saw it climbing up the dam again, I hurled a wooden stick about one meter long as it, causing it to roll till it fell into the waters. It managed to float and was able to find a coconut wood to lean on. I watched it closely. Thereupon, I ran as fast as I could and called my companions. I told them there was a kapre over there. My companions even saw it floating. Thereupon it slid off the log and began to disappear. Then we all went to eat our boiled corn and parted. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escular University, Manila, 1981, pp. 150-151. In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.188-189)

Back to top

The Duende of New Buswang, Kalibo
Narrated by Melani Zarate who saw the duende in 1979

Around six-thirty in the afternoon on August 24, 1979, my friends (boys and girls) and I went to Barangay New Buswang, Kalibo, Aklan. This Barangay is by the seashore. We went there for beach-strolling and pleasure. We rode a jeep and when we arrived there we were cheerfully telling stories, while sipping soft drinks. We stayed there for about an hour. I called upon my companions to go home because we were to have “reparation” in church at eight o’clock in the evening in connection with our Kristo-Maria seminar.
We rode the jeep again. I was seated near the back. All of a sudden, I was shocked to see ahead of us a small old man sitting on top of a cut coconut stump. He was one and a half feet tall. He wore a sharply pointed hat and he was barefooted. He was laughing at me. Because of my sudden shock and surprise, I kept looking at him, I was speechless. I rubbed my eyes for I might just been mistaken in my sight, and I stared at him intensely because this might just have been due to the glass windshield of the jeep. But I could not be mistaken for my eye light was normal. I told my girl friends about what I saw and I pointed to them the small man, but they just laughed at me and they said that I was only fooling them. I pointed to the object but they said they could not see it. We became the light of the jeep toward the small man but still it was I alone who could see the object; the rest of them could not. On the road back home, I still insisted that there was really a dwarf on top of the coconut stump but they would not believe and they just laughed at me. But I cannot forget my sight of the dwarf on the coconut stump. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, pp. 168-169). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.213-214)

Back to top

I Saw a Duende
Narrated by Emile Zarate-Ramos
A college graduate and businesswoman

On November 1, 1968, feast of departed souls, my elder sister, Claire Zarate-Manalo and I went to the Kalibo Parish Church at about nine-thirty in the morning. When we went towards the altar to receive communion, I knelt at the extreme left, side by side with my elder sister who was gazing at the altar. At once, as I knelt, I saw a small man sitting at the side of the altar. The size of the man was about that of a five-month-old baby, only that he was thin. He was one and a half feet tall. He was dark complexioned and looked as if he was between eighty to eighty-five years of age and toothless. His dress was entirely black like a pajama, with long pants, and long sleeves. He had a black hat like that of a dwarf and his shoes were like his black hat. I stared at the man seriously because he was the first smallest old man I had ever seen. It occurred to me that this might be what we call dwarf. That is why I stared at him long enough. I looked at my elder sister to see if she was also looking at the man, but she was not; she seemed serious and seemed to have seen nothing unusual. I looked at other people beside us and they wee not looking at the man either. It occurred to me that they might have been used to that man there. When we got home, I asked my elder sister if she saw the dwarf, but she answered that she had not seen anything. My hair stood on end from the answer she gave me. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, pp. 162-163). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.214-215)
Back to top

The Playful Duende
Narrated by Peping, a welding shop operator

This happened to me in my shop. We started operation in 1972, but the incident happened in 1973, to be precise. The shop which I am occupying now used to be an ermita of Roxas Avenue which was utilized for the May festivities.
Every afternoon, we would gather the different pieces of equipment inside the shop and arrange them in one place. Every morning, as we started working, our pliers would mysteriously disappear and my hired workers would endlessly look for it. In fact, my workers had nothing to do with the pliers, for it was I who used it and kept it afterwards in the afternoon. So, we would search for it till we finally found it. It had been like that for many times. So, the next time around, I would simply look for it silently when it disappeared. After all, my workers would always tell me that it was I who kept it the day before. I suspected that someone was making fun of us. My suspicion that my shop was inhabited by a duende was strengthened when something strange also happened to my worker, Gil, who used to sleep in the shop. It was a full moon, and Gil sensed something that sounded like footsteps moving about the room. But he saw no one outside. He went back to sleep spreading the blanket over himself. Shortly after that, he felt his hair being pulled from below. He suddenly got up feeling terribly nervous. (From Claire Zarate-Manalo, “Kalibo Supernaturalism and Its Social Relevance” (M.A. theses, Centro Escolar University, Manila, 1981, pp. 167). In: Philippine folk literature: the legends. Edited by Damiana Eugenio, Diliman, Quezon City, UP Press, 2002, pp.215)

Back to top

The White Bell of Jemino
Nick I. Mate
Philippine Herald Magazine, March 18, 1961, p. 8-9

A priceless relic of great historic importance lies buried to this day beneath the muddy bottom of a haunted river in Aklan province. This is the great white bell of Jemino whose legend many grade-school children found exciting reading in the Osias Readers.
The long-buried treasure awaits some philanthropic hands to salvage it from this watery grave. Cast in pure silver, the fabulous bell may enrich a finder with a few thousand pesos but the nation will immensely rewarded by its rare cultural values, for this is the memento of those brave and intelligent people who ruled these parts, flourished, and passed away.
This historic spot is located in the lonely little barrio of Jemino where flows the old meandering creek which the inhabitants call bucayan, or the White One. A drying rivulet now, it had been a deep eddying river which cut across the broad meadows of this ancient sitio of Altavas, Aklan. Nearby, to the south, a forested hill of noble height rises, forming a verdant backdrop against the rustic scene. The barrio abounds with local tales, haunted spots, and superstitions.
On the summit of the hill there used to stand, according to natives, a bamboo belfry where the legendary white bell would sound a warning of approaching Moro pirates. Local chroniclers claim that the superannuated stream is associated with the legend and point to the exact spot in the river where the white bell was hidden to prevent its capture by a band of Moros centuries ago.
The fabulous artifact was never retrieved after that and it was assumed to have found eternal repose beneath layers of silt that for centuries have accumulated in the bottom. Thus has the river derived its name. Several attempts to recover the white bell in the early days proved futile as divers came up scarred and reported seeing a Kataw, or siren (mermaid), near the bottom. Then legend took over. Superstitious natives believe that the bell is protected by the river-siren whose mighty charms hide it from the search of mortals. A quaint old man who lives near the enchanted spot gives credence to this mythical yarn and says that the white bell is still there where his forebears threw it into the water centuries ago.
The celebrated episode began sometime in the year 1600, during the height of the Moro depredations. In olden times Jemino embraced the length and breadth of a whole wide valley where a prosperous community of farmers and fishermen flourished. The wilderness reigned on the borders of the river. The hand of cultivation had not as yet laid low the dark forest nearby and tamed the features of the countryside. Game was plenty, crop harvests were abundant, and the people lived a happy life.
The only source of trouble was the pirates who were relentlessly harrying the inhabitants of this coastal region. Like hornets, the buccaneers would come in hordes from the islands of Ternate and Jolo, and not infrequently they would be joined by the fierce tribes of neighboring Borneo. Loaded with prisoners and booty, they would sail away to their distant strongholds, leaving in their wake death and destruction.
Usually the villages along the seacoast of the Visayas were the ones which suffered most. Many of the inhabitants were captured and sold as slaves. In 1621, Colonel Hernando de los Rios, a Spanish fort commander in Mindanao, estimated that some ten thousand Christians were captured and sold to rich Moslem datus.
At times some valiant villagers would offer resistance but their fear of the enemy would force them to withdraw after a brief skirmish. In that chaotic period, the hopeless inhabitants could never go out to sea without encountering the possible danger of falling into the hands of roving pirates. For several years the natives lived in a constant state of fear.
Along Aklan the pirates concentrated their raids in the minoro of Batang, which comprises Jemino and the fishing villagers of Lagatic, now known as New Washington. These are the domains of Datu Kalantiao, the famous lawgiver. The pirates’ favorite lurking place was Tinagong Dagat, a capacious cave near this township. The peaceful waters of the secluded bay provided an ideal harbor where the rogues could easily land their vintas.
Each time the Moros were sighted on the bay, drums and bugles would signal their presence. But this public alarm did not prove effective enough in the widely scattered communicates. Those who failed to hear the alarm would often fall reluctant prey to the foraging bandits.
The daring escape of Ora Guyang from the pirates and how her quick wits saved her life is a favorite story in Batang. The Moros were returning to their vintas after a raid during which Guyang was captured when nightfall overtook them on the trail. It was necessary for the raiders to rest and wait for daylight before resuming their homeward journey. Guyang made a dash for freedom in the darkness while her abductors were fast asleep.
She ran fast and as far as her legs could carry her. Nonetheless, dawn found the fleeing girl too far away from the safety of their community. Gravely worried that the Moros would recapture her, she thought it wise to retrace her footsteps on the sand to a wrong direction to mislead her pursuers. Then she took refuge in a thickly leafed branch of a tall tree. Only when certain that the Moros had left the islands did she climb down her perch, after several days of hiding. Guyang’s relatives were very glad to see her alive after given her up for lost.
It was amid such wide-felt despair and suffering that the idea of the bell took birth. The harassed people, who could no longer endure the continued Moro raids, summoned a council to seek ways and means of improving their vigilance. A wise old chieftain presiding over the gathered clan emphasized the great need for a device that would better secure the safety of the villagers. Someone suggested that a bell could speedily spread the alarm. Assign a sentinel to keep a sharp look-out, said another. The tall hill in Jemino would be just the right place for the project—this was the clincher that convinced all.
The heights command a good view of beaches in Batang. From the distance the approach of the enemy could be easily detected. The ringing of the bell would then alert the natives even when the pirates were still far out in the sea. To produce an effectively powerful sound, it was decided that the bell would be cast in silver. This would audibly bring into the ears of everyone the presence of danger.
It was the traditional Barangay spirit of the Visayans that helped make the white bell of Jemino possible. For as soon as contributions were exacted, hoards of moldy Spanish pesetas and silver coins were dug up from hiding places until a large heap glittered in the house of the chieftain. A blacksmith immediately sets to work. After a full week the silver bell was finished. The workmanship turned out to be excellent. Though of normal size, the bell was loud enough to be heard throughout the outlying villages. As planned, the silver bell was hung on a lookout post erected above the hill.
The next time the villages were imperiled, a lookout rang the white bell and the tolling reverberated across the glen bringing the message of danger. The alert gave the natives enough time to bundle their precious belongings and hide in the interior forests and surrounding marches. So it came to pass that the trustworthy bell which had saved many lives and much property soon became an object of superstitious reverence.
In no time the Moros became curious when they found deserted communities where nothing of value could be taken. Again and again their forays turned fruitless. In danger they put to the torch all abandoned huts. Precautioned, the inhabitants were already able to arm themselves and had on some occasion succeeded in driving away the buccaneers. This so enraged the pirates that they resolved to put an end to this mischief. Finally, the information about the existence of the silver bell filtered into their ears.
One day, the crafty enemy stole upon the village of Batang at noontide of a sultry summer’s day and surprised the inhabitants in the midst of their siestas. The pirates were out to capture the bell in Jemino. An excited native seized a conch-shell and blew a resounding blast that electrified the air. In an instant a stultifying scene broke out among the inhabitants.
A buxom maiden who was on her way to fetch water from a distant spring froze on her path when she heard the familiar sound. In panic she quickly ran back toward her village, forgetting her bamboo container in the spring. Suddenly, a pirate appeared on her tracks. Since then nothing was ever heard of the poor Olegaria.
In Jemino, the inhabitants were in a state of confusion. The old men, terrified, left whatever tasks they were doing and fled in the direction of the hills. The women, so great was their terror, gathered their children and ran. In the sudden excitement loose sayas were recalled to have simply slid off some slender waists. Others just forgot everything and scampered towards the jungles top hide.
Amidst the hue and cry, a lean warrior ran to the hilltop and quickly scanned the beach in the direction of Batang. Peering from the heights he had a bird’s-eye-view of the sea below him. His heart froze for a moment at the sinister sight that greeted his eyes. An enormous fleet of vintas was spread over the bay of Tinagong Dagat. The sun glided their bellying canvas as they rode at anchor along the shallows. They were greater in number than at any time before. Then the excited lookout rang the bell with frightened inhabitants as they crouched behind bushes and above trees awaiting their fate.
Back in the village the braves deployed a distance from the sitios and put up a posture of defense. Intelligence had reached the villagers that the Moros were going inland to take possessions of the bell. The chieftain had exhorted his followers to save it at all costs and the natives braced for a fight. Talibongs, bamboo lances, bows and arrows bristled among the men.
Among the motley defenders was one Paciong, who staged a one-man attack and bravely routed a vinta which was full of the enemy. Riding a banca in the dead of the night, he surreptitiously rowed towards the place where the Moros had anchored their vintas. Paciong quickly jumped into one and hacked a sleepy sentry before he could utter a cry. The rest he annihilated by skewering their nipa cabins with his bamboo lance. He impaled many of his sleeping enemies. The others who were able to wake in time spilled into the water to escape certain death.
When his feat became known to the Moros, the pirates fumed with revenge, and with augmented audacity became more determined to snatch the white bell. The marauders established a cotta near the shores of Batang as a base of operations. They continued to forage inland in search of the white bell during the siege that lasted for weeks. When captured was imminent, the natives acted quickly and took the white bell down and hid it deep in the river’s bottom.
Time has since filled the river with alluvial deposits from the rich top soil of eroded farmlands fringing the banka, even as modern political growth has reduced the boundaries of Jemino to the size of a small barrio peopled in recent years by a scant circle of farmers. The site of Jemino is already known today as Altavas named after the honor of the late Capiz assemblyman who authored the bill that converted the old barrio into a municipality.
Misty-eyed old folks, proud descendants of the original tribes, would still narrate, often in the innocent exercise of their fancy, the amusing and the tragic experiences their forebears had in defense of the white bell. Relics of the struggle in the form of a rutted fortification can still be seen today. Other interesting incidents, already tinted with superstition, have become myths which are stored only in the memory of the inhabitants.
Natives living near the bank of Bucayan claim that they often hear weird noises coming from the river. Is this the breeze passing through the bamboo thickets growing profusely along the banks, or is it the sound of the wood-nymphs singing as they keep eternal watch over the silver bell?

Back to top
Legend of Aklan
Leopoldo A. de la Cruz,
Sunday Times Magazine, March 19, 1961, pp. 16-17

A long time ago, there lived in this part of the Aklan river a man called Paumod. He had a son by the name of Dagasanan who, like his father, was a hunter. Ever since he had learned to hunt by himself alone, this boy was always in the forest of Kagoyuman which covered half of the back of Mount Daeogdog.
In this mountain lived the gods, according to the inhabitants of Aklan. The most powerful of them was Gamhanan who was the giver of life, security, and livelihood. But like any other gods, he also punished erring residents.
When summer came and trhe Aklan river bed turned dry and the soil caked, the people believed that Gamhanan in daeogdog was angry at them for their sins and had caused the drought and burned up the vegetation.
Again, when the rainy season came and lightning damaged animals and broke trees and split mountainsides, the people said that Gamhanan was angry because they had failed to offer a portion of their good harvest to his dwellings in the cave.
In Mount Daeogdog there were times when the people used to hear the bleating of the white panigotlo during the full moon. The pangotlo was a deer with full antlers. And this deer was often seen dashing across the river stream like a shaft of light. But the people never molested this pet of the gods; neither did they permit anyone to catch it.
If this animal was heard bleating before midnight during full moon, the people concluded that nothing bad would befall any villager and that anything that the farmers would plant the following day would become fruitful and abundant. But if the bleating was heard after midnight, the inhabitants believed something bad would happen: a flood to wash away their homes, farms and domestic animals, or blood spilled on the land.
One night, when the moon was full, this white panigotlo was heard bleating. The people learning of the event prepared their seedlings for the morrow. A camp fire was built near the river bank where the farmers, hunters, and fishers converged to join the thanksgiving gathering.
In the midst of the merriment, there appeared from across the river bank the figure of a man with a heavy load on his back. A sense of foreboding seized the people.
The people watched this figure. It moved on, then slowly descended the banks with difficulty and waded across the lazy stream towards the caked river bed. He followed the beaten path towards the clearing where the people were.
When he neared them, the people recognized him—Dagasanan, Paumod’s son, the hunter. The man lowered his load—the carcass of the enchanted white panigotlo!
The people stared in horror as the hunter and the dead deer.
“why did you lay your hands on Gamhanan’s pet? “ the people cried, raising their spears. “You’re a curse! A curse! A curse!”
Dagsanan turned on his heels and dashed awayas fast as he could but a spear caught him before he could get away. On the edge of the bank that rose from the dry river bed, he staggered and fell. Then the other men fell upon him with spear and blade. Meanwhile, another group raced to the hut of Paumod whom they also slew without warning.
That night thunder boomed in the countryside and the rains fell. The waters rose and flooded the river banks. There was devastation in the lowland areas at the foot of Mount Daeogdog. The people felt the wrath of Gamhanan.
Dagasanan’s body was washed away, but on the spot where he fell, there grew an inyam tree. That arm of river where falls the shadow of this tree was named after thus youth. On this very spot drowning occurs often. Dagasanan’s vengeance—every year a child is claimed for what their forefathers had done!
Mothers always warn their children not to go bathing in that side of the river the day after a booming sound is heard among the rocks. The people say it is Dagasanan groaning with pain and telling everyone that he was waiting for his next victim. Rufo’s son was around last year. And a farmer’s son across the river disappeared the year before.
On the spot where Paumod was killed another inyam tree grew. And it is said that during full moon natives sometimes notice a strange shadow flying from this tree to the other inyam tree by the riverbank where it will disappear while dogs howls in the distance.

May Aswang sa Idaeum It Baeay
Habatian Ko Eang Ra sa Magueang Ko, Melchor F. Cichon

Natabo ra sa Baryo Sta. Cruz, Lezo, Aklan. Mga 1957 siguro rato.
Si Nay Diday Felomino nga taga-Sta. Cruz, Lezo, hay nagahaea it puto. Aga-aga kon imaw mag-eaha it puto.
Ro baeay nanday Nanay Diday hay mga waeong piyes ra kataason ag ro andang saeog hay butong. Sa uto ku andang baeay hay may mga liay. Gina-amak na ra kon imaw magdap-ong o kon imaw mag-eaga it tubi para sa anang puto.
Isaeang aga-aga, samtang nagaeaha imaw it puto sa andang kusina, may nabatian imaw nga may nagakaeas-kaeas sa idaeum ku andang baeay. Sigurado imaw nga bukon it baboy aynakatangkae ro andang baboy.bukon man it andang ayam ay ro sambilog nanda nga ayam hay bag-o eang nana nakita nga naga-euko sa andang sala. Bangod nga eain gid ro nagakaeas sa andang idaeum hay ginhaon ni Nanay Diday ro sangka hurmanan nga lata nga may nagabukae nga tubi ag gulpi nana ra nga gin-uea sa may lugar kon siin nana nabatian ro nagakaeas.
Ag gulpi dayon nabatian ni Nay Diday nga may nagsinggit it aruy nga boses it magueang nga baye. Ag ingko may nagdaeagan.
Pagkaagahon hay nagbantog sa amon nga baryo nga ro ginakuno-kuno nga aswang nga si Lola Maria sa Takas hay napaso ra bilog nga eawas ag nagapaeaea sa andang kubo. Owa man imaw gindaea sa ospital ku ana nga bana nga magueang eon man ay owa man abi sanda’t kwarta. Gineampuean eang kuno nanda it ugbos it saging.
Isaea pa basi masayran kon ano ro natabo kana.
Pagkataliwam it mga tatlong adlaw, ro magueang nga baye hay namatay.

Mga Binaeaybay sa Kangga ni Tata Goloy

2011-10-31T02:08:00.000-07:00

Mga Binaeaybay sa Kangga ni Tata Goloy

Gintipon ag Ginbagay

Ni

Melchor F. Cichon
May 27, 2004
October 29, 2004
December 12, 2004

Batan

Nag-adto ako sa Batan
Igto sa andang katunggan
Nakakita ako it tambasakan
Naka-two-piece!

Tata Goloy
07-19-04

Buruanga

Luwa
Swiss

Nagbisita kami sa Buruanga
Nagsakay kami sa ay Tata Goloy nga Kangga;
Nagparking kami sa puno it mangga
Nga ra puno hay nagabunga.

@@@

Nag-agto ako sa Buruanga
Tata Goloy

Nag-agto ako sa Buruanga
Nakakita ako it daeaga
Ro anang kamison
Mas mahaba sa ana nga palda.

Buruanga
Tata Goloy06-05-04

O banwa nga among hataliwanan,
Owa kami kasayod kon siin ka hamutang;
Imo kami nga pasinsyahon
Sa among pagkamalipaton.

Indi magkasubo ro imong kaugalingon
Ay amon gid ikaw nga bisitahon
Agod hikita gid namon
Ro imong beauty ngaron.

Sa among pagbiyahe sa pag libot it Akean,
Ina kami kimo mag-ihapon
Agod among makita
Ro sunset nimo ngaron.

Bisan ro imong ipasuea kamon
Hay ginamos nga maga.
Amon gid ron nga sabakan ag pasaeamatan
Ay gugma gid ron ni Buruanga kamon.

@@@

Hara rang Handog Kay Buruanga
Maeara
June 5, 2004

Nag-agto ako sa Buruanga
Nakakita ako't daeaga;
May ginhutik ako kana,
Pero owa eon kuno imaw't planong mag-asawa.

@@@

Pag-agto ko sa Buruanga
Ginkangay ako't Ati nga daeaga;
Pag-abot ko sa baeay nanda,
Inubarang manok kakon ro andang gintagana.

@@@

Ro mga busay sa Buruanga
Nagakangay, nagapamaypay
Sa mga turista
Itom man o bukay.

Ibajay
Sa Kampo Berde
Ni Maeara

Igto sa Kampo Berde
Ro military ag ro NPA
Nagasaeo kon mag-ihapon
Maski ro anda nga suea hay sinanlag nga hipon.

Pamati Kamo Mga Kapatid
By Otot

ISANG DUGO KITA TANAN MANGA KAPATID
ISANG LAHI RO ATONG GINHALINAN
ANO RO ATONG GINAAWAYAN?
RO ATONG KABUHI SAMBATO MANLANG.

MANGA KAPATID,
BUKO’T BALA AG TALIBONG RO SULOSYON
SA ATONG KONPLIKTO.
KUNTA KITA MAGLAMANO
PARA SA BANWANG MAHAE MO, MAHAE KO.

@@@@

sa may kampo (santermo ag muerto nga katigueangan)
ni yamanitoshi

Igto sa may kampo
Maeamig ro hangin nga gaharo,
Ugaling gatangis ro eugta
Sa mga kakahuyan nga naduea.

Kasadya tan-awon
Ro eawod nga gabaeod it berde
Pasaka ag paidaeom
Sa agahon ag sa hapon.

Kapareho sa pag-eupad it mga pispis,
Ro kaeayo sa gabii nagasiyagit;
Malisod eon mag-usoy it panaguan
Hay ro mga kahoy ginakueang.

Ahay, bata pa ro mga kabukiran
Ro buhok hay sagad gid nga nabuhinan,
Ham-an ‘tay imo ginpabay-an
Sa eleksyon hay wa man kita ginkalimtan?

Masadya sa kampo
Manami ro hangin nga gaharo
Ugaling gatangis ro mga inunga
Andang paeaabuton ginpanakaw kanda.

@@@

Sa Ibajay, ano baea ay?
Water Sprite

Owa ako it ikasugilanon sa ibajay,
Sambilog sa mga banwa naton;
Pasensya, ay owa ko pa haagtuni
Kon ano ag paano igto ro anda nga pagpangabuhi

Akon nga hasayran,
may anda man nga ati-atihan;
Nakita ko ro anda nga piktyur,
Sa internet ko eang na-capture.

Sa anda nga prusisyon sa bilog nga banwahon
Una ro produkto it niyog
Halin sa liay ag hasta sa buyog;
Una man ro bunga, puso, dahon ag ro upas it saging
Kaibahan pa ro matsing, nagabaging-baging

Abaw! Sa kanami, ku mais nga nagahilera
Medyo bueak nga bougainvilla
nga sa terasa it baeay gabalandra

Sa 35 ka baryo nga nagpatikasug
Ro float it mga isda ro nagdaug
Paano abi bukod sa bukawong puea, tangige, bangus ag
tilapya
Nagabitin man ro tangkong ag ro daehug nga dagaya!

Sa kasadya gid tan-awon
Ginahidlaw gid mag-uli sa aton
Agod bisitahon ro banwahon nga gintugyan katon
It Ginoo agod haeongan ag palanggaon.

@@@
Maeara
April 12, 2004

May puno it bugnay
Sa banwa it Ibajay;
Kon kuhiton ra ni Inday,
Nagabaeangon ro mga patay.

@@@
Kalolo0oy Si Tatay
Ni Swiss

hay kalolo-oy si tatay
owa kasamit it tinapay
nga ginhalin pa sa ibajay
nga gin ta-o ni maria olay...

@@@
Si Pipoy ag Si Pipay
Ni Swiss
12,4,04.

si pipoy ag si pipay
may manok sandang bukay
ginbueang nanda sa ibajay
nagdaog pero namatay

Si Tatay
Ni Kal

Si Tatay
Nag ea-ong kay Nanay
Mabakae it monay
Igto pa sa Ibajay

@@@
Oh! Campo Verde
Ni Tata Goloy

oh!campo verde
pangaean mo paeang gaeumpat eon rang dughan
ro kahoy sa libot mo ay verding berdi
ginahanyo ko sa atong gobyerno
ikaw protiktahan

iya kimo kami nagapanilong kon mainit man o mauean
ikaw nagasaeap sa mabahong hangin ag sa baha
it atong mahae nga akean

ginahinyo ko man sa atong mamamayan
indi pagputlon ro kahoy sa imong kabukiran
agod ro huni’t pispis atong perming mabatian

@@@

Panagu-an
Taga Goloy

Sos si Maeara
Iya imaw kaina
Pag abot nana
Ako hay umalagwa.

Ako hay nanago
Igto sa may kangga
Nagdinohong tana imaw
Owa na gid ako pag usuya.

Ubos it namok rang botkon
Ginsugod it tagasaw rang ilokon
Ginponggan ko gid ngani
Nga indi gid mag baha-on.

Ay nga amamaliw da
Tae gale it anwang ro akon ngarang gina-eodhan
Maw gali it mahomok ag ra hugom
Hay sobra gid kahumot.

Hato tana imaw
Nagatinangda sa may bugnay
Ginatangda na eon man si Inday
Maw it naakig ro mga patay.
@@@

Iya Sa Camp Verde
Ni Water Sprite

iya sa kampo berde,
gacampfire kuno kami.
abaw! si tata goloy sangkeri haaywani
paano ra baston haulihi.

Campo Verde
Ni Swiss

iya kami sa Campo Verde
gapahuway it sang gabi-i
gina-gaoy eon kami
it linibot-libot abi.

makarong gabi-i
may among hampang
panagu-an ag palibot it bote
agod indi mahadlukan kami.

mga kaibahan, aton eon nga umpisahan
ro atong hampang panagu-an
para ro luwang atong inubrahan
aton eon nga mabatian.
***

hara, may-akon man
Urok

akon hatandaan kato anay
kaibahan si tatay ag si nanay
halin pa sa banwa it banga
nag-agto kami sa kampo berde

hambae ni tatay una kuno sa ibajay
sadya magpahuway-huway,
magpahangin-hangin sa kakahuyan
nga mga higanti sa may kampo berde

mayad-ayad imong pamatyag
sa hangin nga ginaginhawa
mayad-ayad imong pagpanumdom
sa paghimo it dyos nga paealanga-on.

dughan nagtamboe sa kasadya
mga kabudlay nag-aealagwa
kampo berde nagta-o ka it kusog
sa pag-atubang it among kalisod

KALIBO

Pag-agto ko sa Kalibo
Nakakita ako't mueto;
Ginhikap ko ra ueo,
Kasingtig-a it bato. Maeara

LUWA:
Kalibo

Nag agto ako sa Kalibo
Nakakita ako it mag-asawang moyto
Eaom ko gina eagas ako
Iwag manlang gali it auto.

TULA:
Tata Goloy

KALIBO

Gin buoe ra ngaean
Sa sangKA LIBO nga onga
Nga dungan gin bunyagan
Agod mangin kristyano kuno
Kato anay nga tyempo.

Banwang mainuswagon
Gin obra nga kabisira it Akean
Makaron do mga tawo igto
Pati man do mga saeakyan
Hay ga dueot-dutan.

Kada pangatlong Dominggo it Enero,
May anda nga selebrasyon
Nga Ati-atihan,
Haead kuno sa Patrong
Santo Nino.

Mahaba ro parada
Nga owa it puno ag punta
Ay tanan do kalye
Hay may soeod nga naga saot it
"Hala Bira, Pwera Pasma!"

Manami man tanawon
Ay masadya gid ro pito ag tamboe
Makasaot ka gid it tudo
Maka sunod ka man
Bisan sa anyong grupo.

####

Hara pa gid rang luwa sa Kalibo
Maeara
(Sept. 12, 1948)

Kun may hangin ring ueo
Indi ka gid mag-agto sa Kalibo
Ay basi pagbalik mo sa inyo
Owa ka eon it ueo

@@@

Nag-isot ro Kalibo
Bangud ro mga trisikol
Owa't untat sa pagpinasada
Paagto iya ag igto

@@@

Kun Ati-Atihan sa Kalibo
Gailitom ro mga tawo
Pero ro matuod nga Ati
Itcha pwera igto

@@@
Ro 19 Martyrs it Aklan
Igto pinatay
Igto man natawo
Sa Kalibo

@@@

Ro tela nga pinya
Sa kalibo ginahaboe
Pero ro abu nga ginansya
Owa sa Kalibo ginabuoe--Toshi

###
may nagAgto sa Kalibo,
mabahoe ro ana nga ueo
pinauli nga kalbo. Toshi

nagpahaboe ako it barong nga pinya
para sa ponsyon sa banwa
galing pag-abot sa kasae
nahuho ro ang saewae. Toshi

ro kalibo makaron
abong tricycle sa kalyehon
delikado sa mga batan-on
ro ginasinghap hay puro polusyon!--Water Sprite

Luwa Para Kay Kalibo
Maeara
Sept 12

Nag-agto ako sa Kalibo
Nagbakae ako't amamakoe
Pero ra gusto gali ni Inday
Hay amamakoe nga sukoe --Maeara

****
Pag-agto ko sa Kalibo
Nagbakae ako't alimango
Kaeueuoy nga alimango
May mata pero owa't ueo—Maeara

Nag agto ako sa Kalibo
Naka kita ako't mag-asawang moyto
Eaom ko hay gina eagas ako
Umalagwa gid ako it tudo
Hasta nadusmo pa ako
Ay nga panueay da
Iwag manlang gali it awto.--Tata Goloy

LUWA SA LEZO

Sa Lezo
Ni Kal

Lezo, maski buko’t fiesta
Kagayon mo kami o indi
Agtunan kanamon
Sa lugar mong malinong.

Kon Fiesta
Ni Kal

Kon fiesta sa Lezo,
Ro tagbaeay owa eon gasinghan hapit anay
Basta bukas ro andang pertahan
Sueod eang ag kumaon.

Sige Saot, Sige Kanta
Ni Maeara
May 4, 2004

Sige saot, sige kanta
Iya sa Lezo mabusog ka
Maski siin kaeang mapuntiriya
Maski owa't gakangay bira.

Pero mag-agto ka anay sa banwa
Ag magsimba
Agod ring pini-ino
Indi mag-eapta.

Tan-awon mo gid ro simbahan
Gin-obra pa ron ku tiyempo it Katsila
Pamatii gid ro pangadi ag ro sermon it pare
Ay bukon ron it Inakeanon, tao ani.

Pagkatapos it misa
Dumiretso ka sa kusina
Pero magtagbaeay ka anay
Ay basi sa masunod nga fiesta
Indi ka eon maka-arangka.

Bukon eang dapat fiesta
Ro imong pag-agto sa Lezo
Ay may mga lugar rito
Nga dapat ka gid hiagto.

Ra plaza tan-awon mo ro ribolto
Ni Dr. Jose Rizal nga paris kabahoe it tawo
Bukon eang ron basta ribolto
Ay himo gid ron sa bronsi ag himo pa sa USA.

Ro mina it daga sa Lezo hay agtunan mo man
Mangayo ka eang it bulig maski kay sin-o eang
Agod indi ka magtaeang
O kon bukon ngani hay ring eambong baliskaron mo eang.

Pangutan-on mo man kon siin ro baeay
Ni Simeon Mobo Reyes
Taga-Poblacion ron imaw it Lezo
Ag Lolo it Akean, ag depotado nga numero uno.

Pangutan-on mo man kon siin ro Ibao
Ay igto hadakpan si Candido Iban
Nga taga-Malinao
Ag kaibahan ni Katipunero Francisco del Castillo.

Kon gusto mo magbunit-bunit
Ro Maeara sa Sta. Cruz kimo kahueat
Ay basi may puyo ka pa nga madakpan
Agod sa pag-uli mo may imo nga payukan.

Kon may teksas ka nga daea
Sa Sta Cruz, igto ro bueangan
Ay basi ring sang dominggo nga kita sa trisikol
Igto magdoble o magtripol.

Bag-o ka mag-uli maghabit ka anay
Sa ueobrahan it buti
Maeapit man lang ron sa plaza
Agod sa pag-uli mo may imo nga kuyam-kuyamon.

Magbaeon ka man it puto
O bingka man para sa imong Lolo.

Pulitika Negosyo?
Ni Maeara

Sa Lezo
Ro pulitika negosyo?
Tao kinyo
Ay malibanao ako.

---
O, Lezo
Ni Maeara

O, Lezo
Pinakamaisot ka man sa tanan nga banwa it Akean,
Ikaw man gihapon ro may pinakamabahoe
Nga dughan sa akon nga kalibutan.

Lezo
Ni Tata Goloy

Bulahan nga banwa
Sa probinsiya it Akean.
May anda nga daga
Nga ro iba hay owa.

Ginagamit ro daga
Sa pag- obra it anglit ag koeon--
Gamit it mga pobre ag mga manggaranon
Sa pag-eaha it pagkaon.

Mga tawo sa Lezo
Hay masinadyahon;
Kon anda nga piesta
Puno ro lamesa it mga pagkaon.

Sumaylo ka eang
Kon oras it ilabas
Ikaw hay pakan-on
Ku mga tawong mapainubuson.

Ro mga tawo naga-alila
It baboy ag manok nga paeatyon
Para gid sa piesta,
Agod may suea ro tawo nga ga-saka.

Abo man do humay
Ay gatanom man sanda it paeay,
Agod may tog-onon
Sa oras it piesta ag tag-gutom.

Maeapad ro andang kaeanasan
Nga may irigasyon,
Halin sa Danapa
Abot hasta sa Dongon.

Luwa Ay Ako
Ni Kal
Lezo, saeamat sa imong kabuot.
Ro handa mo kamon
nabuoe ro among kagutom.

kabay pa sa sunod namong agi iya
kami, imo eon man nga pasakaon.
owa man kami nagapili’t pagkaon
bisan asin ag dayok eang ro imong handa kamon,
basta kita tanan malipayon.

Lola Ulay
Tata Goloy

Namiesta kami sa Ibao.
Kami hay nagdayon
Sa ay Lola Ulay
Nga eambon.

Do ana nga eambon
Daywang halimtang, sa ibabaw ka eon.
Do ana nga kusina
Sa eogta gadukot man.

Ro ana nga dapog
May anglit ag kueon
May sueod nga tinog-on
Ag sinampi sa dahon.

Do ana nga eambon
Owa man it partisyon
Kon adlaw hay living room
Kon gabii, bedroom.

Do ana nga iwag
Hay sambato nga kingki
Nga kon siin imaw
Ana man nga daehon.

May ana nga tagana
Sambatong dumaeaga
Amon nga ginpatay
Para kuno sa patron.

Amon nga gin-eaga
Ro binukot nga dumaeaga.
Ginbutangan it eoy-a
Ag kiniwa nga kapaya.

Ro ana nga pinggan
Hay daywang ka lusa
Sa bagoe ginbutang
Do manok nga tinuea.

Sa among pagkaon
May eoha ra mata.
Saeamat mana Toto
Nakadu-aw ka man kakon.

Hayra mana Toto
Ro atay ag tikeon.
Para gid da kimo
Ay espesyal ka gid kakon.

Malinao

Maeayo nga Lugar
Ni Maeara

Maeayo rang lugar nga ginhalinan
Parti it Sulu sa Kamindanawan
Abu nga NPA ag Abu Sayap rang gin-eutsan
Para eang gid makita, Malinao, ring kahimtangan

@@@@@

Mabahoe Nga Balita
Ni Maeara

Mabahoe nga balita
Ro natabu sa Malinao
Igto ro nitu
Bisan hilahon it pison indi gid mabugto.

@@@@@

Nagbaliskad Ro Kangga
Ni Maeara

Mabahoe nga balita
Ro natabu sa Malinao
Nagbaliskad ro Kangga ni Tata Goloy
Bangod nakasandad it kagaw.

@@@@@

Indi Paglipatan
Ni Maeara

Kon hiagto ka sa Malinao
Indi mo gid paglipatan
Ro abakang tsinelas ag ro basket nga nitu
Ag ro ribolto ni Candido Iban sa Baryo Lilo-an.

@@@@@

Pukawon Ko
Ni Maeara

Kon ako eang si Estrella Bangotbanwa
Pukawon ko si Francisco del Castillo
Ag palamanohon kay Moises Ilicito
Agod si Candido Iban indi eon magmueto.

@@@
Paglibot Ko’t Bulinao
Ni Tata Goloy

Pag-libot ko’t bulinao
Sa banwa’t Malinao,
May daeaga nga nag-pakyaw
Gin-butang nana sa kaeaeao.

Malinao
Ni Tata Goloy

O Malinao, iya kami kimo naga duaw
Lugar nga malinong, owa't humbak
Kon sa tubi, owa't eabod--matin-aw.

Malinong nga lugar
Hi agtonan mo eang
Kon imaw gid ring tuyo nga agtunan
Ay ra lugar hay bukon it aeagyan
Nga pwede imaw tali-taliwanan.

Numancia

Numancia
Swiss

iya sa bawang numancia
may bayi`ng mapasensya
ra ngaean si florencia
ngani abo ra grasya

Luwa Para Kay Numancia
Ni
Maeara
May 3, 2004

Habagatnan ka man
O amihan,
Basta sa sabak ka't taga-Numancia
Sabat ka nanda.

****

Kon owa ka't nahibadwan
Numancia ro imong agtunan.
Owa't eabot nga mabusog ring tiyan
Mabusog pa gid ro sa tunga king dueonggan.

Lezo
Ni ToTo Otot

Lezo, lugar mo sa mapa indi haeos Makita.
Pero imong pumueogyo maabi-abihon.
Ro imong mga daeaga
Mas mahumot pa sa rosas,
Mas eabaw pa sa bueawan.

Eangam Sa Lezo
Swiss

gapanong ro eanggam sa kaeanasan
ngani anda ra nga ginapatay
agod may andang suea sa ilabas

kato kuno nga tyempo kon magparayna sanda
uwa eon it indi indi sa pagsakop ka ra
ngani masadya ro hampang iya nanda
sa ngaean it ikog may rayna sanda

abo man nga paagi nga mag rayna ka
tan-awa ninyo ro lezo manami nga halimbawa ra
agod indi eon kita mag-gamit it kwarta pa
makara ro atong ubrahon sa atong banwa

manami man ro hampang
paabo-abo it kuoe nga gahalit sa eanas
agod maduea eon ro problema it mga mangunguma
seguro abo ro gapartesipar sa hampang ngara

Lezo
Ni Swiss

Nag-agto ako sa lezo
nakita ko si excelso
ra eambong may puso
nga may daeang keso

Haead Kay Otot
circa 2004 05/05
ni Taeahurong Urok

Halin pa sa Boracay
Pa-agto sa Lezo,
Owa't pinahuway
Nga linag-ok it Tanduay.

Kong mabuyog eon da oeo
Gapinang-agaw it mikropono
Ag magtinula ku anang luwa
Ra mga mata ga-eoha-eoha pa.

Maski opis it saging ra paja
Ag saewae pirme gakinahoho
Kong imaw magluwa
Tanan gapalakpakan

Na-agto Ako Sa Lezo
Swiss

Nag-agto ako sa Lezo
Nag-eaha kami’t maeagkit sa balisoso
Kon andang tawgon--tam-o.

Makato

Sa Banwang Makato
Ni Swiss

sa banwang makato
abo nga produkto
may sinamay na
may pina fiber pa.

may saging ag mangga,
may indian mango pa.
tinuea,bugas,ag isda
ro atong mabuoe iya.

may andang langonisa,tapa,chicharon
may andang tangke sa bangeos ag sugpo
may baboy,anwang nga naga-guyod
sa angdang produkto
sa tindahan paagtu.
31-4-04

Makato, Mga Luwa Ko
ni
Maeara
May 1, 2002

Makaron hay Sabado
Ag tinda sa Makato
Igto sa anda nga merkado
Mabakae gid ako it puto nga halin sa Lezo

*****
Nag-ato ako sa Makato
Nakakita ako it nitu
Gingabot ko ra puno
Nanina rang kumaeagko.

*****

Pagpaninda ko sa Makato
May daeagang Ati kakon nga nag-agto
May hadakpan kuno imaw nga haeo.

*****

Kon naga-eaea ring tagipusuon
Ro Makaton-on kara may bueong
Takpi eang kuno ring ilong
Sigurado gid nga ikaw malipong

******
Nagbakae ako't alimango
Sa tindahan it Makato
Pagbuyot ko ku anang sipit
Gulpi ako nga nagsinggit

******
Ro pasayan ag alimango
Nga mabakae mo sa Makato
Bueong gid ra kuno
Sa hypertensyon mo

*****

Kon ako mangasawa
Pilion ko gid ro Makaton-ong daeaga
Owa't eabot nga daw si Sharon Cuneta
Mahugod pa gid sa kama. Maeara

Makato
Tata Goloy
05-01-04

Siin pag boe-a ring ngaean,
Sa makara o sa makato?
Owa ako it iga-sugid sa tawo
Ay owa man abi it nag paathag
Tungod kimo.

Ro akong hasayran
May imong Sport Complex
Nga sadyaan
Para sa imong inunga
Agod may andang hampangan.

May imo kuno nga rebolto
Pero owa kami ka sayod
Kon sin-o dato
Kon si Rizal o kon si Bonifacio
O basi iba pa nga tawo.

Do among hasayran
Kon mag-agto sa imong tindahan
Abo nga baligyang nga makuyam-kuyam
Nagbueoglit do among kaibahan
Ag owa kami’t kasilyas nga hakit-an.

Luwa
Tata Goloy

Nag-agto ako sa Makato
Kaibahan ko si Toto
Nag-booe kami it nitu
Among gindikorar sa uway nga bangko.

MALAY

Matula Ako
Ni Otot

Boracay, islang paraiso.
Bato mo mabuti,
Tubi mo asul.
Baeas mo kon eapakan
Mas mahumok pa sa buroe.

Boracay
Ni Swiss

dayang boracay nga isla
nga ginatawag nga paraiso--
ham-an maputi ro baeas
indi kaparis sa Kalibo?

7 kakilometro dayang isla
maisot manlang ikumparar sa iba.
ham-an abo nga hotel
nga ginpatindog iya
uwa sanda nahadlok
nga eomubog ra?

Boracay
Tata Goloy
04-26-04

Ikaw ro kalipay
Ku tagipusuon kong
Gakusmaod.

Ikaw ro nagpahamtang
Ku probinsya it Akean
Sa bug-os nga kalibutan.

Ro imong katahom
Ag ro imong kaanyag
Eabaw gid sa manggad.

Kabay pa ro atong kaapu-apuhan
May Boracay pa nga andang maagyan.

Luwa
Ni Tata Goloy

Nag-adto ako sa Boracay
Nakakita ako it kalampay
Sa pampang nagkini-ay-ki-ay.

Sa Baybay It Boracay
Ni Maeara
April 26, 2004

Kon mapuypuy eon ring bibig sa kakahikay
Igto ka sa baybay it Boracay
Magkapaykapay
Sigurado gid nga malipatan mo ring baeay.

may luwa ako
ni swiss

iya sa boracay
abo nga hungkay-hungkay
akon nga ginkaykay
gin-uli ko sa baeay.

Sigay Sa Boracay
Ni Maeara
April 28, 2004

Iya sa Boracay
Sinaku ro mga sigay;
May sigay nga nagahibayag,
May sigay nga patay.

Boracay
Tata Goloy

Ro imong kaanyagan
Bantog sa kalibutan
Ro imong katahumon
Perlas sa tagipusuon

Malaya Ka Nga Banwa
Ni Kal

malaya ka nga banwa
ginadayo ka’t iba-ibang tawo;
owa kami’t malay kung indi ka agtonan
malay namon kung abo ring manggad
nakatago sa tagipusuon mo.

Iya Sa Malay
Ni Swiss

iya sa malay
mahaba ro tulay
owa kita it malay
natimpa ro tulay

midnight
ni Maeara

midnight--
children roam around
to beg at Boracay Beach

Luwa
Ni Tata Goloy

Nag-adto ako sa Malay
Nakakita ako't ga-inaway
Akon sanda nga ginhusay.

Malay
Ni Tata Goloy

Banwa ra sa punta it Akean
Ra lugar hay sadyaan
Sakop na ro Caticlan
Paadto sa Boracay, ginaagyan.

May anda mang busay
Kuyba ag kuyapnit
Nga kon mag-eopad sa gabii
Imaw giato ro Tik-Tik.

Sa andang tindahan
Kami hay nanindahan
Namakyaw it tulisan
Among ginkilaw sa daean.

Sige Malay
Una ka eang anay
Ay kami maderitso
Igto sa Boracay.

Bura Akay
ni yamanitoshi

Ay tan-awa kitoo, ine,
Ay tan-awa ro bura, Akay!
Nagahimas sa puti nga aplaya,
Tan-awa, tan-awa,
Di baea masadya?

Ay abaw, Akay!
Dali eang ag ako hay magsaka,
It niyog para mananggot
Para may tuba kita,
Para sa hinduna.

Pahauma eon Akay!
Pahauma eon ro mga prutas
Nga halin sa asul nga dagat,
Aton ihawon,
Para sa aton nga ihapon.

Musyon Akay!
Kita mamasyar,
Aywani ro imo nga sinilas,
Hay maeamig ro asukar nga baeas.

Dali, Akay!
Pahauma ro aton nga eogban,
Agtunan ta ro aton duyan sa eawod
Ag sa idaeom it mga bituon kita, magkatueog.

Sa may Hurom-Hurom
Ni yamanitoshi

Gailig ro kalinong sa tubi it Hurom-Hurom
Nagaagos, nagakatipaeo, sa makinis nga mga bato
Ginasunlog ro hangin nga gahilawas sa mga dahon
It kahoy, ginaitik ro kilid ag kon amat ginabayo.

Apang nagpang-abot man gid ro diyos nga maisot
Sa nagaharo sa nawong it dinumaan nga eugta,
Kon amat puea ro gailig sa busay sa bukid
Ag ro kahayag sa gabii gahalin sa metal nga kandila.

Ay abaw, sige nga panghayhay
Sa mga eanas, nagadungok ro mga paeay;
Ginairigar it balde nga dugo ag hueas,
Padayon man gihapon ro pagpangalisod, ro kabudlay.

Sa pagsaeom it adlaw, akon ginapinsar,
Nga kunta sa pagbuskad it bag-o nga adlaw,
Matapos eon gid ro paghinueat ag akon magkamingaw
Nga kunta matapos eon ro aton mga problema.

NABAS

Maluwa anay ako kimo bayawas
Ni Tata Goloy

Pag-adto ko sa Nabas
Nabusog ako kang ilabas
Naka-tueog ako sa puno it bayawas.

***
Igto Sa Nabas
Ni Tata Goloy

Igto sa Nabas
Abo nga bayawas
Akon nga ginpaeas
Nagkaeaeagas.

Hakibot ro tag-ana
Ako hay gin-eagas
Sa kaeanasan
Ako nagpangeat-as.

Nagkanta eon lang dayon ako't
Spageting pataas
Pataas ng pataas.

Luwa Sa Nabas
Ni Maeara

Nag-agto ako sa Nabas
May hakita ako nga daeaga
Nagaligid-ligid sa baeas.

Nabas, Mahae Ko!
ni Maeara
April 19, 2004

Nabas, mahae ko
Sa pihak ka man nga eawod
Iya ka man gihapon
Sa euyo ko.

Sin-o gid baea
Ro makalipat kimo?
Ro baliw nga kaeo nga ginasuksuk ko
Nagapaeamig gid kang ueo.

Sin-o gid baea
Ro makalipat kimo?
Ro maeamig nga banig nga gin-eaeap mo
Ginahandum ko gid nga maeugban ko.

Ro imong baeas nga perlas
Gasuyop ra kaeamig sa paead it mga siki ko
Kon ako mag-eapak maski nagatagiti ro silak
Sa mga pangpang it baybayon mo.

Sin-o gid baea ro makalipat kimo?
Bukon abi't sa sabak mo
Ginsabat mo ako
Ku matam-is mo nga hu-o?

Nabas
ni Swiss

Iya sa banwang Nabas
Abo nga makita
Sari saring busay
Sa kabariohan.

Maeamig nga tubi
Ro ga-ilig kara.
Pwede kang magpaeamig
Sa imong daea.

Mataas nga lugar,
Maeapit ro baybay
Abo nga produkto
Ro mabuoe iya.

Pwede kang magtu-on
Mag-obra it banig;
Pwede kang mangisda
Kon suea owa ka.

Ugaling, banwang Nabas
Maeayo kaeang.
Indi kimo makabisita
Ro owa’t kwarta.

Nabas
Ni Tata Goloy

Ikaw ro maeamig nga banig
Nga among ginakinahangean
Agod ro among gaoy nga eawas
May anang pahuwayan
Sa sang adlaw nga inobra
Para may makaon man
Ro among pamilya.

Ro imong produkto
Nga gintao kimo’t Diyos
Ginadipara man ku imong mga pumueuyo
Andang ginahimuslan
Para sa kamaeayran
Ku mga tawo sa bilog nga Akean.

Ro manggad nagabusay
Sa imo nga dughan;
Among ginakalipay
Nga amon ra masayran
Iya sa among kangga,
Sa among pag-estorya.

Imong saligan
Nga sa among pag-agi
Kimo't uman
Amon gid ikaw nga bisitahan
Agod among madangat ag makita
Ro imong kaanyagan.

Luwa
ni Tata Goloy

Nag-adto ako sa Nabas
Nagduaw kay Tata Kulas
Igto ako nag-ilabas
Ro among suea, eab-as.

Nabas
Ni Swiss

iya sa nabas
may puno it ubas
sa likod it kasilyas,
inipo it mga itas.

Nabas
Ni Otot

Maagto ako kimo.
Pahauma ring ilabas
Ina ako kimo mailabas
Ag sa imong busay
Imo ako dayon ipamasyar.

New Washington

LUWA NI KAL

New washington,washington
pasinsyahi ro among kangga
kanggang madasig dumaeagan
ikaw na lugar do among onang inagyan
halipat kami pagtao it luwa sa imong gwapang banwa

New washington ayaw maakig kamon
mahae ka ko among kangga
sa imong banwa nagaagi ro tawo
para makaabot sa ibang lugar

***
NEW WASHINGTON
Tata Goloy's Komposo
Tune: Leron-leron Sinta

Banwang New Washington
Sadyang lugar naton
Presko man do hangin
Igto sa baybayon
Lugar nanday Toshi
Ember ag Water Sprite
Sadya nga agtonan
Sadyang pamasyaran.

May anda nga lugar
Abong alibangbang
Naga eopad-eopad
Sa tunga it daean
Sarisaring kolor
Ibat-ibang bahoe
May unang maeagko
Ag may Kasarangan.

May atong kasakay
Nga taga Swetzerland
SWISS ro anang ngaean
Aton anay agyan
Ag mag estoryahan
Ag mag kumustahan
Basi kun may aton
Kanang tinabu-an.

Sa taga Washington
Abong asinsado
Una man matawo
Cardinal Sin ngato
Kapin sa Ochando
Abong guapa igto
Nga atong kasakay
Igto man matawo.

Ro atong problema
Sa probensya't Akean
Owa kita ngara
It sadyang pantalan
Ro sa New Washington
Hay kun ta-ob manlang
Maka sueod igto
Maintok nga barko.

Ro problema ngara
Halin pa da kato
Hasta it makaron
Problema gihapon
Mingko owa sanda
Kara it idiya
Kun paalin solbon
Rundayang problema.

Ro anda nga pangpang
Ona sa estaka
Maeapad nga eogto
Owa eon sa mapa
Gin kit-kit it humbak
Owa ma't idiya
Paalin masulbar
Ro Washington ngara.

Andang gina obra
Patsi-patsi manlang
Abo eon nga kwarta
Ro gin tampoe kara
Ag kada election
Puro eang promisa--
Ro estaka ngara
Aton nga kaadyon.

Kinahangean naton
Mabahoe nga kwarta
Suporta't gobyerno
Kinahangean kara
Kun daya kaadyon
Sa tamang pag obra
Basi lang matuman
Agenda ni Gloria.

Tata Goloy
7-17-04

***

Numancia
Si Tata Goloy
Unknown

Si Tata Goloy sa bantod
May baeay imaw nga pawod
Pintado't asul, puti ag dueaw
May bandira pa sa ibabaw

Numancia
Ni Tata Goloy
05-01-04

Akong banwang tinubuan
Lugar it among kapobrehan
Ro among baeay naga-giwang
Owa gid bisan sambatong kasangkapan.

Inde ko haeos mataeopangdan
Kon paalin kami nabuhi
Sa rayang kalibutan
Owa gid kami it maboe-an
Para sa among pangabuhian.

Rang Tatay namatay
An-om nga buean kuno ako
Sa tiyan kang Nanay
Kailong kamanghoran
Owa hisamiti ro may Tatay.

An-om kami nga magmanghod
Masadya man kami bisan pobre matuod
Pero owa ko gid hitanda-e
Nga nag-iba kami tanan-tanan
Sa sangka bubungan.

Maintok pa kami
Owa sa isip ro paghampang
Kami hay nagpangamohan--
May sa Manila, may sa Mindanao,
May sa Akean.

Bisan sa among pagtuon
Owa it hatapus
Kundi elementary education
Ako eang nga isaea;
Ro katapus it secondarya.

Pero nagapasaeamat ako
Sa atong Ginoo
Nga bisan anong kalisod,
Bisan anong kabudlay,
May oras man nga kita magapahuway.

@@@
Numancia, Mga Luwa Nga Ginahaead Ko Kimo
Ni
Maeara
May 3, 2004

Ro tamilok sa Numancia
Tao kon may una pa
Ay ro bakawan igto sa anda
Hay ginpangpukan eot-a

*****

Ro tuba sa Numancia
Basi mag-eupsi ra
Ay ro andang katunggan
Mga katangkihan eot-a

*****
Bangud kimo Numancia
Naghayag rang mga mata
Ay ro imong mga daeaga
Kon magkaila owa't punta

*****
Saludo gid ako kimo, Numancia,
Ay ku ikaw magharu
Ingko mahukas gid
Rang apdu.

*****
Haaywan rang tagipusuon
Sa dughan mo Numancia
Akon kunta rato nga balikan
Ugaling habalsamar eot-a gali kaina

*****
Ro igi sa Numancia
Owa pa ngani masupsup
Ra unod
Nakaguwa eot-a

*****

Numancia
Ni Maeara

Ham-at nagaigod ka pa gihapon?
Siin si Pulitiko nga naghamkae kimo
Nga padaeaganon ka kuno?
*****
Siin eon datong mga pulitiko
Nga kuno mabulig kimo?
Pagkatapos mo sanda nga iboto
Naduea eon lang sanda nga ingko rainbow?

***

Pagdayaw Kay LOVE I

Ni

Maeara

Sa mga tumaeambong, mayad nga gabii.
Hasayran ko nga kamo tanan malipayon
Sa dinag-on ninyo ngara nga selebrasyon
Bisan ro palibot naton madueom-dueom.

Kabay sa akon nga pagdayaw
Sa aton nga nagasiga-siga nga Bituon,
Tanan kita makaangkon
It mainit-init nga inspirasyon.

O LOVE nga Nahauna,
Ro imong kaanyag bantog sa bilog nga Numancia.
Kon ikaw amon nga hikit-an,
Ro among dughan nagaalipugsa, nagakanta.

Ro imong kaanyag eabaw pa kay Cleopatra.
Ag ro imong limog mas suave pa sa limog ni Sharon Cuneta.
Kon baga sa bueak bag-o ka nga buskad nga Dalia.
Ro imong kahumot hay ingko preska nga Sampaguita.

Kon maeab-ot ko eang kunta ro mga bituon,
Akon tanan ra nga punpunon
Ag isab-it sa imong abaga ag mga butkon
Agod imo ra nga tan-aw- tan-awawon.

Gusto ko pa kunta ra nga padayunon,
Ay manabaw pa eang man ro oras naton
Ugaling basi maakig si Tata Goloy kakon.
Ag ana ako nga bakueon—
Ano abi ay hasta makaron
Owa pa si Tata Goloy gihapon!

Hayra man do akong version:

Taeahorong manog pakilaea
Mga opisyales it Baranggay Tagay, ehe, Dongon pala
Mga pomoeoyo it Dongon
Mga Kandidata
Ag eabi gid sa atong Rayna--Her Majesty, LOVE
Mga sumaeakay sa akong kangga
Maayad-ayad nga gabii kinyo nga tanan.

Abo gid do akong kalipay
Ko inyo nga pag ambit kamon.
Naga kalipay gid do akong tagiposloon, ay, tagipusoon gali
Nga naka saot gid kami it husto
Sa inyong binayle ngara diya sa Dongon.
Nag kaeabogto dang hakos it sinaot
Mayad ngani ay owa't nakakita kang polka-dot nga panloob.

Naga pangayo gid ako it dispensa
Eabi gid sa naka bakae ko among basket
Nga bakog eang ro habilin ko manok
Ag eabod lang ro soeod ko saeod
Ag owa man it nanaaw kon siin eon
Do monay ag Wonder Bread.

Hara pa ngani, abo pang bitoon rang hakikita
Resulta ko pag bog-bog kakon kaina ko naka bakae.
Naka toeog ako it hamook
Hasta nag toeo rang eaway
Sa sadyaang pag pahuway.

Mayad man ngani ay ro mga bitoon
Nga akong hakikit-an
Hay naka dugang sa puki-pukislap
Ko eambong ag korona
Ko atong Rayna nga si LOVE.

Ro atong Rayna, tubo ra it Numancia
Pero ro ana nga tagiposoon
Hay iya gid sa Dongon.
Inyo imaw nga tatapon
Ay amon gid ra nga pinalangga
Nga sumaeakay sa among kangga.

Kon sin-o ro mag paumang kana
Bakolo ni Tata Goloy
Ro madangat nana.

Sa inyo nga pag hinyo
Nga ako kuno maga tao it pag dayaw
Sa atong bilidhong Rayna
Kun ikumpara imaw sa boeak,
Mingko bag-ong buskad nga Gomamela.

Ro anang kahumot
Mingko bueak nga Katoeanga.
Ro anang buhok, bueak nga Ilang-ilang
Ra oyahon, Rosas, raa doghan
Daywang ka bukid it Madyaas.

Klap! Klap! Klap! Klap! Klap!
Aba abong mahilig sa Madyaas.

Ro anang mga kilay minko baeangaw
Kon ga oean ag gasilak rong adlaw
Kun imaw tumalikod
Raa buli minko daywang ka binaeok-an it gawod
Ag kon imaw komimbot, Nanay ko!
LOVE ly, LOVE ly, LOVE ly.

Saeamat nga abo.
Klap, Klap Klap ag masigabong pa gid nga paeak-pak

May akong paapas:

Imbitaha man kami ninyo
Para malibre man ro among
Ihapon ag ilabas

Ay, saeamat
Kay Tata Goloy ku ana nga binaeaybay
Kabay pa nga ro mga bisita
Ag mga sumaeakay sa Kangga
Hay indi maubos ro anda nga kalipay.

Sa aton nga Rayna nga si Love nga Nahauna
Kabay pa nga ro imo nga pagdumaea
Ku imo nga kaharian sa bilog nga buean
Hay makatao it himaya sa tanan.

Hin-aga sa pagpanaw it Kangga ni Tata Goloy
Amon nga baeonon ro masadya nga handumanan
Nga amon nga ekspirensiyahan
Sa Barangay it Dongon.

Saeamat gid sa inyo tanan.
Sa inyo nga pagtililipon
Sa inyo nga pagpasundayag
Sa inyo nga hamili nga bulig.

Saeamat man sa aton nga Mayor nga haeangdon
Sa mga Opisyales it Dongon
Sa mga pumueoyo nga nagtaeambong
Saeamat gid sa pagmintinar it kalinong.

Kabay pa nga sa masunod nga dag-on
Si Tata Goloy hay maghaead eon man it dila-ambong
Sa masunod nga Rayna it Dongon.

Saeamat gid sa inyo tanan
Ag tatlong padyak sa Rayna it Dongon.

Start Editing here

LOVE AND PEACE
by swiss

Anong natabo sa dayang kalibotan?
Ham-an ro mga tawo nagmaeakara!
Ham-an naga-paeatyan ro mangmaeanghod?
Ham-an it gaaeakigan kita sa isaeat-isaea?

Ano ro paagtonan sa daya ngara?
Ano ro atong mabuoe kara?
Kwarta?Power? o ano pa?
Ano ro atong ubrahon kara?

Ano ro natabu nga gin-obra ta ra,
Uwa kita kasayod sa butang ngara,
Kabuhi hin-aga maduea ra,
Uwa paghaeongi kabuhi ngara.

Ham-an indi naton maintindihan ra,
Ro guina tawag nga paghigogmahanan,
Nga daya ro kabuhi naton nga guina boytan,
Ag hibaton naton ro kalinongan.

Ham-an indi mabaton naton?
Nga mag mahae it kadugo naton.
Ag ipilak ro Pride naton.
Agod maresulbar ro problema naton.

Hatun-an ko,ma-obra ra naton,
Umpisahan sa pamelya naton,
Ngani sakay eon kita sa kangga naton,
para masayuran ra naton..

pasensyaha eang ako sa akon ngrong tula nga ta-o kung
pasado ron.

TaTa Goloy
Ni Maeara
April 13, 2004

Ma-absent anay ako.
Sa Antique ako maagto.
Sa Dominggo mabalik ako.
Kon ano ro makit-an ko igto,
Isugid ko gid kimo.

Bati ko may Rafflesia kuno rito,
Nga ra kaeapad sangka metro.
Ugaling ra baho makaabot sa sangka kilometro.
May bueak man kuno rito
Nga ra kataas hay
Eampas pa sa tawo.

Sige padayuna eang ro pagdap-ong ninyo
Sa idaeum it puno’t balete
Agod maduea ro maeain nga espirito
Samtang ro buean hay galingling pa kinyo
Ag ro huni it mga agagangis
Hay matiis pa man ninyo.

@@@

@@@

@@@

Nag-agto Ako Sa Ibajay
Submitted by Tata Goloy

Nag agto ako sa Ibajay
Nakakita ako it minatay
Ginbagting ko ra eagay
Matunog pa sa lingganay!

@@@

Siin Ka, Hari It Ibajay?
Ni Maeara

Bag-o mag-abot si Indrin sa Ibajay
Madali eang mapuno ro ayupit ni Tay Juan:
May ilungan, may ubog, may ueang,
May paeangan, may dadoy, may gurami.
Sa kaeanasan, may pantat, may aeugsok,
May puyo, may kuhoe nga pwede mapayukan.
Ro isda ingko owa't pagka-ubos
Sa kaeanasan,
Sa mga suba it Ibajay ag Panakuyan.

Ugaling, gusto ni Juan
Mas abu pa gid ro ana nga madakpan.
Naggamit si Juan it dilamita,
It cyanide, it pesticide ag herbicide.
Gindugang pa gid ro golden kuhol
Agod kuno madugangan ro supply it protina.
Ugaling nahimo ra nga mueto.
Ro taiwan nga pantat
Nag-eunok man sa Bisayang pantat.

O, Hari it Ibajay, siin ka?

@@@

@@@

si niño nga taga-ibajay
ni toryo
10 Abril 2004

hay siin ka eon
iya ka pa kahapon
siin ka nag-agto ay
nag-ipo ka’t iba hay?

ham an it nagpanaw ka ay?
ginauy ka it tinindog ay?
o basi ginmueay?
nag-agto ka eoman sa iba hay?

hoy siin ring kuronang bueawan
pati ing baston nga ginabuytan
siguro ginbueo nanda euman
pati ro kalibutan nga imong ginahaeungan

hay mayad iya ka eon
mayad nakauli ka man gihapon
ano natabu sing kapa ngarun
ham an puro amusikos run

daeha man abi ako
Kong siin ka mag agto
ano una sa iba ngarun jay?
igto ka eoman naghalin sa iba jay?

@@@

Ibajay
Tata Goloy
04-11-04

Banwang puno
It estoryang
Sinaona.

Ro anang pumueuyo
Mahugod magpreserva
Ku mga estoryang
Nahanungod kanda.

Banwa nga huwaran
It mga pumueuyo
It Akean
Para man ro ibang lugar
May anda nga tuearan
Nga andang balikan
Ro andang ginhalinan.

O banwang Ibajay
Ikaw hay bulahan
Nga ro imong
Mga unga
Imo gid nga ginatun-an
Hasta nga mag-eagko
Imo gid nga ginasuportahan.

Ro imong inunga
Owa man gakalipat
Sa imong ginbuhat
Nga andang madangat
Mayad nga kadungganan.

O bulahan nga banwa
Sige, magpadayon ka!

@@@

Campo Verde
Tata Goloy
04-11-04

Mataas nga lugar
Nga parte it Akean
Kon imong tan-awon
Ro kapaligiran
Hikit-an mo haeos
Ro katunga it Akean.

Lugar nga maeamig
Duyan it kapahuwayan
Handong ku
Payong nga mga berdeng kakahuyan.

Presko nga hangin
Ro haead sa tanan
Ginatao katong libre
Ku atong
Mga kagueangan.

Sa mga gamaneho
Tan-awon gid ninyo sa idaeum it bangin
Ag zig-zag nga daean
Ay base magguwa ro bueawan
Sa inyong pagtambling.

@@@
Paaman nga luwa
Tata Goloy
04-11-04

Nag-adto ako sa Campo Verde
Nakakita ako it duwende
Nagaduyan sa kakawati
Nagapadidi sa anang baby.

@@@
Ibajay
Ni Swiss

sa banwa ngara
kung Enero masadya
may Ati-atihan
ginaselebrar nanda.

@@@
Owa Ako’t Masueat, Tata Goloy
Ni Swiss

tata goloy,tata goloy
owa ako’t masueat
tula man o binaeaybay
sa dayang banwa it ibajay.

paano ako makasueat
owa ako’t papel ag lapis
nga kaparis kimo
nga sa oras nga tanan
bitbit nimo.

akon abi nga baeon
hay tubi ag tinapay
sa aton iya pag-bisita
kimo banwang ibajay.

@@@

Ibajay
Ni Kal

ano ro iya sa ibajay ngara?
pasinsya kamo
owa ako’t hasayran sa lugar ngara
abi kung may aeam kamo
isturahi man ako

ibajay siin mo pagbue-a ring ngaean?

duyon manlang ang hasayran kimo
naga-agi ako kimo
paagto sa boracay.

@@@

Tangalan
Jawili
Tata Goloy
(04-08-04)

Sadyaan nga ngaean
Diwata it Tangaean
Guapa,
Pero ginapabay-an.

Ro anang buhok
Mingko kagoeangan
Owa't nagahimos
Owa't nagasudlay.

Nagabusay ra eoha
Sa anang kasubo
Abo ra ginpasadya
Pero owa kana't nagadipara.

Ra euha
Nagapaeanobra.
Sa akong ginsaeod
Nga pitong ka planggana.

Plangganang maeagko
Nga kada isaea
Hay pweding paligsan,
Pwedi mang eunipan.

Mag-andam eang kamo
Nga si Jawili indi maakig kinyo
Ay kon imaw mahangit--
Eumsan na gid ro sambato.

Kapin kon anang madumduman
Ro ginhimo ku ana nga nobyo
Nga sa anang pag piyar
Inaywan eang dayon imaw sa may kanto.

O Jawili,
Ayaw it kasubo, ayaw it kaakig.
Gusto kita nga maangkon
Agod ikaw hay tatapon.

Kon ikaw hay ibaligya,
Gusto kita nga bakeon
Ibaylo ko ugaling
Ro akong kaugalingon.

Jawili sa akong Damgo
ni yamanitoshi

inyo pagpasinsyahi
ro akon nga inakeanon nga medyo bungi;
pila na ka dag-on ro nagtaliwan
nga wa ko hausar ro dila nga inakean.

o ano ro akon nga kalipay
sa pagpahanumdom sa busay;
sa tunga it akong kasubo,
iya sa syudad it mga baeo.

sa busay it Jawili wa pa’ko naadto
para magtampisaw sa anang maeamig nga tubi;
kaya ro Jawili sa akong painuinu
hay busay sa akon nga damgo.

siguro masadya igto magpaligos
sa ana mga bato nami magpadausdos;
mag-europ sa matin-aw ag maeamig nga tubi
nga halin sa dughan it Jawili.

hambae nanda may una kuno nga engkanto
nga gapanukot it kabuhi it tawo
tao ngani kon minatuod rato
parti karuyon istoryahi na lang ninyo ako.

asta lang dikara akon mahambae
ako hay mabalik sa akon nga pagtrabahar
sa sunod nga pag-uli ko sa aklan
basi busay it Jawili akon nga mataeopangdan!

jawili
ni toryo
10 Abril 2004

abaw kanami isipon
ro jawili nga mahae nakun
ano natabo kimo makarun
musyon akon ikaw nga tatapun

hatandaan mo pa baea
tag ako hay gaiskoyla pa?
pirmi kita gakita
bisan maeayo ka

mabudlay isipon
nga maeayo ako kimo makarun
pero magbuhay
gakita malang kita gihapon

pabay i lang sanda run
bisan indi ka nanda pag-isipon
basta ako iya gihapon
para ikaw pagatatapon

Tangaean
Ni Swiss

o tangaean kong banwa
ham-an it madungis ka?

ginpabay-an ka nanda
owa ka ginatatapa
siguro ro mga tawo iya
owa’t mga mata.

ring jawili falls
nagatangis
nagatangis sa imong
paghigugma.

@@@
Jawili Falls

ni
Maeara
April 6, 2004

Jawili Falls,
Siin ring Nanay?
Siin man ring Tatay?
Ham-at ring kanta
Buko’t masadya?

Ring ueonan hay mahalimunon,
Ring hagdan hay madoylon,
Ring sabak hay eutayon,
Ring basin hay gaeunok it tawo kada dag-on.

Jawili Falls, siin ro pulitiko
Nga handa kuno magtabang kimo?
Ham-at halipatan ka ni Gordon
Pag-agto nana sa Kalibo?

Kon sa bagay
Nagakabuhi ro lugar
Nga patay
Sa tagipusuon it tawo.

Pero imaw gid man baea
Ro aton nga gusto?

@@@

Jawili Falls
Ni Kal

kabuhay eon ro akong handom
nga makita ka ag masamitan.
ring kagwapahon indi dapat pag-ignoron.
ikaw akong ginadamgo maski ako bugtaw.

kon siin kaman kamping bukid nakapatong
usoyon ka nakon ag mahaeon.

sa imong busay
ro bueaty it tangalan
nagaduylon.

Jawili Falls, Jawili Falls
Ni Kal

imong tuno sa bato nagapakigluoy
tatapon ring tagipusuon nga nagadugo
ikaw ro lugar nga dapat ingatan
ay ikaw ro dugo king kabuhi.

@@@

Jawili Falls
Ni Swiss

matuod ro akon nga hasayran
nga ikaw jawili halipatan
paalin lat-a kung uwa kimo it ga-alaga
madungis, mahigko kimo ro pagtan-aw

sa mga pulitiko akon nga pangabay
tan-awon man ninyo si jawili kong mahae
tan-awon man ninyo si jawili kong mahae
agod ro turista may anda nga letratuhan

TANGAEAN
ni Swiss

o tangaean kung banwa
ham-an it makara
ro natabo kimo.

guin pabay-an ka nanda
uwa ka pag tatapa
seguro ro mga tawo iya
hay nagtaeang sa andang
oblegasyon kimo.

ngani ikaw nga banwa
abo ro imong mapakita
sa mga torista
nga iya gali ro natural
nga makita nanda.

ro jawili falls
naga tangis
ay uwa eon imaw
mapan-uhi
ngani sa mga
taga tangaean
pangabay ko
ro jawili falls
inyong mahaeon.

@@@

POEM ON GENERAL TOPIC

Para Kay Kal
Ni Maeara
April 22, 2004

Pagsakay ni Kal sa Kangga ni Tata Goloy,
Sanggatos nga pasahero ro nagpaeakpak;
Pagpanog ni Kal sa Kangga ni Toto Galoy,
Sanglibo nga manugbasa ro nagpaeapak.

Sugiri Ako, Ember
(Para Sa Birthday Mo, July 12)

ni Maeara

Sugiri ako Ember
Kon siin nga daean
Ro imong gin-agyan
Ay akon nga habuean
It sangka binaeaybay.

Apang indi ko pagsueaton
Ratong mga gin-agyan mo
Nga mga huya-huya nga nasiit ka
Ag mga tuod nga hasandayan mo.
Ratong mga daean eang nga may red carpet rang sueaton.

Indi ko gusto ipadumdum kimo
Ratong masakit nga imong gin-agyan
Maskin ratong mga oras hay nagtao kimo't hueas.
Mas malipay ako kon ikaw kahiyum-hiyum,
Maski ro adlaw hay madueom-dueom.

Ember, sugiri ako
Kon siin ka nag-agi
Ay gusto ko man ron agyan.

***
Tula ni Swiss

Abaw si Maeara
Kamayad mag-obra it tula
Para sa akong birthday
May anang advance pabirthday

Saeamat gid kimo
Sa pagpadumdum nimo
Sa mga gin-agyan ko
Masiit man or red carpet rato

Akon anay nga pagabalikan
Ag paga-isipon it uman ro mga tinion
Nga ako nag-agi, sa daean nga madueom
Imaw man rang pag-balisbalis
Sa mga hanabong kanaisnais.

Rayang tula, hay ha obra ko
Imprumtu ra, por dahil kinyo
Makaron ko nahuna-huna ko
Antigo man gali ako.
***
EMBER
Tata Goloy

Naga baga, naga siga
Ro imong naga hiyom-hiyom nga mga mata
Inde gid ako kimo ka tan-aw
Rang pamatyag hay ako hay matunaw.

Saeamat nga abo
Sa imong pag sakay sa atong kangga
Abo man ring gin amot
Nga may ma poeot man do iba.

Sa imo nga Birthday
Ayaw pag huyapa ro dinag-on nga nag taealiwan
Imo eang nga huyapon
Ro mga tawo nga ha taw-an mo it maayad-ayad nga kabubut-on.

Sa imong pag tikang
Sa rayang kalibutan
Mag tan-aw ka sa ibabaw
Agod deretso ro imon pamanaw.

Sa imong Kaadlawan iya sa atong kangga
Ro atong anwang, may kulintas nga sampaguita
Samtang kita hay naga parada
Sa Kalibo nga banwa!

***
EMBER
Tata Goloy's Composo
Tune: "Leron-leron Sinta"

May akong ha kita
Guapa nga daeaga
Akong nakilaea
Pag sakay sa kangga
Ember raa ngaean
Ochando ra sanda
Sa Julio adose
Birthday kuno nana.

Hambae ni Maeara
Kami mag selebrar
Sa ana nga Birthday
Kami mag preparar
Kanta, tula, luwa
Haead namon kana
Agod maga sadya
Sa aton nga kangga

Kami nag umpisa
Ko Julio asingko
Kami pumarada
Iya sa Kalibo
Akong gin kumpayan
Ro amon nga anwang
Kami nag pahuway
Iya sa may bay-bay.

Ro mga bisita
Dagsa-dagsa sanda
May daeang pagkaon
Mabahoe nga lechon
May michado't morkon
Humay ag sutanghon
Kaldereta't pansit
Alimango't hipon.

May amon nga banda
Ta-o't Sampaguita
Ro anda nga kroner
Amigo ni Ember
Kami ni Water Sprite
Medyo nataranta
Sa tukar nga Tanggo
Kami hay nag Cha-Cha.

Umabot si Utot
May daea nga hungot
Singkwenta barreles
Tuba nanang amot
May anang birthday cake
nga gin pa deliver--
Pito nga ka flavors
Pito mang andana.

Kita nag sina-ot
Ag nag kinasadya
Sigi nga kina-on
Sigi man nga inum
Mga estoryahan
Pati kalokohan
Owa it pahuway
Hasta pamorningan.

Ro atong selebrant
Hay owa't pahuway
Sigi nga lamano
Sigi nga chat-chatan
Sigi man da inum
Ko ana nga red wine
Ro anang hibayag
Abot sa doeonggan.

Ro mga regalo
Subra eon sa kangga
Sigi pang inabo
Hasta pa hin-aga
Especial gid kuno
Ray KAL nga regalo
Ulihi nga buksan
Ko atong selebrant.

Saeamat gid kinyo
Mga sumaeakay
Sa inyong gin amot
Maeagko o noot
Ro atong kasadya
Hay nag paeanobra
Saeamat gid kinyo
Halin sa 'tong kangga.

Tata Guloy
(07-11-04)

Efren Reyes—
The Philippine map
Is seen worldwide—Mfc, Oct. 31, 2004

Efren Reyes—
The world sees
The Philippines-- mfcOct 31, 2004

Trick or Treat? \Tata Goloy

Kaluluwa kaming kambing (walang paligo)
Sa purgatoryo nanggaling
Kami inyong pakainin
Empty na ang tiyan namin!

lighted candle,
like myself...
full of tears! Tata Goloy

Vol. 2, No. 1 June 2010

2010-05-29T21:56:00.001-07:00

Introduction

On May 22, 2010, Weng Tamayo, John Barrios, Alex De Juan and I met in Kusina it Kalibo, Kalibo, Aklan to discuss the possibility of reviving Bueabod.

It was decided that we revive the Bueabod.

So here it is.

The last issue of Bueabod which I single-handedly continued was Vol. 1, No. 9. But it was not published.

When I returned home from Kalibo after our meeting, I prepared a group facebook account. Immediately after that, John Barrios posted the first story about Payo.
After that a series of postings followed from Alex de Juan, and other Aklanon writers from the Philippines and abroad.--Melchor F. Cichon

The following poems were selected from the Facebook Bueabod:

POEMS

Prav Lee

a glass of coconut juice-
father and mother
welcome me back.

***
carrie bradshaw wannabe
dressed in designer labels---
it's made in China.

***
our friendship---
preserved between
the pages of letters.

(to jhun, my friend,my adopted brother,my kumpare)

***

the canadian(a) way of life

5 am.
wakes up to the buzzing of my alarm clock
grabs the remote control and turns on the weather channel.

5:30 am
overtoasts a bagel
and sips brewed coffee for breakfast.

6:00 am
takes a 15-minute hot shower
while curling iron warms up.

7:00 am
speeds down the sarcee trail
at 90 km per hour (no cop in sight)...

8:00 am
swipes time-in card 5 minutes before eight
so that no deduction in paycheck.

12:00 pm
eats rice and adobo
amidst the gossips and chattering of co-workers.

1:00 pm
goes back to work
and waits for the afternoon coffee break.

5:00 pm
everybody hurries to log out
so as to beat the rush hour traffic.

5:30 pm
picks up some frozen entrees on the way home
too tired to cook a filipino meal.

6:00 pm
stuffs dirty clothes in the washing machine
while waiting for pasta to thaw in the microwave

7:00 pm
irons clothes while eyes glued on tv
for it's hockey night in canada.

10:00pm
sets the alarm clock to 5 am
and switches the lights and the tv off.

Alexander de Juan

Alexander de Juan Pageugos (Rape)

[Tula ni Joi Barrios ("Gahasa"), salin sa Aklanon ni Alexander de Juan)

Ipaguwa ro mga ebidensya.

Eksibit Numero Uno:
Siyaw, baril, o anumang armas,
pamatuod it pagpahog.

Eksibit Numero Dos:
Panty nga may mansta,
pamatuod nga virgin pa ro daeaga.

Eksibit Numero Tres:
Sertipikasyon it doktor, pamatuod nga:
a. pilit,
b. said,
ro pagsueod it ana ku eaki.

Eksibit Numero Kwatro:
Sertipikasyon it mayad nga pamatasan,
pamatuod nga bukon it puta.

Daeha sa korte ro rapist,
daeha sa korte ro gin-reyp,
umpisahan ro pagreyp.

Tatlo nga ka Text-Tula parte sa Bagyo ag Baha
(Haead kay Bagyong Frank, 2008)

(1) Nene, di eon dapat kita mahadlok magkatueog sa kadueom.
Nagsubeak eon ro ugsad, ro bilog nga buean,
ag maskin ginadueman gihapon kita
it sangkiring habilin nga eutay ag tapo-tapo,
ag wa gihapo’t iwag ro ibang kasimaryo,
mataeupangdan ta man lang
ro kaayad-ayad it kahayag ku buean
sa tunga it kaduemanan.

(2) Toto, pwede eon kita magkatueog it hamuok
bangud nakaeampuwas eon gid man kita sa bagyo ag baha,
pagkatapos nga makatagumpaaw.
Pagbugtaw ta, hiyom-hiyoman it kaea-kaea ku adlaw
ro eanas nga pinatambok it eutay
kon siin gaamat-amat it tubo
ro bag-ong tanom nga binhi it paeay.

(3) Inday, gaamat-amat eon ro adlaw sa anang pagsipeat
para abi-abihon ro mga bag-ong tubong dahon
it mga nabaling sanga ku bagyo,
nga mas matingkad pa ra kolor
sa mga eaging kadahonan.
Ag sa pagbutlak ku adlaw,
tamyawon man nana
ro mga bag-ong tubong bueak
nga mas matingkad man
kumpara sa mga eaging kabueakan.

Pagkatapos it Baha
(Sangka Binaeaybay hanungod sa Bagyong Frank)

Pagkatapos it baha,
pagkatapos it pagkatueog nga may eunang ro siki,
nagbugtaw kita para magdesisyon
kon ano ro dapat husgahan it eutay:
gin-usoy gid naton ro inanod nga diploma
nga hatambakan it mga resibo, billing ag iba pa
ag ginhugasan ra, ginbuead ag gin-display it uman
sa hapay nga dingding,
it hapay nga haligi,
it hapay nga baeay.

Nagtimpla rayon it kape gamit ro mabahaw eon nga tubi,
nagtug-on gamit ro basa nga uling,
nag-abre it de-lata nga wa nagpadaog sa sueog
ag kumaon kaibahan ro pamilya
nga wa ma’t a nagbaeag-o ro mga itsura.

Ginbasyahan ro saeog para padayon kitang makatindog
ag gin-oe-istoryahan ro kapitbaeay
nga nagpagamit it anang bomba,
ag nangawa kita nga wa ma’t a nagbag-o ro anang itsura,
ag dayon mataeupangdan naton
nga wa gid ma’t a’t abung nagbag-o,
ro Kalibo hay nagpabiling Kalibo,
bangud...

Pagguwa it baeay,
para libuton ro atong dating kalibutan,
ginpasakay ma’t a gihapon kita it traysikol
nga nagdesisyong magbyahe
para may masakyan
ro mga suking gabaktas eon lang.

Pagguwa it baeay,
ginbaligyaan ma’t a gihapon kita
it suking baraka
maskin basa ra baligya ag kabakeanan.

Pagguwa it baeay,
ginmueo ma’t a gihapon kita
it atong amigong gatrabaho sa Akelco
nga naghangae pa ngani
nga buhi pa man kuno imaw,
ag maskin tinumba ro saysentos nga poste it bagyo,
sa gihapon, may Akelco;
owa’t poste pero may Akelco.

Pagguwa it baeay,
nakita naton si Kapitan
sa ana ma’t a gihapong dating itsura
ag ginmueo ma’t a gihapon nana kita.

Pagguwa it baeay,
nakita naton ro MMDA,
nga maw ma’t a gihapon ro itsura sa T.V.

Pagguwa it baeay,
nakita naton ro atong mga kaigkampuran,
nga maw ma’t a gihapon ro itsura,
ag sanda ra hay ginpaistar sa mataas nga building
it sangka manggaranong bukon naton it kaalin-alin,
ag sanda tanan, pobre ag pwerte, hay nagpamati it dungan
sa dati ma’t a gihapong boses it Bombo ag DYKR,
ag ro mga radyo ngara
hay nagpadayon ma’t a gihapon sa pag-istorya
sa kabuhi naton
kon siin kita ro bida
nga nagpabiling madinaeag-on.

Mila Dela Rosa- Ibanez

my eyes tearing
waiting for your return
spring pollen--

***
pacifica coast sunset--
i see only orange glow
as minutes trickle

***
Tig-aeani
Paearihas ro paghueay,
It tubas nga paeay.
Ro magmaeahghod,
Sigi gihapong inaway.

***

after nine months--
i hold our child
in your embrace

***

Mayo--
gabaktas sa pantalan
samtang ginahatud ka it tan-aw

***
ra'ng uyahon--
pagharo 'na
nagkolor marakopa

***

ballroom dance contest--
he kisses my lips
before we tango

***

for one minute--
his kisses, in rhythm
with our heartbeats

***

Ay, Ay, Toto...Hinugay

Matag-ud pa eang ngani,
Ro mga tudlo mo.
Pagbaeasa it baraha
Ginauyangan mo eon it tyempo.
Sa paaeabuton nga hin-aga,
Ay, ay, Toto...mangin ano ka baea?

Ginahinguhaan ki'ng mga ginikanan, nga
Pasudlon ka sa eskuylahan.
Kada umpisa it klase,
Bag-o'ng bag, kamisadentro, saewae, ag
Tupod it sapatos ro imo nga siki.
Owa pa ngani, gahinunga-tunga
Ro sangka semestre-
Ay,ay, Toto...sa bilyaran ka pirme.

Onga it mga maimpluwensya'ng tawo
Kaibahan mo nga gasakay, sa
Maeahaeong awto.
Mauli ka sa inyo, tungang-gabii pirme
Nga may hugom nga sigarilyo, ag
Bitbit mo, lapad nga bote.
Ro imo'ng eawas, indi paghaliti,
Ay, ay, Toto...hinay-hinay abi.

Pahinumdom ko imo'ng mga ginikanan,
Para man sa imo'ng kamaeayran.
Kun indi mo pagtadlungon
Ro imo nga daean,
Indi eon mabawi,
Mga tyempo nga nag-agi.
Ay, ay, Toto...ro pagnuoe, sa ulihi.

Chary Lou Navarro Defante

Si Lola Isyang at ang Matandang Puno ng Kaimito

Isang gabi
Si Lola Isyang dumungaw sa bintana
Natanaw niya ang mga daliri ng hangin
Isa-isa, dahan-dahang pinipitas
Ang mga dahon ng matandang puno ng kaimito.

At ang mga mata ni Lola ay kinurot
Ng mga daliri ring iyon
Isinara ni Lola ang bintana
At dahan-dahang nahiga.

Doon naramdaman ni Lola Isyang
Ang hapdi na dala ng kurot
Ang talukap ng kanyang mga mata’y
Unti-unting nag-abot
Kasabay ng pagkaubos ng mga dahon
Ng matandang puno ng kaimito.

John Barrios

Lokal Histori

Erp, ‘no to gani reserts paper ta kay Epifanio?
History of Kalibo, Erp.
Ti, may data ka na?
May ara naman pro medyo kulang.
Naga haw?
Indi ko kabalo kung ano usaron ko.
Blair and Robertson?
Indi, ang kay Fray Juan Fernandez o kay...”
Sa Errecciones de los Pueblos de Panay? Kinuha ya man na kay---sino to gani nga sulat a?
Daw ara man sa Blair and Robertson.
Sa sulat sang pari.
Fray Gaspar de San Agustin.
Sa Conquistas de las Islas Filipinas?
Huo kag duha ang puwede nga halinan sang pangalan sang Kalibo.
Ano?
Ang P1000 nga tribute o ang 1000 nga ginbunyagan Kristiyano.
Si Fray Juan de Alba---1569.
Kag sa amo na nga tuig ara si Miguel Lopez de Legazpi sa Pan-ay.
Ti pano nangin banwa ang Calibo?
Sang ginhimo nga encomienda.
Daw malabo haw.
Ti amo na ang una nga pag-establisar sang gobyerno.
Ano pruweba mo?
Dokumento kag sistema sang suktanay buwis.
Sa diin ina?
Ara na kay Pablo Castell’s nga Catalogos de los Documentos Relativos a las Islas Filipinas
Abi pabasa.
Ari o, Noviembre 3, 1571.
Ti galing colonialist perspective man ni?
Puwede ta mausar ang argument ni Jocano para tumbahon ina.
Ang concept sang baranggay as nation?
Huo.
Sa imo ano ang mas madaog?
Colonialist---kay man sila na ang nag-introduce sang konsepto nga pueblo.
Ti indi man pueblo ang “Rio de Aclan” sadto.
Pero daku na sang iya nga populasyon---sobra ‘sakalibo.
Paano ang April 22, 1581?
Establishment na na siya sang parish.
Malayo na para sa foundation sang banwa?
Formal religious founding puwede.
Ti ano ang mas nauna sulat sa duha ta ka opsiyon?
Basi ang dapat nga ipamangkot ang nauna nga natabu.
Ano ang nauna tabu?
Ti, siguro mas nauna ang bunyag kay pagkatapos bunyag pa sila sukot sang buwis.
Kag ang gabayad sang buwis ang mga amay kag lalaki man lang.
Basi may 1000 ka libo nga lalaki gid man ang komunidad sadto.
Ang una nga data nga ara da ang P1000 nga tribute?
Daw wala man kay sang ulihi na ni naguwa ang mga records sa Blair and Robertson.
Kinanglan ta gid ni padalman haw? Hulam bala sang bolpen mo, Erp.
Anhon mo?
Basta a.... Ari o.
Ano ni?
Duha ka lines.
Ano buot silingon?
Sukata kung ano ang mas mahaba.
Dayon?
Ti amo na ang sabat e.
Yots, ginago na imo ya.
Pahaba-haba man lang na ya, Erp.
Ara ka naman.
Si Andrew to gani pasar bisan la paper.
Yoga mo e.
Patiha ko bala miguhay to kami.
Tuod?
Upod to kami nagsummer sa Diliman.
Ginsugid ya sa imo?
Hubog siya mo.
Palahubog man ‘to.
Bayai na lang na bala, lakat ‘ta.
Diin?
Marina’s.
Inom naman?
Didto ta lang istoryahan reserts ta sa History.
Ti sige, a.
‘Mo ‘na ‘ya.

Melchor Cichon

Multinational Village--
fishes swimming in canal
with plastics and cans and papers

***
tapos eot-a ro kanta--
sige pa gihapon
ro paghinaro nana kakon

***

her embrace--
warmer
than the sunshine

***
paghupa it baha
nag-umpisa
ro paggiltak ku eunang sa among saeog

***
Pilma…
I am catching
the darkening meadow

***

for a moment--
her kiss
brings me to Cloud 10

***
21,000 feet above dry lands--
white clouds
like icebergs

***

nagpapaalam
ang araw
sa maalon na dagat

***

Ro pagkababaye hay pagpangabuhi sa panahon it gera
Ni Joi Barrios
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
May 25, 2009

ro pagkababaye hay
pagpangabuhi
sa pahaon it gera.
kaibahan ko sa pagbahoe ro pagduda
indi ko masiguro rang hin-aga
nga pirmeng nakakandado
sa mga eaki kang kabuhi:
tatay, igmanghud,
asawa, unga.
ginakuebaan ko rang pag-isaeahanon.

sa pagkananay,
kaatubang ko hay kakueangan
bangod mapintas ro gera
bukon eang
sa pagligid it mga ueo
sa pagtapas it espada
kundi sa amat-amat nga pagkaubos
it pagkaon sa lamesa.
ay, paalin dunganon ro pagpapasuso it eabsag
samtang naga-usoy it pampatimo
para sa panganay?

owa’t oras
nga owa’t kataeagman
sa mesmo natong baeay;
ro pagsabat ag pag-eapas
hay pagkangay it pagsakit.
sa karsada,
ro pagpanaw kon gabii
hay pagkangay sa kasamaran.

sa katibyugan ko
ro pagsukoe sa pag-api
hay pagbuead sa mas grabe pa nga kapintasan.
mabuhay ko nga gintun-an
ro puno ag utbong
it gera.
sa ulihi hasayran ko
nga ro pagkababaye
hay owa’t katapusan nga pag-inaway
agod mabuhi ag agod maghilway

Mga Kanta Sa Akean

2010-05-27T21:20:00.000-07:00

MGA KANTA SA AKEAN
Gintipon ag Ginbagay

Ni

Melchor F. Cichon

Copyright 2003 Melchor F. Cichon
Updated: March 26, 2008

Lifted from Aklanon Literature (http://www.geocities.com.aklanonliterature, on March 6, 2007)

Pasaeamat

Ginapasaeamatan ko gid rang asawa, Pilma Dollolasa Cichon, ag tanan nga tawo nga una nga nagkulekta ku mga kanta it Akean: Dr. Beato de la Cruz, Alexander De Juan, Prof. Damiana Eugenio, Stephen Lim, ag si Prof. Ma. B. Zenaida French.

Pauna Nga Bisaea

Mahilig magkanta ro mga Akeanon.

Kon madumduman, ro mga daeaga kato hay ginaharanahan it mga meron, kapin pa gid kun bag-ong abot.

Ugaling pag-abot it elektrisidad sa mga baryo, naduea ro harana sa mga baryo it Akean. Ag nag iba eon ro paagi it pag pangasaea. Sa makaron, owa eon haeos ga bisita ro mga meron sa baeay it mga daeaga kundi sa mga mall, sa mga kanten, sa mga plasa ag iba pa nga lugar. Kapin pa makaron nga uso eon ro telepono ag ro cell phone.

Pero ro pagmahae it mga Akeanon sa pagkanta hay una pa gihapon. Kon may pagtililipon, ag may atubang nga beer o tuba, mabati-an ro kaeaeakihan nga gakanta.

Mga siyam ka kategoriya ro mga kanta sa Akean: Kantang Pang-unga, Pangeanas, Pangtuba-tuba, Belasyon, Tulaylay, Komposo, Balitaw, Pamaeayi, ag Babaylan. Peru owa ron tanan sa koleksiyon ngara.

Ku 1996, nagsakdag ro Gabriel Reyes Foundation, Inc. it song contest para sa theme song it Ati-Atihan. Napueo ag siyam ro nag-intra. Iba sa mga nagdaog sa pakontest ngato hay mabasa sa koleksiyon ngara.

Owa eang ako kasayod kon hasta makaron hay may programa pa nga komposo sa isaea ka radyo sa Kalibo. Kada Dominggo't agahon ginahiwat rato.

Sa Akean abu nga komposo nga owa pa makolekta. Kabay pa nga ma taw-an ra it atensyon ku gobyerno't Aklan agod ma preserba ra.

Ro mga kanta sa Akean hay ga sugid it mga kalipay, kabudlay ag mga handum it mga Akeanon.

Ro mga masunod nga kanta hay ginbases sa koleksiyon nanday Alexander C. De Juan, Beato de la Cruz, Damiana Eugenio, ag ni Stephen Lim.

Kon may inyo nga kanta nga Inakeanon, ginapangabay ko kamo nga ipadaea kakon agud aton nga mabutang riya ag agud ro atong nga mga kaprobinsiya hay makasayod man, eabi na gid ro atong mga kabataan. Ipadaea eang sa email address ko:cich45@yahoo.com.

Saeamat gid. MFC.
Note: the number at the end of the title of the song refers to the source number at the end of the songs.

PANGEANAS

MAMUGON

Mamugon ako, mamugon

Sa tawo nga manggaranon;

Alas dos ako pakan-on, ay, ay,

Orasyon ako paulion.

Pag-abot ko man sa baeay,

Mangayo ako it humay;

Tinuro ako ni Tatay, ay, ay,

Una sa eusong ro paeay.

Alinon ko man ro paeay,

Eawas ko karon ginabudlay;

Kon buhi kunta si Nanay, ay,.ay,

Makaon ako, mapahuway.

MAGMAMANI1

Kaming magmamani, duro sa kaimoe;

Kaming magmamani, nga makaeueuoy;

Kaming magmamani, nga owa't ikasuboe;

Among ginapakita ro mehoras namon sa Daja.

Ay sa kailo kaming magmamani,

Birang do among saya, kulintas nga mani;

Singsing ag pulseras, aritos nga mani,

Among ginapakita ro mehoras namon sa Daja.

SI FILEMON 7

Si Filemon, si Filemon
Nangisda sa kadagatan
Nakadawi, nakadawi
It isda nga tambasakan
Ginbaligya, ginbaligya
Sa tindahan nga guba
Ro anang kabakeanan (2x)
Kueang pa ipanuba.

TUBA
Author: Unknown (so far)
Source:www.opmpinoy.com/opm-tuba-lyrics-10753.html
Retrieved: March 26,2008

Rong tuba kilaea eon it tanan
Sa probinsyat Akean
Ag eiemnon gid nga kinahang-ean
Kon may ona nga sumsuman

II
Masadya rong barkada
Kon may baso sa lamisa
Ag kon tuba imaw rong bida
Ro eiemnon nga mapuea

III
May matam-is ag may makisum-kisom
May maapeod, may maaslom
Ag kon ro gusto hay medyo mapait
Bahae abaw kanamit

KANTANG PANGBATA

TIKWI! ABAW RONG BANUG*

Tikwi! Abaw rong Banug

Nga nagbalik sa ginpukanan.

Siniba ni Bukbulilaw,

Nga batadbataran.

NAGTANUM AKO’T PINYA*

Nagtanum ako’t pinya,

Sa binit it karsada;

Umagi ro maistra,

Good morning, maayong aga.”

“O Nanay, O Tatay,

Tagai ako’t piso.

Ginaalin do piso?

Ibakae it aritos!

Aritos nga moda,

Angay gid sa daeaga;

Daeagang aeon-eaon,

Angay gid pangasaw-on.

*This is a children song

PINPIN DE SIRAPIN 3

Pinpin di sirapin

Kutsilyo de almacin

Haw-haw di karabaw

Batutin

Sayang pula, tatlong pera

Sayang puti, tatlong salapi

Tigbak, buang, binunu, aswang.

MAUEAN 4

Mauean, mauean.

Bakya mo, isuksok.

Mayad man sa uean,

Kapin pa barato.

Magklikklak sa daean

Kon siin gaadto

Agud di maeunangan

Ro mga siki mo.

EAMBONG KONG GISI 4

Ang eambong kong gisi,

Solo sambilog man lang.

Maumog man ngani

Ay nanay nga eabhan.

Isuksok man dayon,

Indi amiruean,

Basta maadto ako

Sa iskwelahan.

KANTANG PANGHIGUGMA

KUTI-KUTI SA BANDI*

Kuti-kuti sa bandi,

Kuti sa bararayan;

Bukon inyo balay dya,

Rigto inyo sa pangpang.

Dingdingan it pilak,

Atupan it burawan;

Burawan, pinya-pinya,

Gamot it sampaliya.

Sampaliya, malunggay,

Gamot it gaway-gaway;

Gaway-gaway, manugtog,

Gamot it niyog-niyog.

Harugi ako’t sambilog,

Uman ko ikabusog.

* A marriage proposal of Ati

NONOY, AYAW AWAYA SI INDAY1

Nonoy, ayaw awaya si Inday imong asawa.

Imo ngani awayon, amon nga bawion;

Mauno pagkabawi, kinasae kami sa pari,

Pinatyan kami it baboy, saot paugoy-ugoy.

TUKAD AKOY BUKID 1

Tukad akoy bukid,

Sa anday Kulas bagyo;

Madanlog ro daean,

Uean pilang bato.

Tukad akoy bukid,

Eankoy namawayi;

Batunon it sa indi,

Daea pilit ro babayi.

OHOY, ALIBANGBANG 1

Ohoy, Alibangbang kon ikaw hay mageupad,

Tatapa gid it mayad ro tanan nga bueak;

Basi sa ulihi kon ikaw hay malipat,

Pobreng si Katueanga sa eugta ahay mataktak.

HAMBAE KU MANOK NGA MUNGA 1

Hambae ku manok nga munga

Sa sueog nga nagatangda,

“Indi ka magsaka-saka

Ay rang itlog magakaeabuka."

Sabat ku manok nga sueog

Sa munga nga naagasuob,

“Indi ka magpueopanaog,

Ay rang itlog gabinaog."

"Una eang ikaw sa silong,"

Tugda ku mungang nagaeumeom,

"Sa unahan ka maduhong-duhong,

Ag igto ka magtukturuok."

YEYENG 2

Yeyeng, Yeyeng,

Kong pinalangga

Gawaha man anay

Rayang tawo nga may kagha.

Naga batas sang tun-og

Ku rayang kagab-ihon,

Yeyeng, maeuoy ka,

Imo anay nga gawahon.

Mayad gid sa tawo

Rong may patugsiling

Sa tawo nga may kagha

Maeuoy, ikaw, Yeyeng.

Una eon rong buean

Ay naga hinueondon,

Yeyeng, maeuoy ka

Imo ako nga gawahon.

PAMA'T IMO AKO GINSIKWAY 3

Pama’t imo ako ginsikway.

Ang pinaea mo sa dughan?

Anong nakigbagay ag naging bangdanan?

Ginbuhat nimo ako karon agud maeasayan ako.

Ay ma't a owa't magpakikiayon

Sa ginatao mo kakon nga kamatayon.

Anong mahimo kon ikaw handum

Pagtiisan ako ag pagbatason.

Bisan kon ikaw may bago nga ginahigugma

Sa gihapon ako magadumdom kimo.

Ayaw ka maghunahuna nga ikaw hilipatan ko.

Ay, kon buhi eang ako, ikaw sa dughan ko.

DAW DILI MISTER 3

Daw dili mister nga pagsugiran ka pa

Ang manga aksyones tinulok sa mata.

Lain na ang tulok sa pagkakilala,

Kag may tulok pa gid nga may paghigugma.

Ang tinulok-tulok tatlo ka numero.

May tulok sa wala kag may tulok sa tuo.

Lain na ang tulok nga desimulado

Kag may tulok pa gid nga daw ikamatay ko.

DISGRASYADO YANANG AMOR MO 3

Disgrasyado yanang amor mo

Indi pala kinasing-kasing

Makabulag kita hinali

Nga walat kinalain.

Magalin gid ako sa imo

Ginikanan ay wala't gusto

Ag kon kita rong magapihit

Bugos ta nga kasakit.

Pero kon ginakagustohan

Aton utod kag ginikanan

Ag kon kita ro may kasakit

Bugos ta nga kasakit.

KOMPOSO

KOMPOSO 5

Constancia Martin

Diste sa pag ribot sining kalibutan

Mahal na ang tanan wala’y sarang baklan

May dose singkwenta kami’y ipanindahan kulang

Sa patadyong, salapi ang kulang.

Salapi ang kulang sa may trese pesos

Tig seis centemos tasa sang ginamos

Tig otso centemos ang kiwa sang langka,

Tig-manalapi ang litro sing tuba.

Akon naluoyan yadtong mga army

Kumadto sa tindahan mamahaw sing kape

Ang luha sa mata hay nagtulo agay

Bangod sadtong kape masyadong malas-ay.

Anay sa pag-abot sa may a las siete

Dayon tumawag yadtong kornete

Dayon sila sing dalagan

Preparado sila sa patag-awayan.

Akon nalooyan yadtong mga army,

Ang luha sa mata ahay nanubodtubod,

Bangod kay sila nagutom

Kag naga atubang sila sa patag-awayan.

Anay sa pag a las dose ara na ang Hapon

Ang andang sinakaan pamilyit Cortes

Andang ginpanggapos ro mga lalaki.

Akon naluoyan babaeng si Flora,

Imaw ay ga-onga ginpihak ang tiyan,

Anay sa pagkakita sang iya asawa

Dayon ginhubad ang gapos sa alima

Dayon tinu-eod ro mga Hapon.

Anay sa pagkakita ku andang berdogo,

Dayon dinosak it bayonita

Anda pa gid ngane ginputlan it ulo

Ang makangungusbo ag makangilidlis

Andang gin-obra it mga Hapones.

BANWANG CASTELLANA 5

Ni

Corazon de Felix

Akon komposohon banwang Castellana

May isang hanabo donang mag-asawa

Ngalan na hay Amboy, bana ni Paciencia

Tatlong kabataan isa ang dalaga.

Sabado makaron, Domingo maaga

Naglaong si Pacing, Amboy lakat ako,

Amboy lakat ako banwa Castellana

Mauli ugaling matapos ang tiyenda.

Anay sang didto na

Iya nga sinugop duhang kabataan

Lakat kamo toto, kamo ay mangutan

Kay si manang ninyo, sa balay siya gatig-ang.

Anay sa didto na duhang kabataan

Iya nga dinumog onga niya nga subang

Anhon man ni Trining hay nagging pudlosan

Na libre ko lawas pati kadungganan.

Oras na mahapon ara na si Pacing

Gabitbit ko basket sa tinda maghalin

Ano pa gid Trining ang ginahibi mo,

Ang tanan mong bilin ara gin bakal ko

Polbus mo kag lipstick ara sa basket ko.

Isugid ko mna, Mama, sa pagkamatuod

Isugod ko, Mama, wala’y lipod-lipod

Anhon mo si papa sapat sing batasan

Ga perde sing dungog pati kadungganan.

Anay sa pagkabati kay Trining nga pulong,

Kinuha ang baston si Amboy, “Wa’t labot ang iban

Diutay pa si Trining ako ang nagduyan.

Hinugay ka Pacing hinambal wala’y pulos

Diutay pa si Trining sa lampin ginputos

Anay sa pag dako iba ang makapulos

Diutay pa si Trining ako ang nagputos.”

KOMPOSO

Ni

Constancia Martin

Akon komposohon ro sitio Macawiwili

Halin sa pag-sueod it taga-FSDP

Nga nagtao it proyekto

Nga kon siin anda nga gintaw-an it oras

Bisan ma-eayo nga lugar ro sitio Macawiwili

Ag naila man kami ku anda nga mga proyekto

Katuead ku day care center nga ginahandum it tanan

Nga indi man mabudlayan ro mga ginikanan

Ku andang mga onga sa pagpa-eskoyla sa ma-eayo

Ag isaea pa gid

Imaw ngane ro pag-obra it basket nga nito

Nga kon siin gintinguha it FSDP

Nga nagtao it manog-training

Ag daya hay abo gid ro naila

Ay nakabulig sa pangabuhian

Ag ro isa-ea pa

Imaw ngane ro pag-obra it herbal medicine

Ag iba pa nga mga training

Nga sa mayad-ayad nga pagdaea

Ku taga-FSDP

Eabo-eabo gid ro naga-dumaea

Nga si Agnes, Virgie ag anda nga kaibahan

Ag ro amon nga CO nga si Diday

Ro Pobreng Alindahaw nagapasaeamat gid sa taga-FSDP

KOMPOSO 15

Roberto Raco

Abong nagaeapnag nga mga balita

Sa bug-os nga nasyon naton nga Pilipinas

Sakop it Mindanao, Luzon ag Bisaya

Sa baryo ag banwa nga sakop it probinsiya

Sa makarong tiyempo sige rong pinaeatyan

Halin sa siyudad ag sa kabukiran

NPA ag army naga-aeambusan

Nadadaea-hig ro ibang sibilyan

Rong ginapaninguha ku atong gobyerno

Imaw rong magtawhay kitang mga Pilipino

Rong sakop ni Marcos hay imaw rong gapanggulo

Kontra sa administrasyon ni Cory Aquino

Taeopangda ninyo ro ibang dinag-on

Nga si Tatang Makoy ro sa administrasyon

Kita hay nagboto ku anang referendum

Yes-yes eat-a tanan ro ginboto naton

Ngani imaw ra it-a katon ro natabo

Kuarta it Pilipinas ubos nana it tago

Kita nagkalisod nga mga pamuluyo

Pati ro mga onga nga ulihing tubo

Pebrero siyete ro Snap Elections

Si Cory Aquino ro kandidato naton

Pananglit may suwerte ag imaw ro magdaog

Imaw rong mabuyot ku bug-os nga nasyon

Ag kita tanan nga mga Pilipino

Hay magkaeasugot eang ag mag-aeamigo

Aton pagbueoligan ro pang gobyerno

Agod atong nasyon hay mag-progreso.

KOMPOSO 25

Roberto Raco

Mayad-ayad nga hapon iya kinyong tanan

Sa mga bisita naton nga panagayaw

Ro mga opisyales ku tatlo ngara nga ka-barangay

Ro atong mayor ag anang mga konsehal

Raya nga CAMACA ngarang ginhuman

Teofilo Vicante ro una ka rang chairman

Nasyon it Germany kara rong nagbulig

Ro nagtrabaho si Rolly Sucgang

Dayon nagsueod ro kooperatiba

Si Nicolas Luces rong nagchairman kara

Hay si Noel Ibit rong manager nanda

Rong tatlo kabaryo ro mga miyembro kara

Premiro nga CA kara imaw rong Camaligan

Ag sa tunga nga MA imaw rong Magobahay

Ro sa punta nga CA imaw rong Caiyang

CAMACAmulti-purpos pebmen, may sted ang basketbolan

Iya man gin-iping ro among munisipyo

Idto sa ubos ro atong sementeryo

Idto sa simbahan man ro aton nga kombento

Public market eon do lang ro owa iya, katon gin-tao

Barangay high school may aton eon iya

College pa gid ro owa, dapat ita-o man katon

May opisina kita it UP ro tag-ana hay Canada

May mga barangay road kon tawgon hay karsada

Atong pasaeamatan si Cory Aquino

Ag ro atong mayor nga si Bodong Demeterio

Sanda kara rong nag-lakad ku raying mga proyekto

Kuarta na it probinsiya nga ginapanagtag sa baryo

Mga amigo akon ra tapuson

Raya nga komposo bilang intermisyon

Kon ako nagsasea inyo ako pasensiyahon

Kay owa eon ako sarang igasugpon.

KOMPOSO 35

Roberto Raco

Mayad –ayad nga hapon iya kinyong tanan

Ag mga bisita naton iya nagaeadto

Rong mga opisyales sa tatlo ngara ka-barangay

Ag ro aton nga mayor, aton gobernador ag kongresman

Makaron nga hapon kita hay nagtilipon

Dayang multi-purpos pebmen

Hay gina-inagurahan

Kon amat eat-a kita makapamati it mayad-ayad nga pulong-pulong

Nga naghalin sa banwa, mga bisita nga dinapit naton

Ag tanan nga mga tawo

Magpangamuyo gid sa Gino-o

Pati si Padre Jess nga among kura paroko

It makaron nga dinag-on

Nobenta’y dos eo’t akon tawgon

Kabay ro atong ugali

Hay aton pagabag-ohon

Si Kongresman Legaspi

Aton nga sug-alawon

Si (gobernadora) Cora Cabagnot

Ag si Jean Rodriguez, aton vice governor

Ngani tanan nga mga tawo

Magpangamuyo sa Gino-o

Pati si Padre Jess nga among kora paroko

It makaron nga dinag-on

Nobenta y dos eo’t akon tawgon

Kabay ro atong ugali

Hay aton man nga pagabag-ohon

Si Kongresman Legaspi

Aton man nga sug-alawon

Si (gobernadora) Cora Cabagnot ag si Jean Rodriquez, atong vice governor.

KOMPOSO 5

Elvira Masangya

Aklan probinsiya akon tinubuan

Eogta ko akon ginikanan

Gin bakae ni Datu Puti

Sarok nga buleawan

Sa kay Marikudo nga hari it ka-atihan

Bilidhon Akeanon nagsueat it kudigo

Imaw si Kalantiyaw Natangnon toto-o

Ag si Banka-ya ku Panay pangueo

Tag ro Aklan puno it Panay katong tiyempo

Ag paghalin kato ro Akean may handum

Nga sa Capiz kita mabueag t dayon

Abril benti-singko ro inagurasyon

Sa Kalibo kita nagtilipon.

KOMPOSO IT MAPAG-ONG

Gliceria Gervacio

Akon komposohon inyong pamati-an

Sa among barangay, barangay it Mapag-ong

Akon nga isaysay kung unang panahon

Abo ro nag iba it sa makaron.

Sa barangay namon, ro mga kabuhi-an

Ga haboe it daet ag ga-pamugon man

Ro among kaeaki-an sa dagat ga pangisda

Sa andang pamilya nga ikabuhi nanda.

May akon pang isugid, sa pagpangasawa

Ro mga kadaeagahan, kon sanda pangasaw-on

Ro andang ginikanan ro gina-regalohan

Ay gasunod sa gusto ku andang ginikanan.

Sa pagkamatuod abo ro nag-iba

Sa mga kahimtangan ku una ag makaron

Ku unang panahon, ro mga onga sa amon

Matinumanon ag mahinadlukon

Sa among barangay sa pagkamatuod

Makaron ro mga onga owa ga pangalisud

Tanan ro andang gusto ginikanan ro ga sunod

Agud mga onga indi mag kosma-od.

Pero sa makaron abo ro nagbulig

Sa pagpa-asinso sa among baryo

May among koryente, may among karsada

Paghalin sa Himbis deretso sa punta.

Ro mga onga makaron ay eabing bulahan

May high school sanda nga iskolayhan

Nga ikomparar sa ibang lugar

Indi eon deretso maka iskoyla sanda sa iba nga banwa

Akon nga tapuson ang komposo nakon

Ay owa ako it isarang ikasugpon.

DAHON-DAHON 5

Clara Vidal

I

Dahon-dahon sa kabukiran

Dahon-dahon sa kapatagan

Makabulig gid sa inyong tanan

Ro masakit hay among sukean

CHORUS:

Kon kami hay magtililipon

Nagakaeasugot sa among misyon

Ro ubo among pahipuson

Ro eagnat among paeohuron

II

Herbal syrup ro among kompaniya

Dahon it mga higuyam-ot ro miyembros kara

Si alibhon ro nagapanguna

Mangina-singa nga helba ro nagapanigunda

III

Pabatyaga kami ku inyong paghigugma

Itanom kami sa inyong lagwerta

Bueong it-a kami nga orig ag primera

Sa mga masakit nga bag-o paeang nag-umpisa.

DAHON-DAHON 5

Clara Vidal

Kaming mga dahon it mga higugan-ot sa kabukiran

Ay abo man kami iya sa tanan kapatagan

Makabulig man kami sa tanan

Ro mga masakit nga owa pa makaatraka hay among sukean

Kon kami hay nagatililipon

Nagakaeasugot sa among misyon

Ro mga matig-a nga ubo hay among pahomukon,

Ag ro eagnat hay among pahoeuron.

Akon kinyo ipakilaea,

Herbal Syrup, ro ngaean ku among kompaniya,

Sa alibhon ro nagapanguna

Maninga-singa nga helba ro nagapanigunda.

Tigsang –hakop man lang kami it abo,

Imaw man si lagundi ag buyo,

Hugasan anay sa tubi nga malimyo,

Ag iimpon sa inanam nga dahon it sampaloc ag sangkiri nga eoy-a nga binayo.

Iya man ako, singgit ni alibhon,

Sang pung-pong ku akong dahon pati gamut hay akong ihaead

Ag sa daywang kilo nga kaeamay indi kami magbalidad

Ay duyon ro abre gana sa among mga abilida.

Maulihi kamon si alibhon sa pag-eompat sa kueon

Nga may tubi nga dapae it eapaw kamon

Ag pagkatapos it 30 minutos nga pagpabukae, dayon ha-unon

Kon ro kahumot ni alibhonhay sumongaw eon.

Haw-ason ag patueoon anay kami

Puga-on sa malimpyo nga saeaan siyempre

Ag takson ro tubi sa kueon nga among heaywan

Daywang parte ro tubig ag sangparte ro kaeamay, iimpon,

Ibalik sa kueon ag pabukaean.

Hasta mag-eapuyot agod sa molibo hay magkaeasugot.

Pagkahaon pabahawon

Ibubo ro simuyaw

Nga inyong gintunaw.

Ibubo, isueod sa botelya nga ro kalimpyo hay matin-aw

Herbal Syrup ro marka

Sa mga onga sangka kutsara

Sa mga magueang daywang kutsara

Tatlong besis sa isa eang adlaw kara.

Ngani, mga kasimanwa, amon ginaknahangean ro inyong gugma,

Itanom kami sa inyong mga lagwerta

Ay kon magpin-ot ro inyong dughan

Sa dahon it mga higuyam-ot kamo mabuligan.

TRINCHERA SA TINA 1

Trinchera sa Tina nga nagkaeapukan,

Einupok it baril ro pinamatian;

Bumaeos ro Pilipino, matsa ginlintian,

Ro Tina ag Pudyot ag Kalimbahan.

Suminggit si Tan Juan, "Carga y descarga,"

Sumabat si Bagyo, "Senyor, retirada kita."

Sumunod si Simon, "Manong Laki, dagaya sanda,"

Laloy! Laloy! Sang fuego ro ana."

Ro nailaan ko gid sa tanang valiente,

Imaw si Tente Ondoy, but-anan nga jepe

But-anan sa tanan nga mga eaeaki,

Indi magtalikod mientras nagaataki.

TULAYLAY

KANTA SA PAGTULOG 5

Bernanda Florention

Ayaw ka maghibi, kanugon ing luha

Luha mo sa matag gailig nga daw mutya

Pahiran sing panyo, panyo nga may kagha

Agod magbalik gugma nga nagdula.

Gugma nga nadula, pagbalik sa akon

Ag sa imong butkon sapnaya ako dayon

Bisan ang mamatay kon imong sabakon

Himpit rang pagsalig may himlayang dangaton.

IBANG KANTA

DURO RO ATONG KALIPAY 1

Duro ro atong kalipay,

Ku aton ngarang pagtililipon;

Napupuno it kasadya,

Ro atong tagiposuon.

Ag do mga kalisud sa dughan,

Hay nabubuoe it dayon;

Hay aton eong nahakit-an,

Ro mayad-ayad nga paghiliuyon.

Ay abaw gid sa kasadya,

Kon kita magtililipon;

Hay kon makara eang kunta hay,

Matsa owa it kamatayon.

Ay abaw gid sa kasadya,

Kon kita magtililipon;

Hay kon makara eang kunta hay,

Matsa owa it kamatayon.

Ay abaw gid sa kasadya,

Kon kita magtililipon;

Hay matsa iya katon

Ro eangit makaron.

VIVA SR. STO. NINO*

James S. Cabag, lyricist

Romulo J. Pangan, music

Halin sa sari-saring parti it kalibutan

Nagpa-Akean sanda para sa Ati-Atihan

May mayad pa baea sa atong kahiwatan.

*This song won first prize during the 1996 Ati-Atihan Theme Song Contest.

HALA BIRA, PWERA PASMA*

Jessie M. Gomez

I

May isaeang ka Ati

Maykulintas nga berde,

Tapis ro anang bisti.

Kon buean it Enero,

Gasadsad sa Kalibo,

Gasaot it duro-duro.

II

Ro tawong makakita,

Abu gid ra kaila,

Sa Ati’ng gadila-dila.

Ro Ati sa Akean,

Ro Ati sa Akean,

Kilaea sa kalibutan.

III

Ro mga Kristiyano

Sa simbahan gaadto.

Diretso kay Sto. Nino

Gapaeapak it ueo,

Sa Santong milagroso

Agud kabuhi gabag-o.

IV

Chorus

Hala Bira! Puwera Pasma!

V

Ngani kita tanan

Indi paglipatan,

Kultura nga habugtawan;

Kultura nga iba,

Kultura nga mayad,

Hayra ro atong manggad.

*This song won 2nd place in the 1996 Song Contest on Ati-Atihan Theme Song

BAKA ALA BAKA 1

Baka ala baka,

Ueo ako it baka;

Ginausoy ko ro baka.

AHAY, TUBURAN 1

Ahay, tuburan, tubi nga matin-aw,

Gailig sa ubos, halin sa ibabaw;

Kon ako comancion, may daeang kamingaw,

Adios, nakiados, bayaan ta ikaw.

Bilin ni Nanay, bilin man ni Tatay,

Ginapadali ako sa inyong kalipay;

Estamacion bayaan ta anay,

Balikon ta ugaling sa tyempong madugay.

VIVA KAY SENOR STO. NINO 6

Viva kay Senor Sto. Nino

Kami tanan ga haead kimo

Mga kubos nga mga tawo

Iya kami it makaron sa atubang mo!!!

Ro tanang tawo nga Ibayhanon

Sa tanang lugar ga hili-ugyon

Ngaean mo O Senor Sto. Nino

Gina singgit sa pag dayaw kimo!!!!

Viva Kay Sto. Nino!!!! Viva!!!!

Contributed by: Ibayhanon gid! [guest] from htp:// Akeanon.Com Community, Posted 1-21-2003 22:19

GURANG TAMON SA BISYA 2

Bisan tamon Ati

Maitum nga linahi

Binata tamon dinha

Timbang kami diamante.

Diamante kamahalan

Gurang tamon sa Bisya

Doble ang guinikanan'

Labi pa sa Katsila!

Katsila sa Manila

Padi sa Ilong-Ilong

Maka buong sang agong

Nakapsa sang lingganay;

Lingganay pag tunog ka,

Agong pag ugayong ka.

SI INDAY MAPUEAPUEA 2

Si Inday mapuea, puea,

Angay sa baeay nga tabla,

Tumindog, humiya,hiya,

Mat bueak it katueanga.

Si Inday maputi, puti,

Tumindog, kumiri, kiri,

Mat bueak it kamantigi.

Si Inday maitum, itum,

Angay sa baeay nga butong,

Tumindog, humiyom, hiyom,

Mat bueak it katsubong.

PANAWAGON

O kalisud sang pagkahimtang ku

Panghayhay eamang ag panghakus,

Ano rong madangat sa pag higugma

Kon owa it esperanza sa kalipay.

Firme eamang eumos sa kalisud

Sa pag antus nga indi matapus,

Mayad pa rong mamatay, ohay,

Agud indi mag kalisud.

Mayad pa rong kapispisan

Libre sa kalisdanan

Anda rong kalipay tanan

Ag rong kahawaan.

Pero ako firme eang sa hayrang kalisdanan

Mayad pa rong mamatay, ahaya,

Agud nga may kapahuwayan.

SI TIKLING 3

Si Tikling nagbayo-bayo.

Si Munyot alburido.

Pinulot ni Munyot ang halo

Ilampos sa'y Tikling nga ulo.

Anay karon sa may alas kwatro

May pispis ako'ng Abangkako

Galupad siya gamulo-mulo,

Oeon si Tikling it pulso.

Anay karon sa may alas dose

May pispis ako'ng Tusi

Galupad siya gapangisi

Owa pa si Tikling giilisi.

Anay karon sa may alas tres

May pispis ako nga Tiyamis

Galupad siya gapanangis.

Puro eon si Tikling giapihis.

RO KAILONG BAO 3

Ay makasising-it ag makaluluoy ang sapat nga bao

Sa duta gakamang.

Bisan nagakaon

Ginakaawatan nga magdaladala sa iyang balayan.

Gilayon umagi ang pispis nga aguila

"Bamos na lang Bao mamiesta sa langit."

Gilayon sumabat ang kailong bao,

"Walay ako pakpak pares sa imo."

Gilayon sumabat ang pispis nga aguila

"Sakay na lang Bao sa akon abaga."

Anay sa didto na sa kaibabawan iya nga

Tinikwang ang kailong bao.

BILANG HANDUMANAN 3

Bilang handumanan hasta kon hiunong

Miyentras kamo buhi ag buhi man ako

Indi pagmansahan ang pagaaeamigo

Testigos rang kanta ginkanta ko man kinyo.

Saeamat nga abo sa inyong pagtambong

Sa amon nga baryo, baryo nga masubo.

Ginapasaeamatan ko makaron nga tiyempo

Ro mga kalipay nga ginbulig kamon ninyo.

Ginapasaeamatan ko ro manga kalipay

Nga inyong ginbulig sa amon nga baryo.

OLD COMB*

Old comb, old comb

Brush fine the tangled thoughts

Of the people who will dwell here,

Just as you have brushed my hair,

Dirty with mud and hay

That has made it heavy and black.

May those who step on this threshold

Take in thoughts free from anger,

Their faces wearing no frowns,

So that there shall be harmony and silence

That will flow in peace.

*Since there is no available Akeanon version of this song, I translated it into Akeanon. See Below.

DAANG SUDLAY*

Daang sudlay, daang sudlay,

Sudlaya it pino ro gumom nga painu-ino

Ku mga naga-istar sa raya nga baeay,

Paris it pagsudlay kang buhok

Nga mahigku it eutay ag uhay

Nga nagpabug-at ag nagpaitum.

Kun sin-o man ro mag-sueod sa rayang baeay

Kabay pa nga libre sa kaakig.

Masinadyahon ro andang uyahon

Agud may hili-usa ag may katawhayan

Nga maanod sa kalinungan.

*My translation was based on de la Cruz’ translation. This is a Babaylan song.

****
I got this lyric from this link:http://www.opmpinoy.com/opm-tuba-lyrics-10753.html
Retrieved: October 19, 2009
I do not know who wrote the lyric of this song.

Tuba
I
Rong tuba kilaea eon it tanan
Sa probinsyat akean
Ag eiemnon gid nga kinahang-ean
Kon may ona nga sumsuman

II
Masadya rong barkada
Kon may baso sa lamisa
Ag kon tuba imaw rong bida
To eiemnon nga mapuea

III
May matam-is ag may makisum kisom
May ma apeod may ma aslom
Ag kon ro gusto hay medyo mapait
Bahae abaw kanamit

SOURCES

1De Juan, Alexander C., Kaeantahon: A Study on Aklanon Folk Songs. Aklan Reporter, August 1-7, 1996, p. 10,6

2Beato A. de la Cruz, Contributions of the Aklan Mind to Philippine Literature. San Juan, Rizal, Kalantiao Press, 1958.

3Eugenio, Damiana L., ed. The Folk Songs. Manila: De La Salle University Press, 1996. 691p. The music scores of these song are also found in this book.

4Contributed by Stephen Lim, Linabuan Sur, Banga, Aklan, in 2001

5French, Ma. Zenaida B., ed. Tuburan: Folk Voices from Batan, Aklan. Iloilo: Food system Development Project-University of the Philippines in the Visayas, 1991?

6 Ibayhanon gid! [guest] from Akeanon.Com Community, Posted 1-21-2003 22:19

7 De Castro, Lourdes. The Folklore of Western Visayas. Danyag 3(1-2):90-109 June and December 1987.

Addenda:

the following lyrics were lifted from
Akeanon Ako, a facebook which I created--Melcichon.

Ritchel Lopez
Daya ngara nga kanta hay ginakanta ko amn nga lolo late Pedro M. Reyes kat mga maintok pa kami.. galing wa ko kasayud hasta makaron ko ana nga title..

Isaeang gabii mahayag ro buean
May isaeang ka tawo nga nagpanindahan
Nag inum it tuba, nahilong nagtaeang
Deretso sa pilapil nag eogaeog sa eogan eogan.

Sa anang pag eogaeog nakibot ro anwang
Pumusnga ro sapat ro hilong nag wawaw
Dayon tumindog ag tumingkaaw
Solo ro hakit an ro eago sa kahoy.

Ro eago sa kahoy nadoble it tuktuk
anang baeay tiko tiko ag nanabud sabud
Wansay sanduko akon nga iutod
sugiran ta nonoy ana ngaean TAMILOK.

Note: kindly edit lang kun may wrong spelling ako. More to come hay usuyon ko ro ana nga notebook nga may original compositions nana.
about a month ago · Mark as Irrelevant · Report · Delete Post
#
Ritchel Lopez
Sambilog pa guid nga akeanon song..

SI TATAY MANANGGITE

Si tatay mananggite
kawit anang sable
Agahan hapunan ra tuba
Para kay Tiya Mona

Si Tatay kon maka inum
Tuba nga maaslum
Laylay si tatay si nanay
sanda nag inaway

Pokpok sinana ko sampok
Pikpik sinana ko kampit
Pikpik pokpok
si tatay eomagapok!

Ro Ueod

2009-05-07T19:54:00.000-07:00

gindis-og ku ueod
ro tando-tando
sa pawod

Final Version

2009-05-05T07:36:00.000-07:00

The Best 32 Aklanon Poets
Edited by

Melchor F. Cichon
c2009
The copyright of the individual poem belongs to its respective author.

All rights reserved. This publication may not be reproduced, stored in a retrieval system or transmitted in any form or by any means—whether virtual, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise without written permission from the copyright owners.

Published by

Tierra Alta Publications
Lezo, Aklan

Cover design
by
Eugene D. Cichon

Suggested Entry:

The Best 32 Aklanon Poets/edited by Melchor F. Cichon.—Lezo, Aklan: Tierra Alta Publications, 2009. 63p.

1. Philippine literature—authorship—Aklan. 2. Aklanon literature. I. Cichon, Melchor F., ed.

PL6188 A44 B4

Dedication
To all Aklanons worldwide
And to
Pilma Dollolasa Cichon
And to
Waye Marie dela Rosa Ibañez

Acknowledgment
We gratefully acknowledge the following for making this book possible:

the management of http://my.akeanon.com for building a bridge that unites Aklanons worldwide
our families for giving us peace of mind and quality time to weave our words into poetry
our friends and adversaries who tickled our minds to make them our Boracay in this historical endeavor
and to Him who offers us Light to see what is in the Dark.

Introduction

Aklanon poets have been writing poems for many years now.
But so far no anthology of the best poems written by Aklanons has been published into one book.
So this is the first of its kind.
How were the poems chosen for this anthology?
I selected them based on my personal taste. Aside from being poetic, I chose those poems that chronicle the dreams, the heartaches, and the triumphs of Aklanons.
So if the poems or the poets you have heard or read are not in this book, please do not blame this writer.
Someday, someone will do his/her own selection according to his/her own taste.
This collection includes poems in English, in Filipino and in Aklanon, from 1568 to 2009, both from the greats and the near-great poets.
The spelling used by the Aklanon writers before Martial Law is maintained, like the separation of the prefix from the root words.

Melchor F. Cichon
May 8, 2009

Table of Contents

Introduction
Unknown Author
Peping Tansinko Manyas
Manuel Laserna
Jose Terencio
Dominador Ilio
Roman de la Cruz
John Barrios
Joeffrey L. Ricafuente
Alex de Juan
Pett R. Candido
Nynn Arwena G. Tamayo
Joi Barrios
Edna Romulo Laurente Faral
Losally Navarro-Endluri
Libtong
Sumra de la Cruz
Vellyzarius I. de la Cruz
Edmund Saldivia
Cirilo Castillon, Jr.
Jose Jay Feliciano
Chary Lou Navarro-Defante
Angelo B. Ancheta
Sr A Cris T. Ocampo
Nady Meren
Antonio F. Tolentino
Rocky I. Abello
George T. Calaor
Belle Nabor
Philippe Mijares
Milagros dela Rosa-Ibañez
Jose Ronald Inguillo
Melchor F. Cichon
The Poets
Sponsors
Sources
The Editor

Hambae Inakeanon*
Author: Unknown, 1568

I
Hambae Inakeanon
Manat saeaysayon
Hanongod sa dato,
Nga si Bangkaaya,
Ag anang asawa,
Imaw si Katorong,
Kat sanda nga daywa
Mga bataon pa.

II

Sanda hay nagkita
Sa sangka daeanon,
Daeagang malangya
Miron nga dongganon:
Ag sanglit gaoy eon
Rato nga daeaga,
Pomaeapit dayon
Datong miron kana.

III

Sinangpit nat dayon
Nga kana omaba,
Agod di gaoyon,
Makapahoway pa.
Dayon na nga abhon
Ay mana eat opa,
Kono, kabog-at na
Kato nga daeaga.

IV

Naghinadya dayon
Miron ag daeaga:
Nagpanaw sa nayon
Kon tawgon Tawaya
Nag-abot panag-on
Sanda nag-asawa,
Nagin malipayon
Pangabohi nanda.
* This is the oldest Aklanon poem.

PEPING TANSINKO MANYAS

Sa Adlaw Nga Kinamatyan Nay Doctor Jose Rizal

Rizal, sa imong taeahurong eubnganan,
Nga binunyaga’t euha king ginikanan.
Sinubeaka’t matahum’g mang kabueakan;
Adlaw ngara, akon mang ginahaearan,
Ro imong mahimayaong eubongan,
Pag pamaeandong adlaw mong kinamatyan,
Pag panubos ku kalisdanang napas-an,
Ku banwang eumos sa kagha ag kaeupigan.
Dinuea, Rizal, kabuhi mo ag eawas,
Ku manga nag gahum’g, may gawing mapintas,
Apang ri’ng ngaean ag dugo nga umawas,
Nga sa kasakitan ku banwa humaw-as,
Sa among tagiposuon wa’t pag kaeugnas,
Rayang sinabod mong timgas nga eamigas,
Ay ro kaduemanan hay nabukeas,
Umiwag masigang Adlaw’t Pilipinas.
Rizal ro eubongan imo nga linugsad,
Wa mo kahilaki, kabuhing hinaead,
Sa kaeangitan imong pinanaad,
Dugo nimo nga inuea hay mamuad,
Maga kaaeaman nga ikabansag,
Nga maga hatud ku imong mga igmanghud,
Sa KAHIMAYAAN nimo nga gina hangad,
Ku banwa natong kueabos it paead.
Hinayhay sa atong manga kabukiran,
Sa makanonggusbong adlaw mong kinamatyan,
Hayahay nga bumayaw ku kadungganan,
Ku Pilipinas naton nga naeueotan,
Nga pumadabdab sa katagiposuonan,
Ku paghigugma sa banwang binugtawan;
Kabay nga imaw mabanhaw it uman,
Agud maangkon ro KAHAMUNGAYAAN.
Rizal, banwa’y naga antus kalisdanan,
Tuksa ro eangitnon nimo nga pueuy-an:
Tueoka makasisin-it nang kahimtangan,
Sa sugong nang gina antus nga kasakitan,
Eawod nga euha anang gina eanguyan,
Krus hay maw ra ana nga gabayan,
Nga sa kapilitan imaw hay maeugdang,
Kon ku atong manga kadugo imaw pabay-an.

MANUEL LASERNA

Eugta’ng Nahamut-an

Hamut-ang Pilipinas,
Eugta nga naeueotan,
Kadalig ku imong ngaean,
Banwang nahagugmaan.
Sa handung ku hayahay,
Nga may adlaw ag bituon,
Gapusog tagiposuon
Nga sa kaeuwasan gutom.
Banwang gina mahae ag nahamut-an,
Kimo ko gina paarag tanan,
Manggad ag kusog pati kaaeaman,
Sa pag tinguha imong kalipayan.
Kong ra akong dugo pa kinahangean,
Sa pag eubos ku imong kaeuwasan,
Kabuhi indi pag kahilakan,
Kimo ko gina haead tanan.

JOSE TERENCIO

Kayuyum

Maeawig nga inadlaw rang handum kimo.

Kayuyum nimo't kabubut-on,
Makabibihag tueukon;
Ring taguipuso-on
Angay kontang eumunat gugmang
May kayuyum.

Eamang kon paghikawan
Ro akong mga pagtuyo,
Kahil-o kahil-o eamang
Rang pag higugmang ga hinyo.

Nga imaw rong guigunatan
Ga sugo kakon manago,
Padueong sa maeamig nga eobnganan.

DOMINADOR ILIO

Bita
Ro masi-ut nga katamnan it bita
(Ro anang mapait nga panit it kahoy
Gina ea-ga para bueong sa takig)
Hay kadueom ku kinaunang eubnganan
Nga gintawag nga Bita.
Ro baeay ku tatlong magmanghod
Nga si Anacleta, si Josefa ag si Lorenza
Hay una sa maeunang nga aeagyan sa Bita.
Ro baeay ku ap-at nga eaking magmanghud
Nga si Manuel, si Tomas, si Amadeo,
Ag si Jose una man sa daean pa Bita.
Sanda tanan nagsaad nga mamuyo sa maeayo,
Sa maeayo-eayo sa Bita.
Ngani pinangasawa ni Amadeo si Anacleta
Ag nagbungkas sanda it payag sa Kabangkat,
Si Manuel dinaea nana si Josefa ag idto
Nagbaeay ag nanguma sa bukid it San Dimas,
Pinangasawa ni Tomas si Lorenza ag sa Kogon
Nananum sanda it abung euy-a ag eunga.
Si Jose inapok sa Patnongon sa Antique
Idto nangasawa ag wa gid hibalik sa Bita.
Apang sa kabuhayan, ro andang mga inunga
Ro naghatud kanda tanan balik sa Bita.

Diplomat Listening To Speech of Another Diplomat

They cannot go to the summer sea this year.
Where on the boardwalk, in no more than shorts
And bare feet, he can toss platitudes
Without much mind to the next fellow, perhaps.
Or to his nervous wife all ears beside him.
And watch the silly antics of children.
Long unloved, with anonymous paunch and goggles.
Foolishly try to execute a handstand
In wrist deep water, and make it,
Though with much awkward kicking in air
It will be fun there in the summer sea.
But with this, he cannot hint a word
To the little woman. His hands are firmly chained
To bulky paper-weight on his polished desk.
And his nights will be crammed with not merely silence.
It shall need greater diplomacy though,
To tell the children why they cannot go
Than answer back this shrill-voiced speaker. O.
These talks shall drag on many long seasons yet.
Iowa City, October 1951

ROMAN A. DE LA CRUZ

Ano Gid Man

Itay, nagburoka si Nanay
Nga hubas eon ro atong taeagbasan.
Ring gin-uli sa pagpamanday
Basi buhinan mo pa para sa simbahan.
Kueang pa katon ro imong kinita.
Nahawag gid ako, Itay, basi hitam-an ka.
Kanugon kon owa't kamatuoran
Ro imong ginatuohan.

Pabay-i eang, Toto.
Ro tubi nga nagailig paeawod
Mabalik man gihapon paagi sa uean.
Owa't pagwasi, owa't pag-uyang.
Kon buko't matuod rang ginatuohan,
Ano gid man,

Basta matuman ko ro hutik kang dughan.

Panaeambiton

Tampuean mo ku imong
Mainit-init nga paead
Ro maeamig ko nga likod
Ag tug-anan mo ako
Nga indi mo eon pag-aywan.
Tamda ro atong kahapon
Kat owa ka pa magtugbong sa syudad.
Nagsumpaan kita nga magmaeahaean
Hasta sa kamatayon
Suno sa kudlit ku atong paead.
Kon pumanaw ka it uman
Kahil-o man dayang gugma.
Ako magataliwan
It dayon.

JOHN BARRIOS

Betamax Sa Simbahan

do misa hay istorya.

ginbayaw it pari
anang tuong alima
para pagatapuson
do misa.

gin-alsa man it eaki
anang tuong alima nga may baril
para pagatapuson
do anang kontra.

ginpanaog it pari
ro anang tuong alima
ginpanaog man it eaki
ro anang tuong alima.

tapos eon do misa.
patay eon man do ana't eaki nga kontra.

Lapida

dikara gahamyang
ro eawas it sangka pinalangga.

madali eang
ro mabuhay nga nagtaliwan,
owa eang inabuti
it pilang buean

ro pilang dag-on
nga pagkinitkit
it mga ueod
sa anang unod,
hueoyapong toe-an
eon lang do nabilin
sa libot it gakusmaod
nanang ngagngag.
indi magbuhay,
bag-ong lapida eon man
do mahuman

nga kaparehas sa ana
nga madali eang bayluhan.

The Mosquito

It was the day
the governor came to this town.
His speech echoed
the man's voice
mumbling
in tattered clothes
sitting like Buddha on a wooden scooter.
The applause was deafening, no
one heard the tinkling of coins
in the subject's tin
can. He bowed
and said "Thank you"
to end his speech.
The people left
smiling.
That night,
the governor dreamed:
He saw the man rowing his hands,
sailing his scooter on pebbled waves
as he kept on saying "nong. 'mos nong."
He ran, fled but
the voice went on chasing him.
By the thirteenth time, a mosquito
bit his face.
A snap of his right hand
caught the mosquito flat,
drenched with its own blood
outside his palm's
prison bars.

He woke up.

The next day,
not a word was heard
from the man who sits like Buddha
on a wooden scooter.

JOEFFREY L. RICAFUENTE

Agi Man Lang

Si Juan gabasa
It mga dahon nga puea,
“Juan, basi maglimad ring mata.”
“Owa ron ‘nay, agi man lang ra.”

Nagtikang do adlaw
Pero ay Juan nga mata
Nagdukot gihapon
Sa mga dahon nga puea
Nag-abo pa…
“Ay Juan, basi maglimad ring mata.”
“Owa ron ’nay, agi man lang ra.”

Nag-eupad do oras
Si Juan, nagpuea ra mata,
May bitbit nga saesaeon
Nga may busoe nga daea.
“Ay Juan, basi maglimad ring mata.”
“Owa ron ;nay, agi man lang ra.”

Naduea si Juan
Ag owa eon it balita kana…
Pagkatapos it tatlong dag-on,
Hakita si Juan
Sa idaeom it tulay
Gintamnan it busoe
Ku mga nakaberdeng umaeagi
“Ay Juan, agi pa baea ra?”

Si Bitoy,
Manghud ni Juan
Nagsamit-samit sa pagbasa
Ku mga dahon nga puea,

“Ay Bitoy, aywani ron
Ay magapuea karon ring mata.”
“Owa ron ‘nay, agi man lang ra”

ALEXANDER DE JUAN

Ro Mga Kitikiti Sa Benditado Nga Tubi

Padayon do pagsautsaot
It mga kitikiti sa benditado nga tubi
Sa sueod it simbahan,
Nga nagtunga
Sa pagsawsaw it mga tawo
Ku andang mga tudlo
Nga mahigko.

Padayon do pagsawsaw
It mga tawo ku andang mga tudlo
Nga mahigko
Sa benditado nga tubi,
Nga nanging mahigko
Hasta ro benditado nga tubi
Hay naastan.

Naduea ro benditado nga tubi,
Naduea man do mga kiti-kiti.

Bakit Si Xela Ay Nagdighay Pagkatapos Mag-inom Ng Coke?

Kanila lang
Puno ng pawis ang tansan
na nagyakap sa bibig ng Coke.
Naghalakhak ang tansan
na gin-aywanan ang bibig ng Coke.
Nagtambad ang kalawang
sa ilalim ng bibig ng Coke.
Gin-inom ni Xela ang Coke.

Si Xela ay nagdighay
pagkatapos mag-inom ng Coke
dahil gusto ng tansan na maulit
ang tunog ng kanyang halakhak
sa paglaho
ng kalawang
sa ilalim ng bibig ng Coke.

Ham-an Si Humay, Nga Sangka Ati, Hay Maitum

Sa paeaabuton nga Ati-ati
hay magadam-os it buling
do mga turista ag mga bukon it Ati
(kon siin manging kaibahan ni Humay sanda
sa pagsaot sa karsada
ag pagsininggit it "Hala Bira!"
ag indi
masiguro
kon do bitbit nga Caltex nga sueodlan
hay mapuno it ginapangayo nga humay
bag-o mag-Ati-ati.

Kon Gapamati Eang Baea Kita

Kon gapamati eang baea kita
Sa mga maya ag bukaw,
Magaantiguhan baea kita
Nga mag-eupad sa atong pagbugtaw?

PETT R. CANDIDO

Rong Dugo Ag Eana

Malisod magpahueas sa kahariang bantog sa eana—
Nagadugo ro akong ilong sa paggiltak it eugta
Ag ginakunyag ako sa pagtunaw it yelo
Pero ginatiis ko eon lang ro pagpasunog it panit
Ag paggae-om it akong mata sa pagbagyo it baeas
Agud indi pag-Somalyahon do mga mata it akong pamilya.

Pero matapna baea it akong petro-dolyares ro sakit it akong kahidlaw?
Makit-an ko baea ro pagbahoe it akong unga sa pagtinan-aw sa mga karnero ag kamel?
Mahambae baea it PLDT ro baeatyagon it akong pamilya?
Mapukaw baea ako it mga kumpyuter, nga akon pirme ginabae-bae it mga tudlo, kon ako hay ginabangungot?

Ro eana hay sueo pa gid namon makaron
Maskin mabug-at pa gid do dugo
Nagaeutaw pa gid do eana
Ag dahil sa kahin-agahan
Ginaeudhan ko pa rayang sueo gihapon.

NYNN ARWENA G. TAMAYO

Haead Kay Arsenia

Gindaehan ta ikaw it mga bueak
Nga may kasiga ku adlaw
Ag kainit ku mga hiyom-hiyom
Agud taw-an it kasadya
Ro imong mga mata
Nga nagakasubo.
Mga violeta nga nagakiay-kiay
Sa huyop ku hangin
Pageaom ku mga daeanon
Nga owa maagyi!...
Ag mga rosas, singpuea ku dugo
Apang madali maeaay.
Ah, sayud ako kon paalin
Do mapisang it sanglibong parte
Ag do magbatyag it hapdi
Ku mga napirdi…

**
Ro Mangingisda Sa Punta Villa

Sa kadaeuman ku kagab-ihon
Nga haeos tunlon ka eon
Ku matugnaw nga tubi
It madaeag nga suba,
Ginasaeum mo ro kaidadaeman
Agud mag-usoy it isda
Nga nagakasipot eon.
Mauli ka baea makarong gabii
Nga owa gid it dakup
Sa nagahueat mo nga asawa
Ag ginagutom nga mga unga?
Makit-an ko ro kasubo ag kapait
Sa imong mga mata, sa kasilaw
Ku mga iwag
Ku mabongga nga swimming pool
It Punta Villa.

Kaabu ro pagkaon namon riya
Samtang ginabinag-binag
Ro imong kaimueon ag
Naduea eon nga pagea-um
Sa de-aircon nga mga hueot
Ag "state of the art" nga mga biswal.
Sa imong hilway, mainit ag maeum-ok
Nga mga eugban, samtang ginaduyan
It isaeang ka kanta nga
Pang Paskwa.

JOI BARRIOS

Kasalo

Ang babae ay hindi kaning inihahain
sa mesa ng matrimonya
iniluluwa kapag mainit at takot kang mapaso,
sinasabawan ng kape sa umaga
kapag ikaw ay nagkulang
at itinatapong tutong
sa kanyang pagtanda.
Ang babae ay hindi karneng
dinuduro at kinikilo,
ginigisa ang laman sa iyong mga pangako,
nilalaga ang buto sa iyong pagsuyo,
at ginagawang chicharon ang balat
upang maging pulutan.
Ang babae ay hindi halalyang
panghimagas sa iyong kabusugan,
inuming pampatulak sa iyong katandaan
o putaheng nilalaspag tuwing may handaan.
may tiyan rin siyang kumakalam,
may sikmurang kailangang mapunan
at pusong dapat mahimasmasan,
kasama mo siyang nagtatanim ng
maisasaing,
katuwang na naghahanda
ng almusal, tanghalian at hapunan,
kaharap at kasalo sa kinabukasan.

EDNA ROMULO LAURENTE FARAL

Haiku
pagtunod it adlaw –
ro anwang ni Tata_Goloy
nagpahuway sa eugan-eugan

***
gabii –
euha gatueo
halin sa dughan

***

Sunflower –
nagatangis it dugo
sa kasubo

twilight –
sunflower reaches heaven
where tulip sleeps

***
morn
the sunflower
beneath my strength

***
across the horizon
sunlight waves goodbye
to embrace tomorrow

***

nipa hut—
my castle atop a hill
a witness to my tears

***
O, eangit…
Sa punta ka eang
Kang tudlo

***
huo—
ikaw ag ako
sa tulay nga butong gaeatay

***
may sueat pa baea
nga maabot
sa gahapay nga mailbox?

***
under a candle light
lips snatch a kiss
the rose blushes

***
sa paead ni tatay
sukoe nga rosas nagbuskad
ginhaead sa Diyos

***
hambae ni Conrad gusto mo it relo?
madasig nga huo ro sabat ko
ugaling ra makina
hay makina it barko

LOSALLY NAVARRO- ENDLURI

Haiku

ayaw mahawag
maskin human sa butong
ro atong Taj Mahal.

***
ging-eumot
sa paghinueat it sueat
ro mailbox.

***

gusto kitang
dakpon ag higtan
ugaling utod ro eubid.

***

ikaw---
ro kueang nga nota
para muhaman ro composo.

***
ako, ikaw
masadya sa pag-abot ko
masubo ka't pagpanaw.

***
eumamig ro kape
samtang ginahaboe
kita sa akong painu-ino.

***
ham-an it maila
ikaw kakon
ag bukon kay Basho?

***
ginahuyop it hangin
ro akong painu-ino
pauli sa Akean.

***
maeapad nga eawod
gapatunga
sa atong paghigugma.

***
pagtunod it adlaw
nag-bye bye
si tatay sa anwang.

***
Adlaw, gabi-i
gahaboe it pamisaea
si nanay.

***
kada byernes
ginadalaw imaw
it eaking maputi.

katapusan it buean
suea nana
tangigue eon.

***
semana santa---
ro tuba sa kawit
nahimong eanggaw.

***

adlaw it paskwa
mabaskog pa sa bagting
ro tunog ko anang tyan.

***
geisha—
kaparis it cherry blossom
ginasuy-aw it alibangbang
***
***
ro squirrel
gustong magpabukot
sa akong haboe.

***
hakatueog ro beaver
sa paghinueat
it summer.

***
gakatuoeg pa ro adlaw
pagbugtaw ko
para mag-usoy it dolyar

LIBTONG

agahon eon
sumubat ro buean—
nahidlaw man it adlaw

***
pihak nga buean—
pihak man ro pitik
kang pihak nga dughan

***
ugsad—
may palhit nga gaeum
r'a uyahon

***
dalipungot it baeatyagon--
tumugpo'ng pispis nga Kardinal
sa kahoy nga eagas ra dahon

***

gatangda sa gisi
ku pasang-pasang it kagab-ihon—
pihak nga buean

***

ea-ay nga kugon
ro sumaeap ki'ng pagkapukan--
mahipus nga saksi

***

the old pond—
matin-aw nga saeaming
sa'ng painu-ino

***

Mabati-an ko ro danog ku
imong limog
mapag-on ag maeaghong,
manga bisaea it aeam kon ako
magtaeang.

***
kabutongan--
gaueoehot sa eaay nga manga dahon
manga tangbu

Hapan-uhan Ko

sa katung-anan it kauwaan
ag pag-pangalisod
may tunay nga hiyum-hiyom—
ro unga'ng bingaw
ra manga ngipon

***

Tueas

sa kahaeang
ku hinikot nga gugma
pinanghueasan
ro banga it tubi
sa banggirahan

***

Tanangaw

Sa kabeangan hasaplid
ro gawat-wat nga sanga—
antuok ku hugom it Tanangaw

***
Easter Sunday—
blood stains on his chest
eating dinugoan

SUMRA DE LA CRUZ

Pag-abot

Nagabanaag ro siga it adlaw
Sa katunggan ag nagadali-dali it hathat
ku anang madueom nga belo ro kaeangitan.

Mahipos masyado ag akon eamang
Hidadakop it pamati ro mga kapispisang nagaeueupad eon pauli
Matsa owa't katapusang kamingaw.

Ro hangin nga maeamig
Nagapuepamasyar eon sa mga manipis nga tudlo it paeay
Hasta nagapaeayo ro nagakaduea nga kahayag.

Mahipos eon ag malinong do palibot sa pag-abot ku gabii
Sa akong pag-uli sa baeay.

VELLYZARIUS I. DE LA CRUZ

Before God I Saw Philosophy

Before God I saw philosophy--on bended knees—
and the pillars of wisdom and knowledge;
and round about the virtuous kow-towing,
round about and low--before the majestic
and glorious throne.

And I saw the lust of the flesh like a
bundled rag--tacked in a corner praising
the Lord' and the eyes
downcast--weeping and blind, praising the Lord;
and the pride of life humbled in
the dust, and praising the Lord;
and all the things in and of the world that
passes away; kow-towing low, and praising
the eternal glory.

And I saw defeat swallowed up in victory
by the Blood of the Lamb; and the
Final things united all in the love of Christ
and his Holy Cross.

EDMUND SALDIVIA

Cacique

Ku panahon it Kastila,
Ro cacique bugana.
Sanda ro ginasaligan,
Ku eugta it simbahan.
Ginatunga do patubas,
Sa mamueogon may bawas.
Sa mangunguma ikap-at nga parte,
Ro habilin ana ku prayle.
Sa makarong henerasyon,
Ro cacique, iya gihapon.
Maeapit sa trono,
Alipores it palasyo.
Inutang nga kapital,
Si Juan ro kolateral.
Pasaka taga dag-on,
Paeas-anon naton.
Kalbong kagueangan,
Abandonadong minahan,
Basta eat-a inaywan,
Pagkatapos panginpuslan.
Ma-inpluwensyang anino,
Sa tugpa-an it eroplano.
Kontrolado ro kargamento,
Sa daungan it barko.
Tubi ag kuryente,
Sa alima ga-agi.
Yutilidad monopolyado,
Pasilidad manipulado.

Hay Ano Eon Kita?

Kon ro doctor, sa narsing gapanaba
Agod sa Amerika ro tugpa,
Hay ano eon kita?

Kon ro maestra ginapasueabi
Ro puti nga estudyante,
Hay ano eon kita?

Kon ro ga-uli nga OFW
Owa’t trabahong siguro,
Hay ano eon kita?

Kon call-center ag turista
Ro ginapabugae nga industriya,
Hay ano eon kita?

Kon ro utang ni lolo
Utang man ku anang apo,
Hay ano eon kita?

Ekonomista ka baea.
Hay ano eon kita?
Abi sabta.

CIRILO CASTILLON, JR

my shadow
my friend
forever

***
nagsakay kami sa baruto
bugsay dikara, bugsay dikato
owa pa gali kami kasayod
kon siin kami maagto

***
Nag-agto ako sa Kalibo
Nakakita ako’t mag-asawang mueto
Umalagwa gid ako it tudo
Iwag manlang gali’t awto.

***
Mamiesta ako sa Lezo
rang daea
tiyan nga baseyo

***
Nag-agto ako sa Albasan
daea ko ro among taeagbasan
ay mautang it bugas kay Ora Usan

***
Kabii, nagdamgo ako
Sadyaan nga luwa ay makabubueo gid rato
Ugaling pagbugtaw ko
Owa eot-a saang ueo.

***
Si Tata Goloy may sapatos nga regalo
manami kunta ay Adidas gid kuno
ugaling pagsuksuk ko
hay puro gali tuo.

***
Sakay ako sa eroplano
ro plete kunta barato
ugaling ra makina--
Singer nga de-mano.

***
Sakay ako sa tricycle ni Perto
Pagabot ko sa Kalibo
Abo nga bukoe rang ueo
ra kariton abi, kwadrado

NADY MEREN

Bahag Ag Tangga

gusto ko nga magbahag eang
pareho kay Lapu-Lapu
pero nahuya ako
hay amo ro pagtan-aw
ku mga taga-nakatungdan
sa mga nakabahag

pero akong nangawahan
ham-at kon magsuksok
si Inday it

saya
ag
kimuna

nagahaeakhak man sanda
tao baea kon hasayran nanda
nga ro mga nakasaya ag nakakimuna
hay owa it panti ag bra
ukon dahil naila eang sanda
nga magtan-aw kay Inday nga
magtangga

ah
makaron
hasayran ko eon

do gusto man lang gali nanda
nga si Inday hay mag-uba.

Kinamang

nagakamang do kaeayo
kanami tan-awon sa kagab-ihon
(ay ro ano indi hilmon)
sa akong pagbugtaw,
ro adlaw hay matsa nagangisi:
dahil baea naila imaw magtan-aw
ku mga alipaeok
nga nagaduyan-duyan sa kahanginan
ukon
dahil ginaintrimis nana
ro kahapon eang hay nagadoeueopa
nga mga narra
nga matsa indi maisog
dahil sa kaeangbu ku andang mga dahon
ag kaabu ku andang mga bunga
pero makaron hay matsa mga estatwa
nga gin-ubahan
sa nagangito-ngito nga kaitum.
madangga.
ginahilasan ako.

JOSE JAY FELICIANO

uean
mabaskog ro
tunog sa eugta

***
gabitay ro martilyo
sa owa’t tapu-tapu
nga payag-payag

***
Gabueabod
ro kandadong saesaeon
sa butong nga kurae

CHARY LOU NAVARRO-DEFANTE

BOY

Psst! Boy,
Inha ka eon man sa pwertahan
Ku sanctuario ni San Juan de Bautismo
Nagaeumpiga ag naga-ekis ro 1 ½ mong mga siki
Ro bulingon mong mga alima
Nagabuyot it tuktukon nga latang 555
Nagahueat ku kalantsing
It mga 25¢
Halin sa buesa it mga diyos ag diyosa it sosyodad.

Apang Boy,
Hin-aga---Miyerkules
Manovena ako kay Mader op Perpetwal Help
Iampo ko gid kana
Nga kabay pa
Indi eamang magsalig hasta san-o
Ro imong manipis nga mga paead.

Indi eang ko baea pagtueara Boy
Nga nagdamoe rang mga paead

Sa paghinueat man it kaeas ku mga beyntisingkuhon.

Si Lola Soping Ag Ro Magueang nga Puno’t Mangga

Isaea ka gabii
Namintana si Lola Soping
Nakita nana
Ro mga tudlo it hangin
Bato-bato ag amat-amat
Nga ginaipu ro mga dahon
Ku magueang nga puno’t mangga.

Ag rong mga mata ni Lola
Ginkurot ku ratong mga tudlo.
Gintrangkahan ni Lola ro bintana
Ag dahan-dahan nga nag-eubog sa anang katre.

Idto nabatyagan ni Lola Soping
Ro hapdi it kurot
Ag amat-amat nga
Nagpiyong ro ana nga mga mata
Kadungan gid ku pagkaubos
Ku mga dahon
It magueang nga puno’t mangga.

Kahon ng Pasalubong Para Kay Neneng

Tuwang ‘di maipinta
Ang sumilay sa musmos na mukha
Ng bunsong si Neneng
Nang marinig niyang
Si Nanay niya
Darating mula sa Singapore.

Nakikita ni Neneng
Si Nanay niya pababa ng eroplano
Bitbit-bitbit ang kahon ng pasalubong
Para sa kanya.

At dumating din sa wakas
Si Nanay ni Neneng
Ngunit ang kahon ng pasalubong
Hindi niya bitbit.

Bagkos
Si Nanay ni Neneng
Nasa loob ng kahon
At siyang binibitbit
Pababa ng eroplano.

(Para sa alaala ni Flor Contemplacion)

Ro Mga Pangutana

Inay, kaina baea,
Gapauli eon ako halin sa eskuylahan
Haagyan ko sa may baraka sanday Lola Pilang, Lola Simang, ag Lola Anding
Naga-istorya sandang tatlo.

Hambae nanda, ikaw kuno kato ‘Nay
Sari-saring katre ro imong ginauegban.
Di baea pobre man kamo kato
Sa saeog man lang ngani gatueog?
Tapos si Tatay, indi matu-od nga sa Dubai
Idto ‘tana kuno imaw sa Maynila
Sa anang kinaugalingon nga pugad.
Nay, ano pispis baea si Tatay ko?
Ag ako mat- a kuno, unga sa gwa
Ham-an Nay ay, siin t-ang kunta
Sa sueod it imong tiyan?
Ay sus ah, gapina-umang eat-a sandang tatlo it hambae
Mga magueang eon mat-abi!

“Nay, ham-an it gatangis ka?
Nahidlaw ka baea kay Tatay?
O nagasakit eon man ro imong tiyan?
Eubog lang ‘to anay sa katre mo
Ay eahaan ta ka it linugaw.

ANGELO B. ANCHETA

Once upon a time

Once
the
earth was
blue, and
green
and white
and the
ozone
was full
leaves and trees
did not
know
how
to
cry
and
ecologists
were
shy.

National Heroes' Day

i.
gray wisps blow
against the blood-drenched sky
a mark on the calendar
'Remember this day!', the glorious head says
in grim, cold, solid tones
no one hears but angels watching tombs

ii.

Cathay Pacific lands on Philippine ground.
There they descend, tugging bags full of
cans, used-clothes, colognes, dollars
for families, for friends, for neighbors
awaiting and waving the millennium's heroes –
the economic warriors, serving foreign lords

iii.

A hundred years ago, they fought the invaders.
They died in their birthground.
Today they are still fighting.

iv.
Is there something to remember?

Tanaga
Ilapat mo sa awit,
damdaming bitbit-bitbit.
Tulad ng mandaragit,
gumala ka sa langit.

***

Ilang beses si Hesus
ipinapako sa krus?
Dugo nyang umaaagos
upang tayo'y matubos.

***

Tanka

going to Chinatown
i join friends
watching the dragon dance
driving bad luck
away from me

Haiku

full moon
a fisherman falls
asleep

This Dog Needs Moon

cast a silver silhouette
into this desolate dog
it has been astray for more than a day
it's eyes wandering
in the well-lighted road
nobody knows where its going
nobody stops by the bench on the shed
where poor little minni
watches passersby
alas, when the moon is full
its eyes, aglow in orange oblong
as more benches are occupied
more eyes meet her
to listen to her cry.

SR A CRIS T. OCAMPO

Jawili

Abaw kanami isipon
Ro Jawili nga mahae nakon
Ano natabo kimo makaron
Musyon akon ikaw nga tatapon

***
Biernes Santo
puyo ginsibot
sa manabaw nga sapa

***
eati—
pinamaskan rang tuhod
pag-agi ko sa maeagkong mangga

***

a glimpse of mist
water freezes over
polar bear growls

***

abong siit rang haagyan
tyempong nagtaliwan
malinghod pa ako

***

kumilat, dumaeogdog
pagtikang ko
sa daeang makipot

***

nagabarlak ro karit
sa alima't berdugo—
para sa liog ku ginagapusa't alima

***
managob nga gabii—
nagapanago ro buean
sa paggwa ku tun-og

ANTONIO F. TOLENTINO

Amat-Amat

Rong mga butkon nga matsa tue-an
Eon lang sa kaniwang dahil na-as-asan
Nagapilit gihapon magtik-eod
It arado sa kaeanasan
Para eang may ihapin sa tiyan
Nga perming nagabukae rong tinae
Dahil sa purgang kape, ultimong kasudlan
Matsa kaisip man magrebelde
Apang rong mga hari igto
Sa Kongreso ag sa Baeay it Presidente
Nagahinaeakhak ag busog
Kaibahan ku mga manggarang negosyante
Nagakasadya sanda ag nagakilindatan
Dahil para sa masunod nga eleksiyon
May pundo eon man halin sa kaeugtaan
Samtang ro andang mga alipures ag ayam
Nagapaninggitan sa mga pobre
Nugay it reklamo, natural sa pagpangabuhi
Kung indi, sabton namon it eupok it kalibre
Apang sa tunga it andang kasadya
Rong nagapangabudlay ag nagatinguha
Nga ultimong mangunguma
Sa idaeom it kahayag it buean
Nagatipon it kaisog ag kabaskog
Nagaamat-amat it baktas sa kagueangan
Dahan-dahan nga magamartsa
Nga matsa guyom paagto sa kasiyudaran
Andang pagabawion kon ano ro andang kinabudlayan
Mas abo, mas makusog!
Mga maniswak nga alima, pagabugtu-on
Rong gapos it kamaea-maeahan!

Paggahit It Kaimueon

Ro mga paeay sa kaeanasan hay nagahibayag
Tungod bugana sanda it bunyag
It matam-is nga hueas
Nga naghalin sa maitum nga panit
Ku mga ulipon it kaimueon

Mga ulipon nga perming gapangamuyo
Sa kalye it andang kinamatarong
Apang ginasabat sanda it diyos nga agaeon
It eupok ku nakakamatay nga sae-saeon
Para sanda hay pahipuson

Kon man-o katig-a ro kiboe
Sa alima it mga ulipon
Imaw man katig-a para kanda abuton
Ro tawhanong kinamatarong

Ro mga matimgas nga paeay hay euto eon
Ro karet nga kasing-dangae it
Andang baeatyagon, hay anda eon nga gamiton
Pagagamiton sa paggahit
Ku higot it andang pagka-ulipon
Para eang rong tanan hay maka-agom
It ginadamgong tawhanong kinamatarong.

ROCKY I. ABELLO

Isugid Ko Kimo, Mapati Ka?

ssssshhhhhH....Isugid ko kimo, mapati ka?

Rong matambok nga tanom,
hay nagaeambihid
sa kadapahuyop ku maitum nga hangin.
Ag ro matam-is nga damgo ni nanay,
Hay pinalid.
Kadungan ku pagkaeumos
ku mga bueawan nga binhi,
nga gintanum pa ni tatay.
Nagkaubos eon ro sueod it taeagbasan
sa mabahoe nga handum
nga mapuno ro imong eahungan.

Hubbbbh....Sa rayang istorya, mapati ka?

Nagbieingkong nga mga tudlo
sa pagbuk-ead ku mga kaban it kaaeam.
Para eang masudlan
ro imong owa it sueod nga eahungan.

Nag-maeaea ro mga tueonlan,
sa pagsab-eag it bueawan nga sueondanan,
maabot eang ing dueonggan,
ag mabugtaw ing nagakatueog nga daeanon.
Hasta nga si Manang
hay gin-asawa na ro anang propesyon.
Matadlong eang
ro nagtiko mo nga daeanon.

Hay alin, mapati ka?

Kon indi ka
padayuna,
Basi magtaeang ka.
ro daean nga imong paga-agyan,
Hay owa it paga-agtunan.
Kondi kadueom ag kasakitan,
sa mga naga-bueabod nga daean.

Kalipati ing ginikanan,
Nga namaehan it hueas
ag nagka-eaeunod sa euha,
sa pagpaninguha
nga ikaw hay maeuwas sa kaeainan it kalibutan.

Ayaw pagtiku-a ro matadlong eon nga daeanon
Kondi patambuka ro mga pananum sa imong ugsaran
Paagi sa pagbunyag it mga matam-is nga tubi,
halin sa imong eahungan.

Pamati, may isugid pa ako!

Pinatumba ni Rizal ro mga espanol ku ana nga bolpen.
Ag napukaw ro mga nagakatueog nga baeatyagon.
Nabuhi ro ispiritu it kahilwayan!
Ag nahugpong ro nagtiap-eang nga banwa.
Maabo eon nga butang
rong nahimo it kaaeam
Kaparehas kung pagbutlak it adlaw
nga indi gid mapunggan.

Rong kaaeam
Hay handumanan halin sa atong ginikanan.
Manggad nga indi gid matakaw
hasta sa atong eubnganan.
Rong kaaeam
hormahan it matarong nga tagipusuon.
Kainit it nagahandum nga baeatyagon.
Ag kahayag it tawo
sa anang daeanon.
Sa akong ginsugid, mapati ka eon?

Alin, mapati ka?
Kon indi ka magpati,
Sige, ikaw lang istorya...

GEORGE T. CALAOR

Owa’t Sueod Nga Pinggan

Pinabay-an na nga mahuslog
Do anang eambong pagkakita
It gapaeamukus nga kahita.
Kinimbot ro anang buli
Sa anang atubangan.

Sa dueom,
do mga tinaga nagsiklab
owa’t pakundangan nandang ginhutik,
ginbale wala
ro laragway ni Kristo
sa puti nga dingding.

Kinahangean nana ro anang
Hueas
para sa andang galitik
nga pinggan

Sakada

Buyti't hugot ring espading
Ag hawani ratong mga panamgo
Nga ginakapyutan it kalisod
Iya sa maliway nga kampo.
Tapsa ro mga pagduhaduha
Nga nagapaeuya sa eawas
Ag pas-anon ro mga kalisod
Nga nagapabakod it dughan.
Nagadaea it pag-eaom.
Ag sa pangamuyo mo
Buksi ring tagipusuon
Ag isugid sa Ginuo
Ro bug-us nimo nga ginapangayo:
Nga ro katubwan hay mangin saksi
Sa pag-abot ku oras,
Sa mabahoe nga kadaeag-an—
Ag padayon nga kahilwayan.

BELLE NABOR

Haiku

tired of seeing
the world, the snail—
a recluse again

***
drooping eyelids
the moon
looks smaller now

***
crossing the mirror
the gait
of a confused ant

***
fireworks—
a blind girl's
enraptured face

***
inside a train
the city
moves faster too

***
surf sound—
the uncoiling
of a troubled sea

***
canoe-shaped moon
tonight, your beauty
floats

MIA MIJARES

Indi Malipatan Ro Hangin

Indi malipatan ro hangin
ag ro anang maeamig nga haru
sa nagakatueog pa
nga kalibutan
samtang gasinaut-saut ro kaeayo
it pagbugtaw
sa kadueoman it palibot;
ro panihoe it mga huyop
sa kasalinsingan
samtang nagapamati ro adlaw
sa masadya nga pagsinaeabatan.
Indi malipatan ro hangin
ag ro anang maabi-abihon nga pagkupkop
sa kadanggahan it adlaw
samtang ginahuyap-huyap
it eugta
ro pag-euhod
it hueas
ag eawas;
ro sunlog it mga pagtikeod
sa duyan
it kahilwayan
samtang nagapamatyag ro dueonggan
sa ginhawa it kagueangan.
Indi gid malipatan.
Ah! Indi gid malipatan ro hangin
it gakinagisi nga kasangag
sa dughan
it kadueom ag kahayag
sa tunga it mga singgit ag tangis
it kabuhi
pagtuo
nga gintuob it sanglibo ag sambatong
pagsukoe sa pagkatimawa.
Ag ro kanta it tawo!
Nagaeampos sa ap-at nga poste
it kampo
nagatamboe it kadaugan!
nagatamboe it kadaugan!

MILAGROS DELA ROSA-IBAÑEZ

Mga Luwa

Hambae ni Iska
Simple'ng pangabuhi ro gusto nana
Kon imaw mag-asawa
'Di bale'ng gwapo, basta abu 'ra kwarta.

***
Pagkadusmo ko sa karsada,
Rang tuhod nanina
Ginpugaan ni lola
It tinuom nga eampunaya
***
Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nagsweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.
***
Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga-eupon
Ay madaeom ro taeagbasan namon.

***
Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanod, pati mga manok ag baboy nga alaga.
***

Gakinuting-kuting ro gitara
Dinunganan it kanta
Si tatay ro gumawa
Ro mga hilong umalagwa.

***
Nasyon nga gindipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gingiyahan,
Nagakasubo, bangod sa imong pagtaliwan.
A tribute to: Mr. Juanito Ponce Dela Rosa, WW II Veteran, Legislator, Family man, May 16, 1922 - March 9, 2007

Haiku

tiny hands grasped
tangled hair, in ponytail
a smile.
***

dark highway—
the deer and my headlight
meet eye to eye

***
pouring rain—
one umbrella
shoulder to shoulder

***
after the rain—
the bucket
is still in our living room

***
following the dirty road
the old man
bends from his waist

***
whitewashed tombstones
lining up the hill
heroes rest

***
windy afternoon—
the coke can rolls
down the empty parking lot

***
in the old porch chair—
he and she
admire the green fields

***
sandlot—
imprints of rubber shoes
over another

***
foggy afternoon—
the golden gate bridge is lost
in my rear view mirror

***
windy afternoon—
salty water
dampens the sailor's face

***
in my car—
the smell of old spice
after he's gone

***
after the harvest—
the farmer rests his back
on the back of his carabao

***
sukoe nga rosas
haead ko kimo
Tatay, daeha sa imong pagpanaw

***

afternoon nap—
on the cool haystock
the kid and his dog

***
pagkailabas
nagapakatin-katin ro onga
sa hapay nga sanga

***

eago--
sa pantok it agak
tinuka it mus-an

JOSE RONALD INGUILLO

ugsad - -
gakupkop ro eukos
sa ueang-ueang nga may higot

***
Kon adlaw- -
abu nga bituon
sa baeay namon
manipis eon abi
ro atop nga kugon

***
adlaw it tagipusuon - -
si inday namutos
ag eomumpat sa bintana

***
ako hay may amigo
si kwarenta singko
mabuot ag masaligan
sa oras nga tanan

***
Akon hakit-an
sa kilid it kalan
nag-idlap ro bituon
nakadukot sa kueon

***
Pag-eampas it marso
Madugangan eon man
Ro istambay sa kanto
Gapueopanigarilyo

***

Malipayon ka
Hay nakatapos ka, it pag-eskuyla
May akon eang ipangutana:
Siin ka maobra?

***
Asawa ko
ikaw eang higugmaon
ueanon ag silakon
hasta kamatayon

***

Bandera it Pilipinas
sa Liberia gapagaspas
kaibahan sa misyon
magdaea it kalinong

***
Kato anay
ro mga daeaga
naka-maria clara
makaron kueang ro tela

***
Buaya
nagkalhit sa karsada
gapueopasipeat
ku anang mata

***
Eatayan - -
Gahawod-hawod eang
Sa tueod it tubi

***
Pag-abot it uean
Tigasaw dumaeagan
Basi imaw maeumos
Sa uean nga gahagunos

***

Gabuyog rang ueo
sa pagpainuino
ro humbak sumaylo
sa mga karsada
gapamueot it bato

***

Ati-atihan eon man
gagueutok ro daean
owa eon it maagyan
ro mga saeakyan

***

Adlaw it trabahador - -
inaywan ro tigib ag martilyo
umadto sa POEA

MELCHOR F. CICHON

A Letter

John,

I will definitely go home
To our house
Where we can see the clouds
Through the roof.

I'm fed up
With the twinkling neon lights,
But I have not yet paid
For the earrings that I got
From Mama San.
I need them so my tinkling
Will be louder and my hips
Will be heavier.

Don't worry, John,
This Christmas
You and I will create a moon
And through the roof
We two alone
Will grasp its light.

Ana

Pushing The Night

You see him around
In tattered clothes, barefooted
Pushing his crooked cart
For an honest living
In a blind city.

He lights his kerosene lamp to push the night
In his see-through home.
But the wind keeps on blowing it out.
Like his cart
He keeps on pushing the night
To know the dawn.

Si Ambong, Ati

Si Ambong, Ati—maitum.
Kueong ra buhok, gision ra eambong, gasiki.
Gakung-kong, kung-kong ka maeupsi nga eapsag
Gapakalimos sa Jaro Cathedral, sa J.M. Basa Street
Ay gintabog eon ra pamilya sa eugta nga anay ginaayaman nanda’t haeo.
Si Ambong, Ati, maitum, indi kantigo magbasa, indi kantigo magsueat
Maski ka anang ngaean ay sa andang barangay owa’t eskuylahan.
Si Ambong, Ati, ginasinggit-singgitan, ginadela-delaan
It mga unga kun imaw mag-agi sa daean ay maitum.
Ginapahadlok it mga nanay sa andang gatangis nga mga unga.
O sa mga unga nga indi magtueog.
Kon fiesta, ginataw-an si Ambong it salin nga suea
Ginasueod sa plastic o sa bag-ong bukas nga lata.
Kun bukon ngani, ginabagsakan it gate.
Agod makayupyop it sigarilyo, gapamueot si Ambong it upos sa kalye.
Agod makasamit it hamburger o juice sa pakite,
Ginapaeapitan ni Ambong ro nagakaon maski sin-o nga anang maagyan.
Pag-abot it gabii, maeugad si Ambong sa sidewalk o sa waiting shed
Kahulid ka anang maeupsing eabsag—
Mayad eang kun may karton nga banig ag owa’t baha o uean --
Agod magbaskug euman ra tuhod sa pagpakalimos pagka-aga.
Si Ambong, Ati—maitum. Ra ele-ele, ra hibi, ra pangamuyo
Indi mabatian, indi mabatyagan it gobyerno sa siyudad it tawo.
Ra singgit it tabang hay singgit sa Pluto.
Si Ambong, Ati-- maitum, indi makit-an it atong gobyerno.
Kon Dinagyang, sa selebrasyon etsa pwera si Ambong.
Eutay kuno imaw sa mga bisitang dumueo-ong.
Si Ambong, maitum, ginatabog it blue guard
Bag-o pa man imaw maka-eapak sa gate it Atrium ag SM Shoemart
Kunta may Gloria nga magbatak kay Ambong sa libtong it kaimueon
Agod sa ulihi ro gobyerno may buwes nga masukot kay Ambong;
Agod sa ulihi makabakae man imaw it Levis o barong
Agod sa ulihi makaeskuyla man sa U.P. ra mga inapo;
Agod sa ulihi owa kana’t magtamay, owa’t magtabog
Kon imaw mag-agto sa SM City ag sa Atrium.
Si Ambong, Ati--Maitum. Apo ni Maniwantiwan.
Ag Filipino. Pares kimo, pares kakon.
Kon ham-at owa imaw sa listahan it mga Filipino nga dapat buligan?
Kon ham-at indi imaw makasueod sa atong ugsaran?
Kon ham-at indi naton imaw maagbayan?
Kon ham-at indi imaw makadungan katon magkaon sa restauran?
Siyudad man baea ra’t tawo, indi baea, banwa? Indi baea, banwa?

Sa Mga Nagkaeabali Nga Silak

Inay, puwede eon baea kita magpamisa?
Total naga-asaw-asaw eon lang man ag ro baha hay owa eon sa karsada.
Ro linti nga anay nagsiad it eangit hay napaeong eon man.
Ro daeogdog nga anay gabayo kang dughan hay haumpawan eon gid man
Ag ro baybay nga nagwenaeas anay hay nagahueagok eon lang man.
Ro baeangaw nga nagpanago sa kilat ag sa nagahagunos nga hangin
Hay nagahiyumhiyom eon sa sidlangan.
(Pila eon ngani makaron ro baeayran sa misa rikyem?
Si Padre Salve baea gademanda pa gihapon it down payment
Bag-o imaw magsuksok ka anang sutana?)
Sueoron dayon naton sa karsada, sa kaeanasan, sa kagueangan
Ratong mga silak nga nagkaeabali, nagkaeataktak
Sa pageusot sa madamoe ag maitum nga gaeom
Masabwagan eang kita it kahayag.
Kon aton sandang hikit-an
Aton sandang haearan it eab-as ag bag-ong buskad nga sampaguita.
Kon may matipon eon kita nga kuwarta,
Patindugan naton sanda’t graniting rebolto sa plasa.
Toto, indi eang kita anay magpamisa
Ay ro kaagahon hay gaeagiik pa
Ag ro kaeangitan sa bibi’t tueondan,
Sa pageunip it adlaw, hay mapueapuea pa.
Owa’t eabot kara, gabaha pa ro dagsa sa karsada ag sa plasa.
Indi kuno ra malempiyuhan it Metro Aides
Ay sinipa eon sanda
Bangud ro gintagana nga inugsweldo kanda
Hay ginsueod sa ibang buesa.
Toto, mayad pa nga mangamuyo eang anay kita
Nga ro nakaeusot nga silak
Sa maitum ag madamoe nga gaeom
Hay indi nagtiurok sa atong tagipusuon.

Mga Haiku

Sunday morning—
a boy digs in the mud
that buried a cathedral

***

cool morning—
the smell of garlic bread
reaches the street boy

***
gatunod ro buean—
may habatian akong hibayag
halin sa Tawaya

The Philippine National Anthem in Aklanon

The first Aklanon translation of the Philippine National Anthem was translated by G. Peping Tansinko Manyas. The second was translated by Melchor F. Cichon. Both versions are printed here.

“Kaeantahon nga Pilipinhon” (Marcha Nacional Filipina),
Sinueat nay G. Jose Palma;
Gin Inakeanon nay G. Peping Tansinko Manyas,
Musika nay G. Julian Felipe.

Eugtang nahagugmaan,
Mutya't adlaw sa Sidlangan,
Eakas nang kasilaw,
Kimo'y naga parayaw
Eugtang maparayawon,
Natawhan't mga tawong bantugan,
Manga ibang nasyon,
Ikaw paga tahuron.

II

Sa eangit kimong gatimbang,
Sa bukid, kadagatan.
Wasaag ag hangad ku tanan,
Ro imong Katimawaan.
Ro imong hayahay nga sa pakig-awayan,
Naga banaag,
Di nimo paeung makit-an.
Anang Adlaw ag Kabituonan.

III

Eugta't kalipayan ag pag hiliuyon,
Kimo'y hamungaya mag pahimunong;
Sa imong manga inunga himaya,
Mag pagin-matay kon ikaw eupigon.

Here is Melchor F. Cichon’s version:

Banwang Haeangdon
ni Jose Palma
Gin-Inakeanon
ni Melchor F. Cichon
Sta. Cruz, Lezo, Aklan

Banwang haeangdon
Onga't Adlaw nga Oriente.
Sa imong dughan
Ro kaeayo gadabdab.

Banwa it gugma;
Duyan it baganihan.
Ro mga sumaeakay
Indi makaeapak.

Sa asul nga eangit, sa agahon
Sa bukid, sa eawod,
Ring binaeaybay gasiga,
Sa mahae nga kahilwayan.

Ro kasiga king bandera
Gatao't pwersa sa kadaeag-an.
Maski hin--uno ring bituon, ring adlaw
Owa't pagkapaeong.

Eugta't kalipayan, eugta it pagmahae.
Sa imong sabak himaya ro pangabuhi.
Gloria para kamon nga maghaead it dugo
Kon kimo may magsipaea.

***

Pacman-Hatton Bout

Pacman and Hitman bout--
no congressional session
no quorum

***
Suok

suok
siniad-siad rang uyahon
nga owa't dugo

The Poets

ROCKY I. ABELLO
He is from Bulwang, Numancia, Aklan. Aside from being a faculty of Aklan Catholic College (ACC), in Kalibo, Aklan, he directs/choreographs the IKONOS, the theater group of ACC. In October 2005, his piece Isugid Ko Kimo, Mapati Ka? won first prize in the Binaeaybay contest during the Aklan Private Schools Association Meet in Kalibo, Aklan.

ANGELO B. ANCHETA
Angelo B. Ancheta is a software analyst/engineer who is passionate about poetry (including haiku, senryu, tanka, haibun) and writing. He took his Bachelors Degree in Geodetic Engineering at the University of the Philippines, Diliman, in Quezon City. His poems have been published in Poor Mojo's Almanac, Dalityapi Makata, Bueabod Literary, and Philippine Graphic Magazine. His essays and feature articles have appeared in Ducts, Philippine, PANORAMA, Homelife Magazine and Philippine STAR newspaper. Angelo is half-Iloko and half-Aklanon. Born in Pasay City on February 19, 1971 from an Ilocos Region father and an Aklanon mother.

JOHN BARRIOS
Si John hay matawag nga multi-talented nga Akeanon. Bukon eang it manogbinaeaybay si John kundi pintor, artista, ag editor. Ra mga binaeaybay hay nabalhag sa Pagbutlak (opisyal nga publikasyon it mga estudyante it CAS, University of the Philippines Visayas (UPV), Miag-ao, Iloilo); Ani 21 (1993), Patubas (1995) ag sa Mantala (2000), Homelife, SanAg (2002) ag sa Hiligaynon. Isaea imaw nga founding members it Akeanon Literary Circle. Nagdaog imaw it Second Prize sa Bigkas Binalaybay 2002 nga gindumaea it UPV Sentro Ng Wikang Filipino, kon siin imaw makaron ro director. Isaea imaw sa mga editor it Bueabod, ro poetry journal it ALC. Ro ana nga binaeaybay The Mosquito hay nagdaog it first prize sa English category sa 1994 Miag-ao Summer Arts Camp. Natawo si John sa Lezo pero nagbahoe imaw sa Kalibo. Makaron hay propesor imaw sa UP Visayas High School Iloilo. His book of Aklanon short stories is the first of its kind.

JOI BARRIOS
One of the most successful Aklanons in Philippine literature is Joi Barrios. Currently, she is the Assistant Dean of the College of Arts and Letters in UP Diliman. A Ph. D. degree holder in Philippine Literature, Joi teaches literature at the University of the Philippines in Diliman, Quezon City. Although an Aklan, she writes in Filipino and in English.

GEORGE T. CALAOR
Si George hay natawo sa Malay ag isaea sa mga nagpundar it Akeanon Literary Circle. Fellow imaw sa 24th UP National Writers Workshop in the Visayas. Nagdaog imaw it third prize sa Hiligaynon category sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA) All-West Visayan Poetry Competition.

PETT R. CANDIDO
Si Pett hay dati nga radioman and computer–lecturer ag nangin adviser it Akeanon Literary Circle. Ra bilding nga Pett’s Place hay ginhimo nga Poet’s Place it mga miyembro it ALC. May libro imaw nga Far Beyond Eternity (1987). Ra mga binaeaybay hay nabalhag sa Poetry.com ag sa Ani 21. He died in 2004. He was a founding adviser of Akeanon Literary Circle.

CIRILO CASTILLON, JR
Si Cirilo hay natawo sa Badio, Numancia ku September 12, 1948. Makaron hay igto imaw sa U.S.A. Aktibo nga tawo sa pagsueat it komposo ag binaeaybay nga Inakeanon. Kaabuan ku ana nga sinueatan hay mabasa sa Sakay Eon Kamo sa Kangga ni Tata_Goloy sa http://my.akeanon.com. Kilaea sa hayo nga Tata Goloy, si Cirilo hay sangka philanthropist.

MELCHOR F. CICHON
Mel is a librarian by day and a poet by night. He is the first Aklanon UMPIL awardee. He won first prize in the first Home Life poetry contest.

ALEXANDER DE JUAN
Si Alex hay nangin Vice-Chair it ALC ag isaea sa mga editors it Bueabod. Nagdaog imaw it first prize sa NCCA All-West-Visayan Poetry Competition. Nangin fellow imaw sa 23rd UP National Writers Workshop. Ra binaeaybay nga Bakit si Xela ay Nagdighay Pagkatapos Mag-Inom ng Coke hay isaea sa mga mayad nga binaeaybay nga ginpili ni Isagani Cruz’s Critic’s Choice (April, 1994) Starweek. Nag-obra anay si Alex sa University Press it De la Salle University. Nagtuon man imaw it master’s degree sa UP Diliman ag ginapadayon nana ra sa Aklan Catholic College sa Kalibo. Sa Kalibo, Aklan imaw natawo ag nagaturo imaw makaron sa STI Kalibo.

ROMAN A. DE LA CRUZ

Tatay Roman is a multi-talented person. He is a poet, a novelist, a short story writer, an editor-publisher, a painter, and a historian. He is from Kalibo. Here is one of his best Aklanon poems. This poem won first prize in a literary workshop contest held in Baguio City.

SUMRA DE LA CRUZ
Sumra is not only a poet, but a painter as well. She was born in Kalibo.

VELLYZARIUS I. DE LA CRUZ
Billy translated the New Testament into Aklanon, the first ever. He had published some books of poems.

EDNA ROMULO LAURENTE FARAL
She is from Batan. Edna is not only a fine haiku writer, but she is also a folk dancer. A member of the Philippine Performing Arts Company (PPAC) of Tampa Bay, Edna or SunflowR now lives in the U.S.A. with her husband, Conrad, and son, Concon.

DOMINADOR I. ILIO
Si Prof. Dominador I. Ilio hay natawo ku 1913 sa Malinao. Nagtrabaho imaw bilang propesor sa hydraulics sa University of the Philippines College of Engineering bilang head sa Engineering Science Department ag Sekretaryo it andang kolehiyo. Tag nagatuon si Tay Doming ku anang MS in Hydraulics sa University of Iowa, nag-attend imaw sa poetry workshop ni Paul Engle. Pila sa mga libro ni Tay Doming hay:The Collected Poems of Dominador Ilio, Guerilla Memoirs (a novel), Madia-as (tales and legends in verse), The Katipunan in Aklan, co-editor, ag Vagaries of a Wild River. Makita ro mga binaeaybay ni Tay Doming sa http://www.malinao.net/tatay.
One of the best poets of the Philippines, Tay Doming died on February 7, 2006 in Aklan at the age of 93. Bita is one of his very few Aklanon poems and Diplomat Listening To Speech of Another Diplomat is one of his lasting contributions to Philippine literature.

MILAGROS DELA ROSA-IBAÑEZ
Mila or Milesrn in cyberspace, is a nurse.
Born in Poblacion, Lezo, Aklan, Mila now resides in California, USA.

JOSE RONALD INGUILLO
Our newly discovered Aklanon poet is a brave and very talented young man. He hails from Bugtong-Bato, Ibajay, Aklan but grew up in Jawili, Tangalan, Aklan when his parents, Eden Tiaga Temporaza of Panayakan, Tangalan, Aklan and Hanibal Solera Inguillo of Bugtong-bato, Ibajay, Aklan, decided to transfer their residence. He was born on March 27, 1976. It was in Liberia where he started writing poetry, especially haiku and luwa, for http://my.akeanon.com. Here are some of them.

MANUEL LASERNA
He is also one of the earliest Aklanon poets. He wrote in Aklanon and in Spanish.

LIBTONG
Libtong is a pen-name of a poet from Numancia. He now lives in Canada. He writes luwa, haiku both in English and in Aklanon. He is also an actor.

PEPING TANSINKO MANYAS. He is one of the earliest Aklanon writers. He was born in Kalibo.

NADY MEREN
Before he became a priest, Nady wrote a lot of Aklanon poems. He is from Kalibo.

MIA MIJARES
We do not have any information about Mia.

BELLE NABOR
Belle was born in Aklan. Her haiku have been published outside of the Philippines. She works at the University of the Philippines in Diliman, Quezon City.

CHARY LOU NAVARRO-DEFANTE
Chary Lou has been writing poems since her high school days in Aklan College (1991). Since then she has been published in Hiligaynon, Yuhum, Home Life, Patubas (1994), In Time Passing There Are Things (100 Home Life Poets) (1999), Mantala 3; and in the Philippine Daily Inquirer (2002). Now a Ph D graduate, Chary is married to Ricardo S. Defante II and they have one child, Karanah Miyax Raisha, her real “masterpiece”.

LOSALLY NAVARRO- ENDLURI
She is one of the finest Aklanon haiku writers. She was born in Polo, Banga, Aklan, Philippines on January 3, 1973. She now lives in Canada. She is married to an Indian national.

SR A CRIS T. OCAMPO
Cris was born in Kalibo and finished his high school at Pilot Science Development National High School , (now Regional Science High School) in Kalibo, Aklan. A martial law baby, one can see his political ideas in his haiku.

JOEFFREY L. RICAFUENTE
He was the founding president of Akeanon Literary Circle. He used to teach at Aklan College before he went to Canada.

EDMUND SALDIVIA
The poet is a licensed engineer. He now works as a system analyst in the Kingdom of Saudi Arabia. He is a native of Kalibo, Aklan.

NYNN ARWENA G. TAMAYO
Si Weng hay naga-obra sa Agrarian Reform Program sa DAR-Aklan. Nagtrabaho man imaw sa Archbishop Gabriel M. Reyes Memorial Foundation. Ginatawag si Weng-Weng nga “Big Sister” it mga Akeanon writers. Ra mga binaeaybay hay mabasa sa Ani, sa SanAg, ag sa Bueabod. Ra binaeaybay nga Haead Kay Arsena ro matawag nga isaea sa pinakamayad nga binaeaybay nga ginsueat it sangka Akeanon.

JOSE TERENCIO
Not much is known about Mr. Jose Terencio except that he is from Makato, Aklan. He is using the old way of writing Aklanon words. I got this work from a term paper written by Esther Legaspi of Lezo, Aklan while she was studying in U.P. in the Visayas, Miag-ao, Iloilo.

ANTONIO F. TOLENTINO
He was born in Kalibo and now teaches in Sun Yat Sen School in Kalibo, Aklan. He won first prize in a poetry contest in 2002 sponsored by the Sentro ng Wika, U.P. Visayas, Iloilo City.

Sponsors

Eric & Cora Agustin
Paul & Tess Bulanadi
Jose & Maricar Buyson
Jesus & Beth Cayabyab
Nanette Delgado
Leo & Violet Evangelista
Elix & Sylvia Fernandez
Ruben & Maryann Lucero
Josie Regala
Eric & Cathy Remulla.

Sources

Barrios, John E., Cichon, Melchor F., Jurilla, Jonathan P.,Teodoro, J. I. E., eds. 2008. Bigkas Binalaybay: Kritisismo [at] Antolohiya. Lungsod Iloilo: Unibersidad ng Pilipinas Visayas, Sentro ng Wikang Filipino.
Barrios, Joi. Ang Pagiging Babae ay Pamumuhay sa Panahon ng Digma = To Be a Woman is to Live at a Time of War. Manila : Babaylan Women's Pub. Collective, c1990.
De la Cruz, Roman. Five-language Dictionary (Panay Island): English, Tagalog, Hiligaynon, Kinaray-a, Aklanon. Kalibo, Aklan: Rock Publishing, 2004. 919p.
De la Cruz, Vellezarius I. Poems in Praise of God. Kalibo: Macar Enterprises, 1997)
Manyas, Peping Tansinko. Tagiposuon Nga Hueowaran. Daeang Rizal, Kalibo, Capiz. 1926. 26p. (Photo-copy)
Nabor, Fiorella I. “An Inquiry into the Ancient Inakeanon Writing System,” Silliman Journal, Ist Quarter, 1968, pp. 54-86 ((Photo-copy)
SanAg 2, the Literary Journal of the Fray Luis de Leon Creative Writing Desk, University of the San Agustin, Iloilo City, November 2002, p.30. Editor: John Iremil E. Teodoro.
http://www.panitikan.com.ph/authors/b/jbarrios.htm ( for Dr. Joi Barrios’ profile and picture.)
http://www.theheronsnest.com/haiku/0801p2012/thn_issue.h4.html#POEM2. Retrieved: May 2, 2009
http://www.theheronsnest.com/haiku/0409d2324/thn_issue.h3.html#POEM01. retrieved: May 2, 2009
http://www.poormojo.org/cgi-bin/gennie.pl?Poetry+249+bi. Retrieved: April 26, 2009
htt://my.akeanon.com

The Editor

Melchor F. Cichon was born in Sta. Cruz, Lezo, Aklan on April 7, 1945. He is the youngest of eight children of the late Jose N. Cichon and Desposoria Francisco of the same place. He is married to Pilma Dollolasa Cichon with whom he has four children: Melchor, Jr., Vanessa, Ranel Vincent, and Eugene.
The editor attended the U.P. Miag-ao Summer Creative Writing Workshop, the Cultural Center of the Philippines-Liwayway Publication Creative Writing Workshop in Baguio City, the National Summer Creative Writing Workshop in Dumaguete City, and the Third Iligan National Writers Workshop and Literature Teachers Conference in 1996. He was one of the 14 fellows in the UPV Centennial First All-Visayas Workshop held in Tacloban City in 2008.

Some of his poems have been published in Hiligaynon, Yuhum, Philippines Free Press, Philippine Graphic, Home Life, Philippine Collegian, Aklan Reporter, Philippine Panorama, Pagbutlak, Dagyaw, Bueabod, Banga, Patubas, Busay, Media Watch, SanAg and Heron’s Nest.

He won first prize in the first Home Life poetry contest in 1994. He is also the first Aklanon CCP grantee for Aklanon poetry in 1994. He co-edited Bueabod, the poetry journal of Aklan Literary Circle, together with John Barrios and Alex de Juan. He won third prize in the Sentro ng Wikang Filipino, U.P. Essay Writing Contest in 1994, and won second prize (Aklanon Category) and third prize (Filipino Category) in the National Commission for the Culture and the Arts poetry contest. He won third prize in Hari/Hara Sang Binalaybay (King/Queen of Poetry) in 1998 poetry contest sponsored by U.P. in the Visayas Sentro ng Wikang Filipino. In 2002, he was a finalist in a regional poetry writing contest sponsored by the Sentro ng Wikang Filipino, U.P. in the Visayas, Iloilo City. He maintains several websites like Aklanon Literature (http://www.geocities.com/aklanonliterature.com). His electronic book Philippine Oddities was published by Electromedia, Makati, in July 2001. His published literary books includes Ham-at Madueom Ro Gabii (Bakit Madilim ang Gabii?), Kalibo, published privately, 1994; Haiku, Luwa and Other Poems by Aklanons, senior editor, Kalibo, published privately, 2005, and Bigkas Binalaybay: kristisismo, antolohiya, co-editor, Iloilo City, Sentro ng Wikang Filipino, UP Visayas and Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining, 2008. In 1993, he co-edited Ani Aklanon Issue, the literary journal of the Coordinating Center for Literature, Cultural Center of the Philippines.
On August 25, 2001, he was awarded the 2001 Gawad Pambansang Alagad Ni Balagtas Award. The award was presented to him by the Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL).

Soneto Para sa Nagataliwan nga Kaeag

2009-04-26T03:36:00.000-07:00

Ni Santiago B. Villafania
Gin-inakeanon ni Melchor F. Cichon
April 26, 2009

Kon magsilak ro adlaw sa agahon
Ag ro madaeum nga kadueom magpanagu’t haeangdon
O pamatii ro kanta nga naga-agi sa kahanginan
Ay indi mo eon madakpan it oman ro anang kueatong.

Kon ro kaagahon magbukead ku anang mainit nga bueawanon nga pakpak
Ag ro sapiro nga kaeangitan hay mahipuson nga madaeom
Magtan-aw sa maeayo ag papiyestaha ring mga mata sa mga bagay
Nga kon amat mo eang makit-an sa madamguhon mo nga katueogon.

Owa ka baea naeuoy mahae nga perigrino
Kon ro kalibutan magtan-aw sa kaeueuoy mo nga kahimtangan
Maabot ro oras nga ro andang mga mata magdueom
Ag sanda man mahueog sa hinueogan naton

Ro owa’t sueod nga sigay mapudpod
Kon ro atong mga inadlaw mabalik sa handumanan.

Milagros dela Rosa Ibañez, An Aklanon Nurse-Poet

2009-03-21T00:06:00.000-07:00

by

Melchor F. Cichon

Mila or Milesrn in cyberspace, is a nurse.
Born in Poblacion, Lezo, Aklan, Mila now resides in California, USA.
And she is motherly. I felt this when she learned that I was operated. She called me up. She shared to me her expertise in nursing. She gives me tips on how I should take the post-operation treatment. Not only that, Mila is a happy lady. Her motto tells it all: A smile is contagious, be a carrier.
But she is not only a nurse.
She is also a poet.
It was in my.akeanon.com that she showed her talent in poetry.
She sent some of her poems in Iskul Bukol and later in Haiku in Akeanon.
She writes in English and in Aklanon. But she writes much better in Aklanon, especially luwa, and haiku.

Let us look into some of her poems:

Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nag sweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.

Here she shows her sensibility on our culture—the one-day millionaire syndrome.

This next poem shows her concern on our environment.

Bagyong Undang

Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanud, pati mga manok ag baboy nga alaga.

Her love and respect to her father can be seen in her poem:

Dungganong Ama

Nasyon nga gin dipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gin giyahan,
Naga kasubo, bangud sa imong pagtaliwan.

But Mila can also write love poem. Here is one of them:

The Lone Traveller

Dusk-
The lone traveler hurries home
to kiss me goodnight

Below are some of her poems that I have gathered.

Sa Italia
Paborito ro lasanya(lasagna)
Sa Pilipinas,
Humay ag tinuea.

Buean it Marso
Ro silak 'ga kangito-ngito
Nagahueat it Hunyo,
Ro manog arado.

Daga eang sinimo
Kun bayangon abo'ng mahimo
Kueon, kaang, banga ro produkto
Ginapabugae sa banwa it Lezo.

Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nag sweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.

May puno it mangga
Sinikpaw ko ra-a bunga
May tumugpa sa'ng ueo ag alima
Ha kuhit ko pati baeay it paea.

Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga eupon
Ay madaeum ro taeagbasan namon.

Salbahe'ng mga pispis
Sinubeang ro eroplanong U.S. Airways
Makina nasamad, ro eopad pabaling-baling
Sa suba it Hudson lumanding.

Ro Amerika
Naga problema sa ekonomiya
Kun paalin solbaron,
Naga palitik si Obama.

Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga eupon
Ay madaeum ro taeagbasan namon.

Salbahe'ng mga pispis
Sinubeang ro eroplanong U.S. Airways
Makina nasamad, ro eopad pabaling-baling
Sa suba it Hudson lumanding.

Hueas nga mapilit
Nagadukot sa panit
Abi toto, paligos eon
Ay ring hugom maanghit.

Kwarta'ng kabakeanan nakon
Sa pagbaliya it kaean-unon
Kada adlaw kun akong huyapon
Hustong pangmatrikula sa sangdag-on.

Si Toribio
Bitbit pirme tigib ag martilyo
Pamanday anang trabaho
Halin it Lunes hasta't Domingo

Sa ospital nga akong gina obrahan
Pasyente namon puro magueang.
Maskin siing lugar nga andang adtunan,
Siya'ng may kariton ro andang saeakyan.

May akon nga kilaea,
Sa gaeastusan, pirming kum-kom ra tudlo't alima.
Sinakon kana: "kun amat, ring tudlo untaya"
"Hin-aga sa ilabas, ikaw ro karatista". :lol: :lol: :lol:

Bagyong Undang

Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanud, pati mga manok ag baboy nga alaga.

Mga pamisaea
Sa tagipusuon gin huptan
Handumanan ni lolo.

Nina--
Kahapdi naga tumoy
Sa bilog nga eawas.

Tig-aeani--
Ro hugom it kamuros
Nagapangarsada.

Memorial day
May 28, 2007

Whitewashed tombstones
Lining up the hill
Heroes rest.

Corner street cafe'
Cold cup in hand
Torn pages of journal.

Tiny hands grasped
Tangled hair, in ponytail
A smile.

Bueak

Sukoe nga rosas
Haead ko kimo
Tatay, daeha sa imong pag panaw.

March 23, 2007

Dungganong Ama

Nasyon nga gin dipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gin giyahan,
Naga kasubo, bangud sa imong pagtaliwan.

A tribute to:
Mr. Juanito Ponce Dela Rosa
WW II Veteran, Legislator, Family man
May 16, 1922 - March 9, 2007

Toddler...
He learns to walk
To win a marathon.

Tag-aeani

Tag-aeani
napuno
ro taeagbasan nga madaeom

The Lone Traveller

Dusk-
The lone traveller hurries home
to kiss me goodnight

Pain
A thin line
That divides comfort

Haeambaeonon
it mga magueang:
"Ro onga nga maeaeang,
naga taeang".

Bago mag subeak ro adlaw
Si nanay naga bugtaw
Deretso sa kusina,
'Ga eaha it pamahaw.

Inihaw nga baeoe
Ro suea it mga imoe
Pasaeamat sanda,
Kun may kaibaha'ng buroe.

Pag-uli ko sa Lezo
Abaw, hakibot gid ako
Guba ro munisipyo
Matsa inagyan it bagyo.

breezy afternoon--
the bamboo teaches
other bamboo to sway

quiet night--
lightning, then thunder
small head under a pillow

Short Stories by John Barrios

2008-12-06T22:49:00.000-08:00

Kuring
Ni John Barrios

Alas kuwatro kuwarenta singko it hapon

Ro ingaw it mga kuring hay mabatian sa bilog nga baeay. Magalis. Maisog. May maeagabog. Sambilog eo man nga kuring ro hadakpan ni Jun. Si Jun nga may daea-daeang sako nga may mga sueod nga kuring. Gainingaw ro mga kuring. Owat pahuway nga gainingaw. Hinigtan ni Jun it kaeat ro sako. Humibayag imaw. Ubos eon nana it dakop ro tanan nga kuring sa sueod it andang baeay. Guyod-guyod do sako nga gumuwa imaw it baeay. Ro mga kuring hay gainingaw. Owat pahuway nga iningaw.

Alas singko diyes it hapon

Umabot si Benny sa baeay nga may bitbit nga attache case. Mabug-at tueokon do anang abaga. Gaus-us halin sa linya it anang liog. Limang ka linya ro makita sa anang dahi. Bilugon ro anang idaeom it mga mata. Dinaea imaw it anang mga maeuyang eak-ang sa andang sala. Owa man imaw napapungko. Napatueok imaw sa gakaeatumbang mga bangko, gakaealhit nga mga diyaryo ag papel. Tinueok nana ron daya nga mga butang. Eumak-ang imaw pasueod sa anang kuwarto. Owa man imaw nagbuhay. Sa anang pagguwa kinay-ad nana ro magulo nga sala: pinatindog nana ro mga natumbang bangku, ginplastar do lamesita, pinueot ag binutang sa lamesita ro mga diyaryo ag papel ag binutang sa tunga it lamesita ro ash tray. Ag dayon pumungko imaw. Mangan-angan tumindog imaw ag umagto sa kusina. Gumuwa imaw nga may bitbit nga kape. Pumungko imaw. Binutang nana sa lamesita ro kape. Binukad nana ro diyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Sinindihan nana ro anang sigarilyo. Binukad nana ro dyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Hinitit nana ro sigarilyo. Binutang na ro sambilog nga dyaryo sa lamesita. Binukad na ro sambilog nga dyaryo. Sa pagsueod ni Jun, nakibot imaw sa anang haabutan pero owa imaw nagpahalata. Dumiretso imaw sa anang kuwarto. Binukad ni Benny ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Hinitit nana ro sigarilyo. Binukad nana ro dyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Gumuwa si Jun nga may bitbit nga libro. Nakapolo. Puno it hueas. Dire-diretso ro anang panikang pagguwa it pwertahan.

“Siin eot a ro atong mga kuring iya, Jun?” pangutana ni Benny.

“Ginhaboy ko, Nong,” sabat ni Jun.

“Ham-an?”

“Owa ako naila nga makita sanda iya. Gailinaway. Gaaeagawan it pagkaon. Gaeinagsan sa sala. Gakatueog sa sopa. Gaipot sa bisan siin. Gainingaw pa kada gabii. Indi ako makatueogan, Nong.”
“Owa ka naeuoy kanda?”

“Hapa sanda naeooy kakon!” mabaskog nga sabat ni Jun daea pusdak it libro sa bangku. Napatueok eang si Benny. “Ginapatrapo nanda ako it andang ipot. Ginaistorbo pa nanda ang pagkatueog.”

“Di baea ikaw man kanda karon do nagdaea iya?”

“Huo,” mahinay nga sabat ni Jun.

“Ag ikaw man kanda nagtabog?”

“Owa ko mat a abi kato hasayri ro halit nga posible nanda nga itao kakon,” sabat ni Jun. Madumduman nana, pitong bilog nga kuring ro gainingaw sa binit it daean, pulos maniwang, ginbilin it kon sin-o nga owa’t kaeooy nga tag-ana. Daywa eang kanda ro anang hadaea bangud may bitbit pa nga bugas ro anang sambilog nga alima. Ro daywa ka kuring nga makaeoeooy ro itsura ikumpara sa lima nga anang binilin. Ro mga kuring nga anang ginsalbar, makaron anang nangin mabahoe nga problema. “Sanda nga akong ginbuligan—“

“Pero makaron imo nga gintabog?” pangutana it uman ni Benny.

“Owa eon ako it mapilian, Nong,” hambae ni Jun ag matikang paeapit sa bintana. Sayod nana madali eon lang ag magaabot eon do kadueom. Ro mga eak-ang it mga tawo hay madasig, medyo may ginaeagas—medyo may gaeagas. “Ku una daywa eang anay sanda, tapos naging ap-at, naging pito… waeo… pueo…”

“Trese.”

“Huo,” una pa gihapon ay Jun nga panueok sa mga gaa-eaeaging tawo. “Ku una naila gid ako hay kada abot ko ag mag-uba it sapatos, may nagasaghid-saghid sa akong siki, kon magbugtaw ako kada agahon may ginahimas-himas ako samtang gapamati sa balita sa radyo.” Hapan-uhan nana sangkiri eon lang ro tawo nga nagaa-eagi sa kalye. May kon anong kahadluk nga nanuktok sa anang dughan. “Ugaling ko ulihi, kat nag-abu sanda, naduea eot a ro akong pagpalangga kanda. Makita ko eang gani ro sambilog kanda gasaka eon dayon ang dugo sa oeo. Pirmi ko eang sanda nga ginsasinipa.”

“Gaoy ka eang siguro,” ag binueo ag binukad ni Benny ro dyaryo. Ag binukad it uman do madason nga pahina it dyaryo.

“Siguro,” owa sa buot nga hambae ni Jun pagkatapos pumungko sa sopa. Sumandig imaw ag tinungtong na ra anang tuong siki sa alima it bangko. “Siguro gaoy eang ako it pinanumdom,” ag tumangda imaw sa kisame. “Ginapinanumdom ko kon abogasya gid man ang gusto nga boe-ong kurso. Ginapinanumdom ko kon sin-o ang dapat amiguhon, o kon kinahang-eanon ko gid man baea nga makipag-amigo.” Gulpi imaw nga humalin sa pagkasandig sa bangko ag inatubang si Benny. “Nahadluk ako, Nong. Indi ko masayran kon malipay man ako kon makabulig ako sa ang isigkatawo.”

“Ikaw mat a nagpili si ing kurso ngaron, di baea?”

Tumindog si Jun ag umagto sa may likod ni Benny.

“Ginsunod ko man lang ing hambae nga rong tawo nga gintaw-an it kaaeam it Diyos hay kinahang-ean magbayad paagi sa pagbulig sa anang isigkatawo,” matikang si Jun paagto sa bintanan ag mabalikid kay Benny. “Duyon do rason kon ham-an gusto ko nga maging abogado.”

“Ag duyon man do rason kon ham-an iya ka makaron!” gapaeang-eanting ro mga ugat sa liog ni Benny sa paghambae ag owa haeos imaw kahueag sa anang pagkapungko.

“Huo,” mahinay nga sabat ni Jun. Indi nana malipatan ro pilang beses eon kana haistorya ni Benny: Baynte uno anyos eon do nagtaliwan kat ginbilin imaw ni nanay na sa pwerta it baeay ni Benny nga nakaputos sa lampin. Ginbilin ko anang owa nakilaeang nanay. Ag indi eon man gustong makilaea pa. Masyadong masakit do mga nagtaliwan, “medyo gapangutkot it akong tinae,” suno kana.

“Owa nagsaea ro imong nanay sa pagpili kakon, sa pagpili it tawo nga makapakaon kimo, makapailis, maka—“

“Maka-makapaeskuyla kakon,” suhot ni Jun.

“Huo ginpaeskuyla ta,” may kadasigon nga sabat ni Benny. Ag nadumduman ni Benny ro mga nagtaliwan nga indi eon nana gusto pa nga panumdumon: Announcer imaw sa radyo ag nagapangabuhi nga isaeahanon. Timprano pa nga napatay ro anang ginikanan. Sambilog man lang imaw nga unga ag gusto gid nana ro ideya nga imaw eang isaea. Dahil kay Jun, nag-eskuyla imaw it uman. Inaywanan nana ro anang obra sa radyo. Ro suweldo nana sa radyo hay kueang pa para kandang daywa. Nakaobra imaw sa bangko. Pagkatapos it limang dag-on, naging manedyer imaw. “Owa ako kasayod kon pasaeamatan ta sa akong naabot o maakig ako kimo bangud gin-agaw mo ro akong kalipay.”

“Huo, ro imong mabahoe nga pagsakripisyo para sa akong kamaeayran.” Paano ni Jun malipatan, pilang beses eon ni Benny nga haistorya kana. Eabi eon gid kat nagkolehiyo imaw.

“Kinahang-ean obrahon ko ron. Kinahang-eang masayran mo bangud sayod ako kon anong klaseng sosyedad may una kita. Sayod ako kon anong klaseng henerasyon una ka makaron. Ikapila ta eon hambaean nga indi mag-iba-iba kanda!”

“Gintur-an mo ako nga magpati,” salimbat ni Jun.

“Huo,” mabug-at ra abaga ni Benny sa pagsabat.

“Gintur-an mo ako nga magpati pero halipatan mo ako tur-an nga magpainu-ino. Halipatan mo nga ako hay may painu-ino.”

“Hapa kon owa ta gintur-an nga magpati haabot mo ing nahamtangan makaron. Haabot mo nga makatapak sa abogasiya. Haabot mo nga—patiha ako, haagyan ko eot a ron,” gapakig-eooy nga hambae ni Benny.

“Pero naging malipayon ka baea?” pangutana ni Jun, ro kapuea it anang uyahon hay makita bisan sa ibabaw it ananag oeo ro igo it iwag.

“Owa ka iya makaron kon owa ko ginsunod ro akong tagipusuon!” singgit ni Benny, ro ugat sa anang liog gapaeang-eanting. Owa kaingok si Jun. “Huo owa ako nangin malipayon bangud ginpatay ko ro akon nga kalipay. Pero ro kabaylu it kalipay nga naduea hay isaea man nga kabuhi.”

“Kabuhi nga kapareho sa imo. Kabuhi nga owa it kalipay,” soesoe ni Jun. Naeomos sa kalinong ro bilog nga sala. Mabuhay nga kalinong: Si Benny gabuyot it dyaryo pero maeayo ra panueok. Si Jun nga may mga pangutana ra eoha sa mata.

Ginpatay ni Benny ro kalinong.

“Pila eon ing edad, Jun?” pangutana ni Benny.

“Baynte uno.”

“Bata ka pa. Abu ka pa nga dapat masayran iya sa ibabaw it kalibutan,” ininom ni Benny ro anang kape. Nabahawan imaw. Binutang na sa lamesita it uman do tasa. “Kat una man ako sa edad ngaron gusto ko man nga obrahon ang gusto nga obrahon, magsukoe. Huo, nagsukoe ako pero owa ako it mahimo. Makusog sandang masyado, Jun.”

“Sin-o sanda, Nong?” may kangawa nga pangutana ni Jun.

“Sanda Jun hay indi mo makilaea. Bisan ako owa ko man sanda nakilaea—pero mabatyagan mo sanda, Jun. Mabatyagan mo ro anda nga pagpaeapit, ro anda nga amat-amat nga pag-eook sa ing liog, ro andang pagpatay kimo.”

“Indi ako makaeobot sa imong ginapanghambae,” hambae ni Jun nga napatindog, makita sa anang uyahon ro pagkabaeaka ag kahadluk.

“Bangud baynte uno ka pa eang. Makaeubot ka eang kon maabot mo eon do tamang edad… pero oras nga maeobtan mo indi mo eon mabueo ro andang alima sa imong liog. Dikaron mo dayon mabatyagan ro pag-abot it imong kamatayon—ro imong amat-amat nga kamatayon.”

“Indi!” mabaskog nga singgit ni Jun. “Indi sanda magadinaeag-on kakon. Pagasuk-ean ko sanda. Pagasuk-ean ko sanda hasta sa ulihi nga pusnga it akon nga pagginhawa!” Napatueok si Benny kay Jun. Napatueok imaw sa nagbahaw eon nga kape. Abu pa nga sueod ro nabilin.

“Makusog sanda, Jun. Owa pa ako it kilaea nga nakaperde kanda,” hambae ni Benny nga ro panueok hay una gihapon sa kape. Si Jun hay gasala-sala eon, owa it pahuway ra hueag samtang nagatindog.

“Ako! Ako pa eang ro magadaog kontra kanda, ako pa eang!” ag amat-amat nga makita ro pagbuka it baba ni Jun, ro anang mga ngipon hay gaiglap sa nakapungko eon nga kadueom. “Umpisa makaron pagasarhan ko eon ro akong tagipusuon ag pagagamiton ko eon ro akong painu-ino. Umpisa makaron ako hay magakabuhi kaibahan it akon eang nga kaugalingon—magakabuhi ako nga owa gasalig sa bulig it iba—magakabuhi ako sa kabuhi nga akong pinili.” Mas nag-iglap pa gid ro anang maputi nga ngipon. Ro napatindog nga si Benny hay haeos indi makapati sa mga ginpanghambae ni Jun.

“Ano ing eobot hambaeon, Jun?” pangutana nana.

“Indi ako magpadayon sa akong pagtuon, Nong,” gahibayag nana nga sabat. “Indi ako mag-abogado ag indi man ako magbulig it ibang tawo.” Ro lima ka linya sa dahi ni Benny hay nagdaeom. Sa anang painu-ino hay bukon it dayang tawo ro anang pinueot sa guwa it anang baeay baynte anyos eon ro nagtaliwan.

“Bisan mamatay pa imaw?” halin kay Benny.

“Huo, Nong,” mabaskog nga sabat ni Jun. “Huo, Nong, bisan mamatay pa imaw. Indi ko’t a pag ibaylo ang sarili nga kalipayan sa anang kabuhi. Ag kon ako eang ro naging ikaw, owa ko eot a ginpueot ro eapsag ngato nga ginbilin sa pwertahan. Ginpabay-an ko eot a imaw nga mamatay.” Haeos maus-os ay Benny nga kaunod-unoran pagkabati sa ginhambae ni Jun. Ro anang tuhod hay gustong humaro sa saeog.

“Bukon it duyon do imong gustong hambaeon,” gapakig-eooy nana nga hambae pero binalikid pa imaw ni Jun ag hinambaean.

“Huo, Nong, bisan mamatay pa imaw,” ag tumikang si Jun sa sopa ag pumungko. Ininom na it sang eag-ok ro mabahaw eon nga kape ni Benny. “Pabay-an ko’t a imaw nga mamatay bangud kasayud ako nga imaw hay sambilog eang sa libu-libo nakon nga masalbar… announcer ka sa radyo kato, Nong, palangga mo ing obra—bangud sa pagpalangga ngaron ikaw hay indi makabatas nga maghimo it saea—bangud ro pagpalangga ngaron hay gakahueogan nga ikaw hay may respeto sa imong obra.” Ginpanggulo ni Jun ro mga nakaayos sa ibabaw it lamesita: dyaryo, ash tray, sigarilyo, lighter. “Gani indi ka mabakae it kon sisin-o nga gustong higkuan do imong dungog. Gani owa sanda it kusog nga pauntaton do imo nga pagsinugid sa tawo it maeain nanda nga ginahimo. Panumduma, Nong, kon pilang libo ro imo nga masalbar kon ibulgar mo sa radyo do mga kuwarta nga ginpangkurakot it mga empleyado sa atong gobyerno. Owa ka eon kunta it makita nga mga unga nga busdik it tiyan, owa ka eon kunta it makita nga mga tulay nga gakautod kon hibagyuhan, owa ka eon kunta it makita nga manugpakalimos sa daean, owa ka eon kunta it mahugom nga baho sa atong mga tindahan… owa ka eon kunta it makita nga kadueom, Nong,” haeos mabugto ra pagginhawa sa kadasigon it anang paghambae. Nakapungko imaw samantalang si Benny nakatindog. Indi mabueo-bueo kay Benny nga panueok ro gingulo nga mga butang sa ibabaw it lamesita. Ginpaeapitan nana ag gin-ayos ro mga pagkabutang sa ibabaw it lamesita. Napauntat imaw ag napabalikid pagkabati it mga ingaw it kuring. Tumusok sa anang dughan ro koeba.

“Abi ko ginpilak mo eon sa maeayo ro atong mga kuring?” pangutana nana kay Jun. Gulpi eang nga winaslik ni Jun ro mga pagkabutang sa ibabaw it lamesita ag dumaeagan sa may bintana. Tinan-aw na ro mga tawo nga gaaeagi. Owa eon imaw it makita bisan sambilog. Madueom ro sa guwa it baeay.”

“Nagsaea ako,” binalikid na si Benny. “Makaron ko eang hasayran nga kon ro sangka tawo hay magpinaeayo sa mga tawo nga gapangayo it anang bulig, mapaeapit nga mapaeapit sanda. Kaparehas it mga kuring nga akong ginhaboy.”

“Pero bisan tabunan mo pa ro andang mga mata, mahugman ka man gihapon nanda,” hambae ni Benny.

“Pero sayod ko eon kon ano ang pagaobrahon kanda.”

“Ano?”

Gintueok eang ni Jun si Benny tapos gangisi nga dumaeagan pagguwa it baeay. Nabilin si Benny nga gatueok sa pwertahan nga ginguw-an ni Jun. Binalikid nana ro nakakalat nga mga pagkabutang. Mahinay nga pinueot ro anang lighter. Pumungko sa sopa. Pinitik ro lighter. Nagkaeayo. Tinueok na ro kaeayo, pilit nga gin-usoy ro sabat sa buot hambaeon ni Jun. Owa imaw it nakita nga sabat. Sinindihan nana ro sigarilyo. Hinitit. Binueo sa anang bibig. Pinaguwa sa ilong ro asu. Hinitit it uman. Gulpi eang napauntat imaw. Dali-dali nga gin-kras do sigarilyo sa ash tray ag sumueod sa kuwarto.

Pagbalik ni Jun, imaw hay sobrang masadya. Puno it dugo ro anang eambong ag saewae. Ro ingaw it mga kuring hay indi eon mabatian.

“Nong! Nong Benny!” singgit nana bitbit it tuman nga kalipay. “Nong, hilway eon ako. Habueo ko eon do andang mga alima sa akong liog—nagdaog ako kontra kanda, Nong,” mahaeakhak imaw it mabaskog.

Gumuwa si Benny nga may bitbit nga .38 kalibre nga baril sa anang tuong alima.

“Nong, nagsaea ka si ing hambae nga maperde nanda ako—nagdaog ako, Nong! Nagdaog ako!” sa paghambae nana kara hay pinatumtuman imaw ni Benny samtang sigi ra eak-ang papaeapit kay Jun.

“Nong-No-Nong a-ano ing bu-buot hambaeon ko—“

Owa eon ni Benny ginpatapos si Jun it hambae. Hakibot man imaw pagkabati it eupok. Gintueok nana ro baril sa anang tuong alima ag naghambae, “bukon eang it ikaw ro nagdaog, Jun, ako man. Ako man, Jun, nagdaog man ako,” hambae nana nga una gihapon ro anang panueok sa baril nga anang ginabuytan.

Una gihapon ro anang panueok sa baril nga anang ginabuytan.

Alas sais impunto it gabii

Nagdueom ro tanan sa panghuna-huna ni Benny.

@@@@@@@

ANINO
John E. Barrios

Painters understand nature and love her and teaches us to see her. (Van Gogh)

Para kakon ro anino hay may kolor. Ro anang kolor it anino hay gadepende sa bagay nga nag-eamon it kahayag. Halimbawa, ro sangka tawo nga pirmi gaagi sa owa pa hatamnan it paeay nga eogta hay may anino nga medyo madueom. Ro tawo nga pirmi gaagi sa kilid it mga daeagko nga bilding hay may anino nga may kolor it semento o saeaming – masilaw.

Ang nobya hay indi mawaea nga mag-agi sa andang sala adlaw-adlaw. Gani ro anang anino hay napuno it medalya, mga sertipiko ag gakasari-sari nga awards ni nanay na bilang maestra. Maaeam ro anino sang nobya. Halin it grade one hasta it grade six, first honor imaw sa andang klase. Ag kat nag-hayskul eon ang nobya, ginpabueo imaw ni nanay na it scholarship sa UP, sa Iloilo. Nakapasar imaw. Sa una nana nga dag-on sa hayskul napamatud-an nana nga kaya nanang makasueod sa top ten it andang klase. Boarding house, eskuylahan, boarding house, eskuylahan. Daya eang gid ro anang ginakabaeakahan. Indi eon imaw haeos makatan-aw it sine. Owa man haeos imaw it amiga. Pagkatapos it dag-on, ikap-at imaw sa andang klase – bukon it kangawa-ngawa sa kaparehas nana nga halin sa probinsiya. Namemorays nana ro mga parte it microscope, ro Periodic Table of Elements, ro gakasari-saring tanom ag sapat nga nakadrowing sa andang libro sa biology. Nabasa man nana si Rizal, si Shakespeare, ag si Robert Frost. Pati eon si Agoncillo, si Zaide ag ro ekonomista nga si Samuelson. Puwede eon ngani nana madrowing ro world map ag ma-recite ro kapital it gakasari-sari nga nasyon sa bilog nga kalibutan. Daya hay haobra nana pagkatapos it tatlong dag-on sa UP. Sa anang ikap-at nga dag-on tanan da hay nabayluhan it anang pagtinangis ag paghinibayag sa andang ibabaw it lamesa. Gulpi nga nauntat ro anang pag-eskwela.

But in general, he who, to find picturesque spots or figures, searches all manner of places, corners, holes which another rather passes by, is accused of many bad intentions and villaines which have never entered his head. (Van Gogh)

Nagkakilaea kami bangud nag-untat ako sa pag-eskwela. Sang dag-on lang ‘to bago nakon matapos ang kurso nga Fine Arts, major in Painting. Owa man ako it hatao nga rason sa mga kilaea nga nangutana kon ham-an nag-untat ako. Pero pagkatapos it sangka semestre, habatyagan ko nga medyo nahidlaw eo man ako it eskuylahan. Nag-eaong ako nga maeskwela it uman. Ginsugtan man ako ugaling bukon it sa Manila. Sa Kalibo eang. Second year college imaw. Pirmi ako gaistambay sa opisina it Student Council bangud tatlo sa mga senador hay halin sa UP – pareho ko man nga AWOL, ro daywa hay klasmeyt ko sa hayskul. Pito man lang nga units ro akong haenrol bangud owa eon ako it mabueo pa nga subjects. Hambae ni nanay mayad pa nga mabueo eon lang ako it education units ag magturo. Owa man it maeain kon magpati sa hambae it magueang. Gusto ko man lang makaguwa it baeay.
Naging paeaistorya ako. Siguro dahil mabuhay eon ako nga owa it hakaistorya. Ag ro ginbinasa nakon nga mga libro ko nagtaliwan nga ap-at nga buean hay kinahang-ean mang ipaguwa. Dahil uhaw ako sa istorya daywa kami sa ang naging nobya ro pirmi nga gaiba. Imaw ro paeahambae sa tanan nga senador sa opisina. Ati-atihan gid to kat ginsampit nana ako magsueod it sine. Sa kadueom it sinehan nabatian ko imaw nga naghambae nga, “gusto ko bago ko sabton do sangka eaki nga gakaila kakon paabuton ko anay it sang buean.” Owa man ako naghambae nga gakaila ako kana pero binuytan ko anang alima ag hinambae nga, “suno sa mga sikolohista, makara kuno magbueoytan ro magnobyo ag magnobya.” Madason nga adlaw, ana ako nga ginpangutana kon naila ako kana.

There are laws of proportion, of light and shadow, of perspective which one must know in order to be able to draw well, without that knowledge it always remains a fruitless struggle, and one never brings forthe anything. (Van Gogh)

Nangawa man ngani ako ham-an pareho kami nga mahilig magsaka it bukid. Sa sueod it amon nga waeong buean nga pag-iniba hasaka namon ro bukid it Manduyog sa Banga, ro bukid it Tigayon sa Kalibo, ro bukid it Ermitanyo sa Malinao ag iba pa nga bukid. Bago kami sumaka, amon anay nga ginatueok ag ginatun-an ro anang kabilugan, ro anang korte, ro anang kataas, ro anang itsura ag ro anang palibot – kon paano nana naapektuhan ro mga butang nga nakapalibot kana. Kon masayran eon ngani namon, imaw eon dayon do pag-umpisa it amon nga pagsaka. Siguro gapaniguro eang kami nga basi sa pag-abot namon sa ibabaw pareho kami nga owa kasayod kon ano ro amon nga pagasinggiton. Indi namon gusto nga kami hay basueon it makabati kamon.

Nakaabot gid man kami it waeong buean bago kami nadupilas samtang gasaka kami it sangka bukid nga owa namon hakilaea it mayad. Ag kami hay ginligid paidaeom. Kat una eon kami sa idaeom anang ginhambae nga nahadluk kuno imaw. “Ro atong anino hay masyado eong mahaba dahil sa atong pagsinaka it bukid. Indi eon ngani naton maabot.” Nakita ko nga may tumueo nga eoha sa anang mga mata. “Indi naton dapat kontrahon do tradisyon nga naghurma katon. Kon ano kita kato dapat parehas man sa makaron. Indi naton masarangan nga kontrahon do dayang tradisyon. Ro kabug-at it mga medalya ag mga trope ag mga awards ag mga sertipiko sa akong anino hay gahatak kakon paidaeom. Indi ko masarangang ioea paagi sa akong kaakig eang. Makusog pa gihapon ro akong anino.”

And what I am going to do now is to finish drawing of the muscles – that is of the torso and the legs – which with the others will form the whole of human body. (Van Gogh)

Pero pagkatapos it waeo nga buean nagkita kaming daywa. Inayat nana akong sakaon it uman ro bukid nga owa namon hakilaea. Dahil siguro sa sobrang kahidlaw sa isaea ag isaea naging mainit ro among pag-umpisa. O basi gusto eang namong pamatud-an nga makaron indi eon kami mapabueag it among mga anino. Nag-umpisa ako it pagsaka paagi sa pagharu sa punta it kuko it anang siki, imaw sa punta it akong buhok sa oeo. Medyo mahinay ro amon nga paghueag pero may kasiguruhan.

But nature certainly is ‘intangible’; yet one must seize it, and that with a strong hand. (Van Gogh)

Pero pagkatapos it waeong buean naabot namon ro tuktok it bukid. Nakita namon do among mga kaugalingon sa sukat it among mga pusod. Sayod namon dato eon do pinakaulihi namon nga tsansa para maperde namon do amon nga mga anino. Hugot ro amon nga pagkahakos sa isaea ag isaea, haeos kaparehas kami it eobid nga binalimbod. Ginharuan ko ang nobya. Nagbaeos imaw. Madaeom man. Maisog. Nakita namon ro among kaugalingon sa sangka madueom nga tunnel kaibahan do sangka gaeumpat-eompat ag maisot nga kahayag. Binuytan ko ro anang alima ag nagpaeapit sa maisot nga kahayag. Napan-uhan ko nga samtang kami hay gapaeapit, gapaeayo man do kahayag. Nag-umpisa kami it daeagan. Nag-umpisa it dasig do amon nga pagdaeagan. Ag nagdasig pa gid. Gin-eagas namon do maisot nga kahayag. Gin-eagas namon do maisot nga kahayag. Sa kadasig it akong pagdaeagan, haeos guyuron ko eon imaw. Ag hakibot eon lang ako sa pagkakakas it anang alima kakon. Sa akong pagbalikid nakita ko kon paano imaw ginkaon it kadueom

It would not be right if in drawing from nature I took up too many details and overlooked the great things. I do not stand helpless before nature any longer, as I used to do. (Van Gogh)

Sa akong pagmuk-eat nakita ko anang anino nga gabinira kana. Kapareho nana it taas. Kapareho nana it bahoe. Ugaling may pinasahe nga kakusog. Masyadong makusog nga napakalas imaw sa anang hugot nga pagkahakos kakon. Napabueag imaw kakon. Sa kataason it bukid nakita ko ro akon nga nobya nga gadaeagan papanaog. Madasig. Ag sa limang dag-on nga pagginuyod kana it anang anino owa eon imaw kadumdom it pagbalikid ag pagtangda kakon sa ibabaw it bukid. Hatun-an ko eon man nga indi kana magtueok sa idaeom. Siguro nahilong eon ang mga mata sa kasadya ko mga kolor it pinta nga akong ginabinutang sa akong kanbas.

Ag siguro ro kadueom it akong anino hay natabunan eon it daya nga mga kolor.

Bueabod is Linked!

2008-10-22T20:31:00.000-07:00

It is an honor that Bueabod has been linked in:

http://ericshaiku.blogspot.com/

New blog on aklanon literature

2008-09-25T05:58:00.000-07:00

I discovered this. Take a look at it:

http://asuseminar.blogspot.com/

Mga Estoryang Pang-unga

2008-09-23T01:25:00.000-07:00

I hope to present here some children's stories which I translated into Aklanon.
Others are my original.

Si Little Red Riding Hood
Author: Unknown
Hango sa Pag-estorya ni Joel Jover

Ginatawag imaw nga Little Red Riding Hood ay permi nanang ginasuksok ro puea ag manami nga pandong nga ginregalo kana ku anang Lola.

Sa sangka adlaw, nagmasakit ro anang lola ag napini-ino ni Little Red Riding Hood nga deahan nana ra lola it sopas. Ginsuksok nana ra puea nga pandong ag ginharuan nana ra nanay ag nag-eaong nga mapanaw.

"Indi ka magwarang ay abu nga lobo sa taeon," paandam ka nanay na. "Indi 'nay, ah," ro pasalig ni Little Red Riding Hood. Owa pa imaw kakita it ginatawag nga lobo.

Sa daean, nagkutoe imaw it mga manami nga bueak ag halipatan nana ra pangako. Ag gulpi nga may lobo nga gumuwa ag naghambae: " Ano ring gina-obra riya, maisot nga baye?"

"May sakit rang Lola ag duawon ko imaw,' sabat ni Little Red Riding Hood. "Ag siin imaw gaestar?" pangutana ku lobo. Mabuot nga unga, ginsugid ra lugar.

Pumanaw ro lobo ag nagpadayon si Red Little Riding Hood. Umagi ro lobo sa maeagtod nga daean, ag owa magbuhay hay nagpanuktok imaw sa pwertahan. "Sin-o ron?" pangutana ni Lola.

"Ako si Little Red Riding Hood," sabat it lobo sa mahinay ag malulo nga limog. "Ay, mayad. Sueod, angga," hambae it lobo. Sumueod ro lobo ag tinueon ro lola.

Ginsunod it lobo ro pagsuksok it eambong ni Lola ag ginhueat nana sa kama si Little Red Riding Hood. Owa magbuhay hay nagpanuktok sa pwertahan si Little Red Riding Hood.

"Sin-o ron?" basag nga pangutana ku lobo. "Ako ra, si Little Red Riding Hood." "Ay, mayad. sueod, pinalangga," tili it lobo. Sumueod si Little Red Riding Hood ag hinaruan si 'Lola'.

Hapan-uhan ni Little Red Riding Hood ro bukoe sa kaeo ni Lola ag nagpangutana: "Ham-at maeaeagko ring mga dueonggan, Lola?" "Namaga sanda," hambae ku lobo. "Mayad agod mas maigting rang pagpamati kimo."

Nahueog ro nightgown sa ilong it lobo. "Ham-at daeaggo ring mga ngipon, Lola!" singgit na. "Mayad agod makaon kita't mayad, pinalangga, ngueob ku lola ag tinueon imaw.

Hatueogan ro lobo ag habatian it mangaeam ro hueagok na. Kilaea nana si Granny ag pinatay nana ro lobo. Naeuwas ro daywa ag nagpangako si Little Red Riding Hood nga indi eon imaw magwarang-warang it oman.

New website on Aklanon literature

2008-08-21T17:24:00.001-07:00

Here is a new website on Aklanon literature.
I am trying to consolidate those literary works of Aklanons into one place so that scholars and other people who are interested on Aklanon literature can easily get the materials that can support their researches. Unfortunately, because of space limitations and other factors, I cannot put all of them like the drama and other short stories of some Aklanon writers, like that of Mr. Roman de la Cruz. I suggest however that you look into the list of books in one of the threads in this new website, and check in your nearest university libraries if they have a copy of the book you are interested in.
If you have any suggestions/comments, please put it/them here in the comment section.
Here is the link:

http://aklanonliterature.smf4u.com/index.php

Rainbow and Other Haiku

2008-08-15T21:41:00.001-07:00

by

Melchor F. Cichon

All rights reserved. 2008.

For any information, please contact the author melchorcichon@gmail.com

For my wife Pilma D. Cichon

Contents

Introduction

It was summer of 2004 when I became so interested in haiku.
I surfed the internet to see if there are techniques in haiku writing.
There are a lot of them. Many of them contradict each other.
So I just focused on the samples published in the different haiku sites like Heron’s Nest, Tinywords.com and Simply Haiku. I also read the works of Basho, Issa, and those of contemporary haiku poets like Jim Kacian and Christopher Herold. These are some of the haiku poets that have greatly influenced my haiku writing.
Aside from writing haiku in English, I also wrote haiku in Aklanon.
In this collection, I selected those haiku which I believed to be my best, both in English and Aklanon. I wrote these haiku between 2004 and 2008.

Gathering Grains

white moon--
father gathers scattered grains
in the street

Full Moon

the full moon
winks at Kal
in his nipa hut

White Moon

I lose
the white moon
when our car turns to the left

Old Chair

old wooden chair
I used to sit on it
beside my wife

Rainy Season

rainy season
a spoonful of sunshine
between dawn and dusk

Tiny Stars

beside Pilma
tiny stars
in a rippling lake water

Empty Nest

dreams
rest in
their empty nest

Catching Rain

catching
summer rain
with our tongues

Manila Bay

Manila Bay
the sun kisses
the curling sea

Our Bridge

in my room
your lingering perfume
our bridge

Atop A Mountain

atop a mountain
seeing plastics and cans
instead of flying eagles

Homecoming Dove

homecoming dove
the wind is now
lesser under her wings

Early Harvest

all our chickens died
except one
for my birthday

From A Nipa Hut

gray afternoon--
a boy at a nipa hut
smiles at me

After Summer

after summer
my grasses
are still green

Caged Kitten

after lunch
the kitten in a cage
does not feel sleepy

June Rain

after a hard rain
the skies are trapped
in our bedroom

Above Aklan Bridge

plastics
at the river bank
wave to the passengers

Black River

above a bridge
a boy looks down
at the black river

Deepening Night

deepening night
eyelids becoming
heavier and heavier

A Wild Flower

a wild flower
blooms in a cracked
concrete road

A Sign At The Gate

a sign at the gate
of a cemetery
"A Gateway to Heaven"

A Bleeding Night

A bleeding night
approaches
a shining dawn

Nadusmo Si Inday

nadusmo
si Inday
sa Boracay Beach

Lemon Juice

squeezing lemon juice
on a fresh wound--
this full moon

Empty Table

New Moon--
he walks away
from an empty dining table

She Grips My Hand

Sunday afternoon—
she grips my hand
as we cross the city street

Not Today

Friday morning—
a young mother
refuses to bath her first son

[b]New Year's Eve [/b]

New Year's Eve--
deafening sound from
the neighbor's sterio

Rain Forest

rain forest--
seeing the future
in your hands

Keeping Her Nipa Hut

grandma--
sweeping away cobwebs
in her nipa hut

After Christmas Day

the morning after Christmas--
the streets rest
from footprints

Kinayog nga Paeay

kinayog nga paeay--
ag kita tanan hay paeay
matimgas o upa

After Ten Years

after ten years
I embrace
the giant acacia tree

Sa EDSA

Sa Edsa
walang
"Sandali lang!"

Ro Botong

paghawod it botong
ro adlaw
naghayag

Full Moon

full moon,
on a cloudless night,
does not slide anymore in Iloilo River

Sa Ibabaw It Bilbord

ro tatay ag anang ungang maisot
sa ibabaw
it higanteng bilbord

Sa Ibabaw It Sanggutan

ginpatik it oman
ni Tatay Jose ro saeod
kon abu ra sueod

Caged Pigeon

caged pigeon
the chicken wire
slices the skies

Ilang-Ilang

soon someone
will pirate your fragrance
Ilang-Ilang

Sanggutan

sa saeod--
sa kada tueo it tuba
may rebolusyon

Fishing Net

dawn--
he steps over
somebody's fishing net

After The Burial

after the burial--
mourners
look at the prepared merienda

Mosquito

mosquito, do not worry--
my swatting
is my way of loving you

Crossing the Highway

late afternoon--
an old woman crosses alone
a busy highway

July

He lifts me
from the curling
sea

Late Afternoon

a red ant
moves out
of a chicken's shadow

Christmas Eve

Christmas Eve--
father erases the blot
on his white t-shirt

Come

children of war
play hide and seek
among the damaged military tanks

Tawaya

gatunod ro buean--
may habatian akong hibayag
halin sa Tawaya

Singa-Singa It Sampaguita

agahon
may nagakamang nga ueod
sa singa-singa it Sampaguita

White Sand

summer--
Boracay’s fine white sand
bathing tourists

Cristina Bugayong

come,
let's hear
Cristina Bugayong's song

Inside A Shuttle Bus

inside a shuttle bus--
scent of a blooming
rafflesia

Between Two Blue Mountains

between two blue mountains
a lone fisherman
in the sea

Flower Horn Fish

flower horn fish--
do your Chinese characters
bring luck to your owner?

May Gaeum Ro Buean

ugsad--
ugaling ginatabunan
it madamoe nga gaeum

A Piece of A Dream

Wowowee...
a piece of a dream
shattered

No Moon

no moon
no stars
after you left me

Boracay Beach

cold wind--
a girl gathers beach grasses
at Boracay Beach

Graduation

finally
father stops
sighing before going to sleep

Leyte Landslide

Leyte landslide--
the rescuers
still seek the school building

All the Flowers

all the flowers
have been kissed by butterflies
but this Sampaguita

Sunset

Sunset--
your shadow
overshadows yourself

Curling Waves

the curling waves
on the shores straighen
for my birthday

Sunday Morning

Sunday morning--
he gathers the sun rays
into his palms

Cool Morning

cool morning--
the smell of garlic bread
reaches the street boy
…..Heron's Nest, vol. viii, no. 1, March 2006, p. 4

Flooded In

flooded in--
he plays chess
against himself

Face Up

face up
on the table--
an open Bible

Typhoon Seniang

Typhoon Seniang
Boracay kneels
without question

Christmas Eve

Christmas eve--
I saw Mommy kissing
another Daddy

Income

he earns
less
than she spends in bingo

Four Writers

inside a taxi—
four writers slashing the smoke
in four different ways

Glass Window

rainy afternoon--
she writes a haiku
on the glass window

Not Old

not old
she reminds me
...always refreshed

Once Again

once again
she promises to build bridges
over the unseen rivers

Boracay Beach

Boracay Beach--
watching the tip
of a setting sun... with Bing

Mt Everest

Mt Everest
you are there
not for Pinoy yet

Freezing Winds

freezing winds--
another Pinoy plants his flag
on top of Mt. Everest

Serene Silence

serene silence--
father chisels and planes
the narra woods

Election Time

during elections--
candidates build bridges
over unseen rivers

Honorable Men

after elections--
honorable public officials
no longer honorable

Your Wink

your single wink
keeps me awake
the whole night

Philippine Summer

Philippine Summer--
stone Dr. Jose Rizal
in overcoat

Full Moon

full moon brings out lovers

Old Pond

an old pond--
a young lady jumps in
wow, no hair!

Caged Butterfly

I wish you were
flying freely in my garden--
caged butterfly

Morning Coffee

your eyes
twinkle
in my morning coffee

Last Night's Rain

last night's rain--
floodwater still above the knee
on Calle Real

Late Afternoon

late afternoon--
Anaisa refuses to fetch in
even just for fifteen minutes

Lily

Lily,
out of the water
out of her mind

She Talks All Day

she talks all day
she complains all day
this woman

Overdress

an employee who overdresses
puts on her make-up
wildly

One Tear

one tear of her is enough
to melt
his knees

Sunny Afternoon

sunny afternoon--
narra's shadow
overshadows his shadow

Water Canons

Independence Day--
water canons for rallyists
in Mendiola Bridge

Bluer Moon

summer breeze--
the bluer moon
over the Tagaytay Ridge

Your Smile

inspired by your smile
I forget
my broken heart

Drops of Blood

Sunday afternoon--
drops of blood on the cockpit
all that remain of his pet fighting cock

Losing A Friend

losing a friend
the way the sun
refuses to set

Viewing A Rainbow

viewing a rainbow
over another rainbow
this early morning

After A Fiesta

after a fiesta
fried dried slipmouth
tastes much better now

Rising Sun

rising sun
an army of red ants
at my lovebird's feeder

Valentine's Day

Valentine's Day--
last two petals left
she loves me, she loves me not!

Old School Bag

first school day--
a new set of books
for an old school bag

Termites

inspired by their wings
termites fly towards
the electric bulbs

Rainy Season

rainy season--
he sells chicken eggs
to buy cigarettes

Water Supply Disruption

water supply disruption--
just a pail of water
for a bath

That Moment

that moment
when you suddenly kiss me
behind the door

Rainy Morning

rainy morning--
walking barefooted
in a holey street

Mano-A-Mano

Pacquiao-Larios' Mano-A-Mano
no one fires a gun
today

Birth Anniversary

birth anniversary--
no one places a flower
at his monument in Luneta

On His Death Anniversary

on his death anniversary--
people paraded
in Luneta

Terrorism

terrorism
wakes up
those who are awake

Sunken Moon

she hears
the echo
of a sunken moon

Gray Skies

gray skies--
tonight
I miss the moon man

Oil Spill

suddenly
oil slick covers
the shorelines of Guimaras

Oil Spill

oil spill--
they hang
their beach seines

Her Silence

night strolling
her silence
makes me walk alone

In My Table

fish and rice
become scarer
in my table

August

August--
in my country
crows do not starve

Siren

siren sounded--
another air strike
is coming

Warm Afternoon

warm afternoon
mother crushes between her thumbnails
a red mite

Dusk

dusk--
an old man
plucks a rose bud

Lezo

Lezo
I did not leave you
rising moon

Passing Clouds

passing clouds--
she kisses me
behind the door

SS Yarmouth Castle

from deck to deck
Terry Wise drags away passengers
from the blazing SS Yarmouth Castle

His Steps

following His steps--
I get up
from a slip

Behind His Back

behind His back--
the disciples talk
on who is nearest to Him

Sunday Homily

Sunday homily--
I become
a child again

Glass Window

rainy afternoon--
she writes a haiku
on the glass window

First Night

first night--
the moonlight
enters our hotel room

Casting Net

casting net
into the river—
empty heart

Enrollment Period

enrollment period--
co-workers' promise
to pay the debt on time

Sunrise

sunrise--
she wipes away
Guimaras' tears

Oil Spill

oil spill--
mangrove trees die
leaf by leaf

Waste Pickers

again--
the waste pickers wait
for another garbage truck

Oil Spill

oil spill--
the fragrance
of ripe mangoes

With Pilma Tonight

with Pilma tonight
we create
our full moon

Life in Charcoal

her framed charcoal
brings out
her life

Inch by Inch

the river bank claims
my ricefield
inch by inch

Out of Mind

worker...
out of mind
out of work

Jeepney Ride

two Korean students share
a handkerchief
to cover their noses

Alubihod Beach

missing
ladies in bikini frolicking
at Alubihod Beach, Guimaras

Like Sirius

like Sirius
Fulgencio twinkles
after sunset

Termites

Sunday morning--
a colony of termites
on their way to the books

One, Two, More

one oil coated turtle
two oil coated turtles
...more oil coated turtles

I Will Not Leave You

Guimaras--
I will not leave you
even after sunset

Beneath Guimaras Strait

I miss the moon
beneath Guimaras Strait--
early August

Different Relative

fiesta--
my aunt tells me
to eat in the kitchen

Marilou

mid-afternoon--
Marilou smiles as she gives me
a paracetamol tablet

Juan Plants Trees

Dawn--
Juan plants trees
Pedro cuts them down

Burning House

burning house--
one by one Rona Mahilum rescues
her brother and sister from the inferno

At Last

at last--
after two months
new leaves

Using Her Mouth

using her mouth
she keeps on searching
for the broom

Morning Sunshine

morning sunshine—
three blossoming Sampaguitas
at the waterfront

La Paz Batsoy

simmering
La Paz Batsoy--
quivering grandfather

For A Moment

for a moment
Filipinos are one--
Pacquiao floors Morales

Moonset

moonset--
a firefly rests
on my shoulder

Moonset

moonset--
the fireflies
pierce the darkness

Lanterns

lanterns at the windows--
pomelos hanging
on the street

Nanga Bridge

Philippine life
in the unrepaired
Nanga Bridge

From Baby Powder

from baby powder
to men's perfume
the massage attendant

Dousing Water

moonshine--
dousing water
on our fire

Our Full Moon

through the rooftop hole,
Bing and I create
our full moon

New Hope

New Year--
even the bunker-oil covered seagrass
struggles to grow new leaf

Alone, I Left

alone, I left
alone
I will go home

Exams

exams--
tired of sending money,
go home

Christmas 2006

Christmas 2006
alone
with my flower horns

Gourami

gourami--
ginpabay-ang mamaehan
sa eutay

Breaking A Boulder

after breaking a boulder
into stones,
he smiles

Regular Employee II

she comes in
on the dot,
mostly, on the line

Regular Employee

she times out
on the dot, she times in
on the line

Deathbed

deathbed--
buyti eang ako
mabuhi ako

Eutay

tig-ueoean--
sa gihapon
mapilit ro suman

Office Weather

after hurling her papers--
the office weather
gets cool

Typhoon Seniang

Typhoon Seniang--
it reminds Boracay
to think of Him

Typhoon Reming

windy night--
too many young mango fruits
in the streets

Droplets

imagining
connecting the droplets
on her window

Typhoon Reming

Typhoon Reming--
it leaves
without shedding a tear

No Way Out

Iloilo River--
no way out
from the fish corrals

Mayor's Birthday

mayor's birthday--
the president did not pass
Nanga Bridge

Adlaw It Mga Minatay

Adlaw it mga Minatay--
tuba ag maeam-an
sa altar para kay Tatay

Mudflow

mudflow sa Guinubatan, Albay--
nagtawag si Lola
sa nanay na

Sunbathing

sunbathing--
the crooked shadow
of an open umbrella

My Hair

my hair has whitened
while waiting
for your return

January Breeze

January breeze--
again she tells me
she will retire

Valentine's Day

Valentine's Day--
wishing your lips
were kissing mine

Typhoon Seniang

Typhoon Seniang--
Boracay bites back
to neon lights

Showering Summer

showering summer--
shooting a star
with a bow without an arrow

A Blind Leads

cloudy summer--
a blind woman leads
a normal woman

Your Shadow

high noon--
your shadow
does not touch my shadow

Sun Sets

sun sets--
my misty eyes
seen in your eyes

Fresh Dews

Valentine's Day--
fresh dews
on a fresh red rose

Coffee Break

coffee break--
smell of fresh coffee
in a cup of hot water

Batan Waves

First Night--
the soothing sound
of Batan waves

Election Period

election period--
posters now cover
a clean wall

White Tulips

white tulips--
I closed my eyes
to see your purity

I Face My Shadow

mid-afternoon--
I face
my shadow

Valentine's Day

Valentine's Day--
her red t-shirt
is inside out

My Guitar

after planting rice--
I tightened
the strings of my guitar

My Frayed Belt

August--
I tighten
my frayed belt

Misty Morning

misty morning--
all my thoughts
point to my parents

Dawn

dawn--
Sirius lights
my cold bedroom

Moonbeam

moonbeam--
I touch the shadow
as if yours

Sunset

the sun refuses to kiss
the edge
of Manila Bay

Villa Beach

Villa Beach--
rotting plastic bags
waving in the sand

Line by Line

line by line
the waves erase my letter
on the sand

After The Rain

after the rain--
the butterfly flips its wings
and flies again

Brown Out

brown out--
a firefly
enters our home

First Quarter Storm

First Quarter Storm--
the leaves in the university campus
keep on quivering

Full Moon

full moon--
dark clouds
move closely to the moon

Gray Morning

gray morning--
creaking sound
of the bamboos

Angelus

Angelus
praying time...
a nun sleeps on the Abbot's lap

I Sing

I sing
my mother's lullaby
but still my daughter is awake

Early Morning Check-Up

early morning check-up---
the touch of
your healing voice

Sunset

the sun kisses
the edge
of Manila Bay

Low Tide

Low tide--
I hear the first cry
of my first child

Boracay Beach

Boracay Beach--
the setting sun
waves in the sea

Homing Herons

homing herons--
the streets of Kalibo
still filled with dancing tribes

Round Table

a cat looks at me
while a rat eats sauted pork
at the round table

Bush Fire

thick smoke from bush fire
wants to catch the passing moon--
a mongrel dog howls

Morning Star

Sunday morning star--
a boy digs in the lahar
that buried a home

Golden Snails

two golden snails stare
at the two-leaf rice seedlings--
dark clouds loom eastward

Passing Moon

passing full moon looks
back at the golden rice fields--
a spider quivers

March Raindrops

morning rainbow--
March raindrops
cling to the windowpanes

Cracked Ricefields

cracked ricefields--
thin clouds smile
at them

The Spring

late afternoon--
the river
looks back at the spring

Jawili Falls

full moon--
two lovers frolic
under Jawili Falls

Town Swells

after a mountain rain--
the whole town proper swells
like the river

Waving Heat

a young lady
in lettuce bikini--
waving heat in the street

Asiong Aksaya

early misty morning--
Asiong Aksaya encodes ten records
of the same file

This Christmas

this Christmas Eve
nobody sings
but the lizards

Can't Carry His Spoon

he can't carry
his table spoon anymore--
setting sun

White Mountains

125, ooo feet above the skies--
white clouds like mountains
and valleys

Casher's Office

blue skies--
they only have eyes
for cash and figures

Calm Day

calm day--
the rock waits
for the waves

Heron

summer--
the heron thinks
she is bigger than the carabao

Manny Pacquiao-Solis Fight

Manny Pacquiao-Solis fight--
again
no recorded traffic violations today

Two Long Nights

two long nights--
your answer freezes
like the moon in Maeara*

*Maeara is a man-made lake in Lezo, Aklan, Philippines

After Summer

after summer--
brown flood water
rushes to the sea

Cherry Blossom

a cherry blossom falls
in front of a young couple--
a worm wriggles

Philippine Summer

Philippine summer--
raging fury
dry fire hydrant

Easter Sunday

Easter Sunday--
Words from the Empty Tomb
for the empty hearts

Holy Friday

Holy Friday--
Mary meets her only Son
on the Cross

Lone Tombstone

blue skies--
blue mountain smiles at
the blue tombstone

Blue Skies

blue skies--
sparrows tweet while picking worms
from acacia blooms

After Katrina

after Katrina--
sunset creates
sky ripples

Beneath a Forest

beneath
a thick forest--
a pathway

Sunset

sunset--
he looks out beyond
the rolling waves

My Eyesight

misty morning-
no one passes this pathway
but my eyesight

Misty Morning

misty morning--
still no shadows
on the pathway

Cool Breeze

cool breeze--
faint Sirius
beneath Pasig River

Falling Star

falling star--
she finally grips
my hand

After Sunset

will you smile
with me
even after sunset?

Bulol

sickbed--
a man pours pig's blood
on the bulol

Linger On

after sunset--
will you linger on with me
till moonshine

Humid Noon

humid noon--
nobody stops by him
but the house fly

Morning Funeral

morning funeral--
the mourners
prefer to walk

Early Dawn

early dawn--
I woke up smiling
again, I saw my parents

Passing Clouds

passing clouds--
the puppy in the barrel
peeps at me

Elections Over

elections over--
candidates' pictures on trees
still smiling

After Elections

after elections--
no quarrels
on money for votes

Crescent Moon

crescent moon--
passing by
my arm-length skies

Mother's Day

Mother's Day--
father does
the laundry today

Election 2007

election 2007--
all trees at the highway
wear propaganda materials

I Kiss the Sun

I kiss the sun
in my room--
summer noon

Sunday Afternoon

Sunday afternoon--
the church bells
keep on ringing

Preserved Turtle

a preserved turtle
looks at me
wherever I go

18 Cakes

18 different cakes
wait
for her 70th birthday

Free Jackfruit

a slice of free jackfruit--
a homeless man eats it
including the seeds

Diwata Ng Dagat

Diwata ng Dagat
knows that a fig leaf
is not enough for her

Wild Fire

wild fire--
a woodpecker
still pecks on an old trunk

Beyond The Bridge

beyond
the broken bridge
another broken bridge

After Her Kiss

early Sunday morning--
after her kiss
another kiss

Nanga Bridge

one year after--
Nanga Bridge still looks at the sign
"Sorry for the Inconvenience"

Nanga Bridge

Nanga Bridge after one year--
the notice: "Sorry for the Inconvenience"
still hangs on the post

Nanga Bridge

Nanga Bridge--
one year after,
still unbridged

Edge of Summer

edge of summer--
the smile
that brings in sea breeze

Brown Out

brown out--
outside the window
the leaves stand still

Ob-Ob Hill

Ob-Ob Hill--
wishing the fishermen
to be in the seas

Blue Skies

blue skies--
the calm seas
still wait for the fishers

Listen

listen...
the white lilies long
for your whisper

Early Summer

early summer
Bing's smiles
bring in a sea breeze

Kalamansi Juice

kalamansi juice--
a black ant
still moving around

Lilies

spring dawn--
on top of a broken aquarium
white stargazer lilies

After Sundown

after sundown--
she picks up
the broken pieces of sun rays

Mossy Fountain

mossy fountain--
slices of a moon
in ripples

Shamrock

Sunday morning--
I kneel to kiss
the shamrock

Loving Her Again

loving her again--
re-reading
her Valentine's card

Sunday Mass

Sunday mass
the cry
of the baby

Windy Afternoon

windy afternoon--
she kisses
a painting on the wall

New Cycle

new cycle--
her hand
reaching His shoulder

Johnson's Blue

please turn to me too
bee--
Johnson's blue

Offbeat

even the sound of the tide
in Libagon Bridge,
offbeat

Mosquitoes

rainy Sunday morning--
mosquitoes take shelter
on my legs

Cash

cash--
the wind comes
the wind goes without notice

Nanny

early morning shower--
Nanny looks at me
wherever I go

*Nanny is the name of a dog of a Japanese haiku poet, Etsuko.

Sunflower Field

Sunflower Field--
Conrad lifts her
to Cloud 10

Heat Wave

visiting again
my old town--
heat wave

First Full Moon

first full moon--
the brightness
of Sirius

(for the people of Trinidad and Tobago)

Afternoon Shower

afternoon shower--
a rainbow appears
in full color

Evening Traffic Jam

evening traffic jam--
the jeepney driver
keeps on scratching his head

Deal Or No Deal

Roadband scam--
P200 M
deal or no deal?

Between Her Ears

between her ears
an empty
shell

Eve of Erap's Decision

Eve of Erap's decision
still the rain
pours into our room

After The Ambush

after the ambush in Basilan--
each one blaming
each other

Clearing Skies 2

clearing skies--
Sunflower walks along
the Boracay Beach

A New Bamboo Sprout

a new bamboo sprout--
a sparrow sings
a new song

Body Bags

Basilan--
when will body bags stop
coming?

Boracay Beach

Boracay Beach--
the blue clouds
cover the setting sun

At The Park

at the park--
a Pinoy picks up
a fallen cherry blossom

Thinning Fog

thinning fog--
a crane calls
for her mate

A Hen Crows Twice

A hen crows
twice--
a moonlight night

I Miss Bing

I miss Bing--
I remember her scrabbing my back
when I took a bath

Ati-Atihan

Ati-Atihan--
all roads end
in Kalibo

A Setting Sun

a grandfather at dusk
watches a setting sun
at Boracay Beach

Forced Retirement

retirement day--
bundles of memo receipts
still waiting for inventory

Crane

thinning fog--
a crane calls
for her mate

November Departs

November departs--
my boss clings
to her chair

House Fire

house fire--
the first fire truck arrives
without water

Atop A Santol Tree

atop a dead santol
a antiyamis
keeps on singing

New Year's Eve

New Year's eve--
atop a dead santol
an antiyamis sings

Mariannete Amper

Sos, ano eon lang ra?
Naghikog si Marianette
Bangod indi makatuon,

Christmas Chill

Christmas Chill in Baguio--
free straw
for a strawberry flavor tahu

Lunch Time

Professional Regulation Commission--
at 11:30 a.m.
the employees start eating their lunch

Christmas Eve

Christmas Eve--
Santa goes to Dr. Juan de la Cruz
to check his high blood pressure

Christmas Day

waiting
for Bing to return from Ayala Center
Christmas Day

Tahu Man

Christmas morning--
Sean Marie still waits
for the tahu man

Early Morning Rush

early morning rush--
a passenger jeep
in upside down

He Asks Me

He asks me
to lie down in His green pasture
almost end of summer

Raising Voice

morning talk--
Ana thinks
I can absorb all heat

Ati-Atihan

Edge of Summer

edge of summer--
the dew tightly grips
on the twig

Death

smiling--
Death warmly opens
his door

Death Warmly Opens

Death warmly opens
his door--
smiling

Christmas Day

Christmas Day--
no vacant chair to rest
inside the Mall of Asia

White Hair

more white hair appears
on Anna's head--
New Year

Edge of Summer

edge of summer
our dining table
littered with fallen winged-ants
Crossing a Bamboo Bridge

crossing a bamboo bridge
a father holds
his son's arm

Crossing A Bamboo Bridge 2

crossing a bamboo bridge--
a son holds
his father's arm

End of Work

end of work
he steps down
slowly on the stairs

Wake

wake--
grandma tells me
not to sweep the floor

St. Paul

St. Paul--
the coolness
of the boiling oil

Hand Shaking

hand shaking
my rheumatism
strikes again

In An Old Library

in an old library--
a new friend
I thought I could smile with

Old Library

old library--
one librarian thinks
of mental adequacy

All the Rats

all the rats remain
in this old library
except the maya

New Librarian

new librarian--
I smiled
before he came

Dawn

dawn--
mosquitoes throw
out my haiku

Dawning

dawning--
the smell of bebingka
from our neighbor

After A Shattering Storm

after a shattering storm
the rock
stands still

Sunset

sunset
the ocean
slices the sun

Sunset II

sunset--
our water pump
disconnected

Holy Friday

Holy Friday--
a child tells her grandpa
to knell

Warm Evening

warm evening--
the sound of fallen leaves
of a narra tree

Brown Leaves

narra's brown leaves
settle
on a park car

Palm Sunday

Palm Sunday--
the rocks stand still
when He passes by

Papaya 1

Papaya--
bacteria penetrates
her roots

Cool Breeze

cool breeze--
Rizal,Bonifacio
and Teodoro Patino in the library

Papaya

papaya grows in our yard
with arm-length leaves--
shadows all over

Cloudy Skies

cloudy skies--
our new university librarian
develops ulcer

Blue Skies

blue skies--
Anne Sullivan, Helen Keller
and her doll

Dark Clouds

dark clouds
loom
inside the university library

Retirement

retirement--
the weight of the stairs
lingers on my legs

Tirad Pass

Tirad Pass--
the grasses can't stand
still

Inay

Inay,
why are the weeds
overcrowding in our garden?

Ripe Bananas

summer--
ripe bananas
in our mortgaged land

Manny Pacquiao Fight

Manny Pacquiao fight--
no police record
filed

Sampaguita Petal

Pilma drops
a sampaguita petal on my feet--
amihan chill

Katsubong

Light shines on tne bowing
katsubong flower--
Silent Night

At Baywalk

sweet talks
at Baywalk--
Christmas breeze

Morning Bath

morning bath
at a free-flow faucet--
Christmas carol in Pila, Laguna

The Doughman

the doughman smiles
as he prepares the dough--
Christmas at the Mall of Asia

At Baywalk

the flags
fly freely at Baywalk--
Christmas Day

Igorot

tasting
the heritage of the Igorots--
Christmas in Mine's View Park

Christmas in Baguio

thinking
of my home--
Christmas in Baguio

Farther and Farther

farther and farther
away, the swan boat goes--
Christmas in Baguio

Santa Hangs

Santa hangs
on a tree--
Baguio holiday

The Mansion

The hedges separate
The Mansion from its people--
Christmas Holiday

Baguio Chill

Baguio chill--
a blind man
tests his portable organ

My First Hair Cut

For a moment
I thought I feel
lighter

Sampaguita's Branch

at Sampaguita's branch
black ant
crawls fast

After A Day's Toll

After the day's toll
a smile from her
a bark from Bantay--Melchor F. Cichon

Ripples In An Old Creek

summer—
a duck leaves
ripples in an algae-filled creek

Taeabong

magaeum--
ginpakita ku taeabong
ra panit nga maitum

After the Fishing Season

after the fishing season
the cry
of the coral reefs

Lunar Eclipse

Lunar eclipse--
a pregnant mother
refuses to see the moon

New Blog on Aklanon Poetry

2008-06-20T07:30:00.000-07:00

Here is one good blog on Aklanon poetry.
Here is the link: http://piercingleadsagainstthewall.blogspot.com/

Death Walks Into

2008-03-08T20:43:00.001-08:00

by

Melchor F. Cichon
March 9, 2008

Death walks
Into the room
When she came.

Like a papaya
With arm-length leaves
And twice as much shadows.

But there's
No tomb, no graves
To be opened
Or to be nailed.
Nothing to shed tears.

When Amihan comes in
Death sways
Which ways
The wind blows.
Like a papaya.

What if Habagat
Comes along?
What if earthquake
Strikes?

Death walks
Into the room
When she came.

Like a papaya
With arm-length leaves
And twice as much shadows.

Kamusta Eon?

2008-02-24T15:27:00.000-08:00

Pilang buean eot-a nga owa hibutangi rayang site.
Ku Pebrero 22, 2008, naghiwat it pagpadungog ro Aklan Catholic College (ACC) in collaboration with Gabriel Reyes Memorial Foundation ag ro NCCA sa gym it ACC, Kalibo. Ako ro guest speaker. Rang lecture hay: The Re-Emergence of Aklanon Literature.

Igto hakita ko si Alex de Juan, Rommel constantino, June Mejares, John Barrios, Weng Tamayo, ag iba pa nga writers it Aklan.

Si Alex hay nagaturo makaron sa STI Kalibo ag sa ACC pagkatapos nga mag-obra sa De la Salle University.

Pagkatapos it lecture ko hay may poetry reading.

Isaea sa mga ginbasa ko hay rayang binaeaybay (revised eon ra ugaling ag ro Tagaeog version rato)

Ano Ngani Ro Inyong Gintug-an?

ni
Melchor F. Cichon
Febraury 2008

Ano ngani ro inyong gintug-an?
Kahilwayan! Kahilwayan
Sa Banwang Pilipino!
Hay, ano ro natabo?
Nahukas baea ro kuko it banog
Sa tagipusuon it mga Pilipino?
O, bulahan ka Mt Pinatubo!

Ano ngani ro inyong gintug-an?
Mag-First Filipino Policy kita
Agod mag-ugwad ro banwa ngara.
Hay, ano napahamtang baea?
Pinoy baea ro tag-ana
It mga minahan at mga megamol riya?

Ano ngani ro inyong gintug-an?
Mangin haeangdon it uman ro banwang ngara.
Hay, ano naeukit baea sa bato?
Bukon abi’t ginkandaduhan mo ro mga peryudiko
Ag ratong mga nagkuntra kino hay pinasalvage mo?

Ano ngani ro inyong gintug-an
Pagtindog naton sa EDSA?
Iya sa EDSA mabangon kita.
Hay, ano nakadaeangan baea ro tug-an ninyo?
Hadakpan baea ro utok sa pagpatay king bana?
Nakabatak baea ro dueaw mong eambong sa kaban it mga Filipino?

Ag sa pag-eumpat mo sa EDSA,
Eumagpak ka sa Palasyo.
Hay , ano ngani ring gintug-an?
Kaya natin ito!
Hay, ano ro natabo? Kaya kita tanan!
Ro kidnapan baea ag kurapsiyon sa aton
Nasumpo sa tabako mo?
Owa’t igbata, owa’t amigo
Ro gintug-an ninyo sa Quirino Grandstand
Hay, ano ro ending?
Ro EDSA hay ginsugpunan
Ag ra punta hay sa taeangkungan.

Ano ngani ro inyong gintug-an?
Ro reconciliation ro atong kinahangean.
Agod bumaskog rayang republika.
Ag sumumpa ka nga indi eon magpadaeagan.
Hay, bukon abi’t naeansang ring tug-an?
Maski may tunok eon ring mga siki,
Sige man gihapon ro laban ku Mayo 2004.

Ano, mamati eon man kita
Sa mga boladas ni Ronnie ag ni Roco?
Ro mga kolor nanda hay abu
Pareho ku mga nakaaging mga panggulo.

Makaron nga sa Palasyo ka eon man.
May suea baea ag humay ro among mga pinggan?
May sampunang eugta baea ro kata pamilya?
Si Trillanes baea ag si Kumander Posa makalamano pa?

Ro $2.7 Bilyon baea nga budget it Pilipinas
Hay makaagto sa mga batsehon nga daean,
O sa gatueong bubunga’t eskuylahan,
O makagise eang it mga buesa it kada kongresman?
Tabang! Tabang! Cardinal Sin, siin ka?

Poems by Edmund Saldivia

2007-12-17T03:41:00.000-08:00

The following poems were sent to me from the Kingdom of Saudi Arabia where he works. Pls. see more about the poet at the end of his poems.--Melcichon

Litanya It Puderoso Ag Manggaranon

Abo ro nag-usik it dugo sa Luisita,
Pero owa hieakot sa reporma.

Ro puderoso ag manggaranon,
Indi dapat paglangulanguhon.

Owa habawi asta makaron,
Ro manggad ku diktador nga tinipon.

Ro puderoso ag manggaranon,
Indi dapat paglangulanguhon.

Ro gasieinggit sa karsada,
Nagakaeaduea, owa eon kita-a.

Ro puderoso ag manggaranon,
Indi dapat paglangulanguhon.

Owa’t piring ro mata ni Justisya,
Kung ro kaatubang mabahoe ag kilaea.

Ro puderoso ag manggaranon,
Indi dapat paglangulanguhon.

Ro presidenteng nahusgahan,
Hato sa daean ga dayan-dayan.

Ro puderoso ag manggaranon,
Indi dapat paglangulanguhon.

Ro gapadumaea it atong nasyon,
Mas ginapaboran ro mga korporasyon.

Ro puderoso ag manggaranon,
Indi dapat paglangulanguhon.

Gabag-o pa baea ro panan-awon,
O daya man lang gihapon?
Kung owa’t puderoso,
Owa man it manggaranon.

The following poems are Edmund's reflection on the Pilipino pscyh.

Politico

Hato si gob, mabuot, sa tawo maeapit.
Hato si gob, rong konboy gasumpit,
Kilaea ro pobreng parihas kakon,
Ginapangamusta pag-adlaw it eleksyon.

Artista

Si Lito ag si Ramon Junior,
Binoto ko sa pagka-sinador.
Hay sa andang mga pelikula.
Matikas, maisog, sanda ro bida.

Family Planning

‘Ga, abo eon ro atong saeagdon,
Ngani aton eon nga planohon.
Ay, ayaw magpati sa doktor ngato,
Saea sa Dios, singhan ku kura-paroko.

Eskort Serbis

Gakapyot si Inday sa kaibahang turista
Owa gina-atuha ro tsismis tungod kana.
Bukon mat-a sanda ro gasagod,
Sa pobreng pamilya, matuod.
Kahuy-anan pwedi kong tunlon,
Pero gutom kaya kang patumbahon.

Sueat

Sa ginapalangga kong Diego,
Birtdey ni Toto sa dayang Domingo.
Kahueuya man kung indi ko iselibrar,
Hay hasayran ro ama una sa Qatar .
Kung indi ka eagi maka-padaea,
Utangon ko anay sa bombay iya.
Ro imong kasakripisyong asawa,
Sylvia.

Piesta

Patyon koeon man ang baboy nga alaga,
‘Sang dag-on ko man dang ging pataba.
Agud may ieatag, may ipakaon,
Sa mga tawong ga bisita kamon.
Hay raya ro nabugtawang tradisyon,
Halin pa sa kalololohan namon.

TxT ni Mmi Ky Ddi

5 dg-on k eon owa k uli,
Tga buean ing PDea gCNgKri.
BC my KriD k eon una Bea,
Hi owa eon Kmi nimo giN-a2H.
AnDm k kung M2od ang suspetS,
Pu2eon ko gid ro imong P2L.
Ur luv, SmeralD.

Hay Ano Eon Kita?

Kung ro doctor, sa narsing gapanaba
Agod sa Amerika ro tugpa,
Hay ano eon kita?

Kung ro maestra ginapasueabi
Ro puti nga estudyante,
Hay ano eon kita?

Kung ro ga-uli nga OFW
Owa’t trabahong siguro,
Hay ano eon kita?

Kung call-center ag turista
Ro ginapabugae nga industriya,
Hay ano eon kita?

Kung ro utang ni lolo
Utang man ku anang apo,
Hay ano eon kita?

Ekonomista ka baea.
Hay ano eon kita?
Abi sabta.

@@@

Cacique
(Rent-Seekers)

Ku panahon it Kastila,
Ro cacique bugana.
Sanda ro ginasaligan,
Ku eugta it simbahan.

Ginatunga do patubas,
Sa mamueogon may bawas.
Sa mangunguma ikap-at nga parte,
Ro habilin ana ku prayle.

Sa makarong henerasyon,
Ro cacique, iya gihapon.
Maeapit sa trono,
Alipores it palasyo.

Inutang nga kapital,
Si Juan ro kolateral.
Pasaka taga dag-on,
Paeas-anon naton.

Kalbong kagueangan,
Abandonadong minahan,
Basta eat-a inaywan,
Pagkatapos panginpuslan.

Ma-inpluwensyang anino,
Sa tugpa-an it eroplano.
Kontrolado ro kargamento,
Sa daungan it barko.

Tubi ag kuryente,
Sa alima ga-agi.
Yutilidad monopolyado,
Pasilidad manipulado.

Owa’t mayad nga amot,
Sa agrikultura ag industriya.
Parasitiko,
Sa ikonomiya it banwa.

Hinanakit Ni Adan
Tukturuok sa ka-aganhon,
Gapukaw, gapabangon.
Kakak ro pamahaw,
Imaw man do ihapon.

Pirmeng owa’t saea,
Imaw eang ro tama.
Ana ro desisyon,
Ikaw do baeasueon.

Mga mayad nga hinimu-an,
Indi madumduman.
Katukatong kasae-anan,
Ginabalik-balik, indi malipatan.

Gina-obrang opisyo,
Magbantay it tawo.
Mamintas it ugali,
Pag-eaom mo Santo.

Ro kaingod may makara,
Ro katabok may makato.
Kung ano ro una,
Indi makuntento.

Kung ana kang pangutan-on,
Madaeum mo gid nga isipon.
Hay basi ro ing sabat,
May kaibahang sibat.

Indi ma-aywanan,
Indi mabayluhan.
Hay imong ging-aku,
Sa altar it simbahan.

Kung amat ginapaino-ino,
Tuktukon it pinong-pino.
Ieubong it hipos,
Agud kalbaryo matapos.

Ayaw paghambaea,
Owa ka ka-ekperyensya.
Maski isaea ku ang sinugid,
Kung ‘sang pinggan kamo ni Eba.

About the Poet:

The poet is from Kalibo, Aklan. He now works in KSA.
Here is what he told me about himself:

"I was an editorial cartoonist in our school newspaper during my university days. I got two degrees. Besides my computer background, I’m also a licensed engineer and a System Analyst on my current job. I love books, I collect them (if my budget allows), mostly pertaining to science, history and economics. But I prefer the writing style of Carl Sagan and our very own Ambet Ocampo. Informative but fun to read. I also blog. A frequent commenter on the site of our local bloggers."

Aswang

2007-12-10T23:15:00.000-08:00

aswang ka kuno
ginakahadlukan
ginapaeagiwan
ginalikawan
ginakaandaman
nagabag-o it hitsura
bungkoe it eab-as
nga dugo
it eapsag?

a, imaw man gali
pirme ka sa idaeom it baeay
sa imong nabdos nga kaeapitbaeay.

hay basi, ham-at
nagawakae, nahangit
isaea ka adlaw
ro asawa it nabdos
nimo nga kaeapitbaeay?

ni Perry C. Mangilaya
Bagacay, Ibajay, Aklan

Women: Poems Written by Aklanons

2007-07-28T03:54:00.000-07:00

Women: Poems Written by Aklanons
Compiled and Edited by
Melchor F. Cichon
July 2007

NYNN ROWENA TAMAYO

Haead Kay Arsenia

Gindaehan ta ikaw it mga bueak
Nga may kasiga ku adlaw
Ag kainit ku mga hiyom-hiyom
Agud taw-an it kasadya
Ro imong mga mata
Nga nagakasubo.
Mga violeta nga nagakiay-kiay
Sa huyop ku hangin
Pageaom ku mga daeanon
Nga owa maagyi!...
Ag mga rosas, singpuea ku dugo
Apang madali maeaay.
Ah, sayud ako kon paalin
Do mapisang it sanglibong parte
Ag do magbatyag it hapdi
Ku mga napirdi

LOSALLY NAVARRO-ENDLURI

fear nothing
even if our taj mahal
is made of bamboo

ALEX DE JUAN

BAKIT SI XELA AY NAGDIGHAY PAGKATAPOS MAG-INOM NG COKE?

Kanila lang
Puno ng pawis ang tansan
na nagyakap sa bibig ng Coke.
Naghalakhak ang tansan
na gin-aywanan ang bibig ng Coke.
Nagtambad ang kalawang
sa ilalim ng bibig ng Coke.
Gin-inom ni Xela ang Coke.
Si Xela ay nagdighay
pagkatapos mag-inom ng Coke
dahil gusto ng tansan na maulit
ang tunog ng kanyang halaklak
sa paglaho
ng kalawang
sa ilalim ng bibig ng Coke.

JOHN BARRIOS

SI LOLA SA OPINING DAY

nang magbukas ang bagong sinehan
sa banwa ng Kalibo maraming tao
ang naglantaw: bata, estudyante,
nanay, tatay at isang lolang naninigaw
sa loob ng sinehan
dahil hindi makit-an si Ritsard
na nakipagbarilan
sa kanyang mga kontra
hindi lang siya umiimik
kung ang lumalabas na ay
si Gritsin na nakabating sot
sinasamahan naman ng kababaihan
ang katahimikan ay abala sa paninipol
habang gumagapang ang kamay
sa ilalim ng pantalon
gumagapang din ang kamay ni Lola
para mahigpit na hawakan
ang bote ng sopdrink niya

MELCHOR F. CICHON

Inay

Inay, matuod nga may diploma eon ako
Pero ibis ag dayok man pirmi rang suea.
Pumanaw ako nga owa mag-eaong
Bangud nga indi ko matiis nga makita kang
Gatangis kakon.

Inay, kon manggaranon eang ako,
Eukaton ko ro atong eanas,
Patindugan kita’t bungalow,
Bakean kita’t kolord TV ag Hi-Fi.

Ugaling, Inay
Hasta makaron
Istambay man ako gihapon
Ay owa kuno ako’t diputadong maninoy.

Ham-at Madueom Ro Gabii, Inay?

Inay, ham-at madueom ro gabii?
May buean, Toto, ugaling may galipud nga gae-um.
Inay, ham-at madueom ro gabii?
May bombilya ro mga poste't Akelco,
Ugaling may brown-out.
Inay, ham-at madueom ro gabii?
Ginsinindihan ko ro atong kingke,
Ugaling ginapinaeong it hangin.
Inay, ham-at madueom ro gabii?
Toto, matueog ka eon lang
Ay basi hin-aga temprano pa
Magsilak ro adlaw.
Indi, 'Nay ah!
Sindihan ko't uman ro atong kingke.

EVA, SI ADAN

Bangud ginabot ka eang kuno sa gusok ni Adan
Agud may anang hampang-hampangan,
Maistorya-istoryahan ag mapautwas-utwasan
Sa oras nga anang kinahangean
Hay abu eon nga ngaean
Ro andang ginsueat sa imong daean:
Salome, Magdalena, Maria Clara, Bagyo Esyang.
Bangud mahuyang kuno ring dughan,
Maski ro bagyo nga makaeuka't butong
Ag makapaeunod it barko
Hay ginapapangaean man gihapon kimo.
Pero owa madumdumi't mga eaki
Nga maski si Mark Anthony
Hapatiyog-tiyog ni Cleopatra
Maski sa guwa it kama.
Owa nanda madumdumi nga si Gabriela gali
Ro nagpahaba't daean ni Diego Silang.
Ag sa Edsa kon owa ring kaeambong
Maghigot it rosas sa punta't armalite ni Freddie
Hay basi owa si Cory makasindi't kandila
Sa ermita't Malakanyang.
Mayad gid sanda magpalitik kon paano
Ka eang mapasunod-sunod sa andang ikog.
Owa gid sanda gapalitik kon paano mor magamit
Tanan ring utok, wawas ag hueag
Para kita tanan makatakas sa linaw it utang.
Owa ka gid kuno't kalibutan
Sa pagdumaea't gobyerno o simbahan.
Mayad ka eang kuno maghibi-hibi, magkiri-kiri
Kon magumon ring hilo sa imong saeag-utan.
Kon abu ring hasayran ag kon maghambae ka't
Kontra sa sueondan nga anda man nga hinimuan
Isaea ka ka amasona ag dapat eang nga isilda.
O kon bukon ngani myembro ka't grupo ni Brainda.
Eva, tupong gid eang kamo ni Adan
Sa tanan nga lugar, sa tanan nga butang.
Kon ham-at imo imaw nga ginapagustuhan?
O gusto mo gid eang nga ipadumdom
Nga kon ham-at makapalingkod imaw it leon
Hay ikaw ro anang kaibahan.
***

EVA, BEHOLD ADAM!

Because you were pulled out of Adam’s ribs
So that he could have someone to play with,
Someone he could talk with and who could ease his tension
In moments he wanted to,
Many names have been written in your path:
Salome, Magdalene, Maria Clara, Typhoon Esyang.

Because your heart has been said to be weak,
Even typhoons that can uproot bamboos
And can sink ships are still named after you.

But men forget that even Mark Anthony
Was rolled by Cleopatra
Even out of their bed.

They fail to remember that it was Gabriela
Who extended the path of Diego Silang.

And at EDSA if your tribe did not tie roses around
The muzzles of Freddie’s armalites,
Perhaps Cory wouldn’t be able to light candles
In the chapel at Malacañang.
They are good at cracking their heads planning
How you’ll simply follow their tails.
They do not worry about how you can use
All your mind, body and movements
So that all of us can get out of the lake of debt.
You do not know at all they say,
How to manage a government or a church.
You are good only in crying, flirting
Once your threads get messed in your loom.

When you know so much and you speak
Against the rules which they themselves have set,
You are called an amazon,
If not, you are a member of Brainda’s group.

Eve, you stand equally with Adam
In all places, in all things.
But why did you allow him
To do what he wanted to?
Or you just wanted him to think
That the reason why he was able to make the lion sit
Is because you are his companion.

SI AMBONG, ATI

Si Ambong, Ati—maitum.
Kueong ra buhok, gision ra eambong, ga siki.
Gakung-kong, kung-kong ka maeupsi nga eapsag
Gapakalimos sa Jaro Cathedral, sa J.M. Basa Street
Ay gintabog eon ra pamilya sa eugta nga anay ginaayaman nanda’t haeo.
Si Ambong, Ati, maitum, indi kantigo magbasa, indi kantigo magsueat
Maski ka anang ngaean ay sa andang barangay owa’t eskuylahan.
Si Ambong, Ati, ginasinggit-singgitan, ginadela-delaan
It mga unga kun imaw mag-agi sa daean ay maitum.
Ginapahadlok it mga nanay sa andang gatangis nga mga unga.
O sa mga unga nga indi magtueog.
Kon fiesta, ginataw-an si Ambong it salin nga suea
Ginasueod sa plastic o sa bag-ong bukas nga lata.
Kun bukon ngani, ginabagsakan it gate.
Agod makayupyop it sigarilyo, gapamueot si Ambong it upos sa kalye.
Agod makasamit it hamburger o juice sa pakite,
Ginapaeapitan ni Ambong ro nagakaon maski sin-o nga anang maagyan.
Pag-abot it gabii, maeugad si Ambong sa sidewalk o sa waiting shed
Kahulid ka anang maeupsing eabsag—
Mayad eang kun may karton nga banig ag owa’t baha o uean --
Agod magbaskug euman ra tuhod sa pagpakalimos pagka-aga.
Si Ambong, Ati—maitum. Ra ele-ele, ra hibi, ra pangamuyo
Indi mabatian, indi mabatyagan it gobyerno sa siyudad it tawo.
Ra singgit it tabang hay singgit sa Pluto.
Si Ambong, Ati-- maitum, indi makit-an it atong gobyerno.
Kon Dinagyang, sa selebrasyon etsa pwera si Ambong.
Eutay kuno imaw sa mga bisitang dumueo-ong.
Si Ambong, maitum, ginatabog it blue guard
Bag-o pa man imaw maka-eapak sa gate it Atrium ag SM Shoemart
Kunta may Gloria nga magbatak kay Ambong sa libtong it kaimueon
Agod sa ulihi ro gobyerno may buwes nga masukot kay Ambong;
Agod sa ulihi makabakae man imaw it Levis o barong
Agod sa ulihi makaeskuyla man sa U.P. ra mga inapo;
Agod sa ulihi owa kana’t magtamay, owa’t magtabog
Kon imaw mag-agto sa SM City ag sa Atrium.
Si Ambong, Ati--Maitum. Apo ni Maniwantiwan.
Ag Filipino. Pares kimo, pares kakon.
Kon ham-at owa imaw sa listahan it mga Filipino nga dapat buligan?
Kon ham-at indi imaw makasueod sa atong ugsaran?
Kon ham-at indi naton imaw maagbayan?
Kon ham-at indi imaw makadungan katon magkaon sa restauran?
Siyudad man baea ra’t tawo, indi baea, banwa? Indi baea, banwa?

NANAY SORIANG

Samtang nagakaeanta ro mga agagangis
Sa palibot it andang baeay,
Ginatinueok ni Nanay Soriang ro nagakaupos
Nga tatlong kandila sa altar
Nga ginapalibutan it eapoy eon nga
Mga rosas ag orkid.
Nagyuhum imaw pagkadumdom nana
Ku ratong mga mahapdi ag matam-is
Nga mga oras kon siin
Imaw kato hay isaea pa nga duyan, haboe ag hagdan
Ku ap-at nana nga mga onga.
Apang makaron...
Kon hin-uno pa nana kinahangean
Ro mga hakos nanda...
Imaw eon lang isaea
Ro nagatueok sa nagakaupos nga mga kandila
Bangud ro mga onga nana kuno
Hay sobra gid kuno nga kasaku
Sa pag-eagas it kwarta
Sa tindahan it Baclaran,
Sa opisina it Makati,
Sa night club sa Ermita
Ag sa baeay it Intsik sa Hong Kong.

A LETTER

John,
I will definitely go home
To our house
Where we can see the clouds
Through the roof.
I'm fed up
With the twinkling neon lights,
But I have not yet paid
For the earrings that I got
From Mama San.
I need them so my tinkling
Will be louder and my hips
Will be heavier.
Don't worry, John,
This Christmas
You and I will create a moon
And through the roof
We two alone
Will grasp its light.
Ana

FOR LORENA

The bullet that pierced your throat
Did not really stop you
From breathing. You are alive
As the rose that bears flowers
In my garden. Your thorns
Are still there, only they are
Bent. I can still smell your fragrance
Even from the distance.
It is still the same fragrance
That sharpened
The minds of your comrades
In crossing the ravines.
Your adversaries were wrong
In saying that you were silenced.
They are dreaming.
Your lips are clasped
But your voice
Is still reverberating,
Strongly, the squeezing,
And the twisting done
To our people
By our own countrymen.

YOU ARE A WOMAN

You are a woman---
A cook, a mother, a nurse,
A lover, a partner
In carrying rice seedlings,
In pulling beach seines
And in segregating
Sardines from puffers.

You are a partner in lighting candles
During a storm, during an earthquake.
Your arms can carry a sick child
Or a fallen hero
To a safe ground.

You are a woman
Who can laugh,
Who can love,
Who can sing
A lullaby
Or a war song.

You are a woman
Who can sigh,
Who can also lead an attack
With an armalite.

You are a woman
Who can push a pen
For freedom.

LORNA

Visit me after sunset
But bring me no roses
Nor candles.
It is enough that you still remember
That Sunday afternoon
At Pastrana Park
Where you blew your kiss
To my quivering lips.

When the time comes
For me to kiss the weeds
And be a part of the earth,
Sing no Ave Maria for me.
The chico
Where we planted our vows
Will wilt.

It is enough that you still remember
That Sunday afternoon
At Pastrana Park
Where you wiped my cold lips
With a black kerchief.

Goodbye!

WOMEN OF ANTIQUE

Stop crying now,
Women of Antique.
Your tears can’t raise a fallen man.
Shed no more tears,
Women of Antique.
The fallen hero
At the plaza
Like the man
At the tarmac
Is no Christ.

Shed no more tears,
Women of Antique.
Stand up and march
Against the fading light,
Against the moonless night
Until the breaking of the common dawn.

I, MARIA

When I untied my patadyong*
And wore long maong pants,
He gave me a belt
To tighten my hips.

I wiped away my tears
In the dark.

When I asked him to have a page-boy haircut,
He gave me a rubber band instead
To tighten my pony tail.

I followed his whim.

But when he chained me
Tightly
To his waist,
I bolted out
And knifed off
His head.

HER REPLY

I cannot accept your tears
As a peace offering.
Nor your kneeling.
I have enough of your plays,
Day and night.
My stage is now wrecked by your military footsteps,
Your stampings, your shouts
And your slaps on my face.
My mother spent priceless nights
To keep me from harms while I slept.
But here you are,
Blasting me to pieces
After giving you my heart,
After giving up my fashion career,
After leaving my parents
Just to be with you.
I buried
The makahiya leaves
That Maria Clara had entrusted me
Along with your promise
To offer me pink roses when I am down.
Unless you change
Your themes, your costumes, your scenes,
And recast your characters to our mutual understanding,
I will not bend to lift your heart
To embrace my clouded life.

Even then,
I’ll wait for you
At heaven’s rooftop.

THANK YOU, ANYWAY

I did not ask you
To keep my bitter mementos.
I knew from the start
That your heart had enough space only
For your own grief.

I did not ask you
To keep my tears for remembrance.
I knew from the start
That you wanted only to sip—
While it lasted—the juice that I could squeeze
From our fire.

Thank you, anyway,
As the golden ricefield thanks the volcano
For the lava it spews.

THE WHISPER

Aboy-aboy, batya and patadyong,
Listen to my heartbeats.
The chain I have with you
Is a cross to my calvary.

My parents told me
To just wipe away my biting tears
And put ice on my swollen lips,
A gift from my husband’s quick fists.

I have become his tail, my parents say,
After I have pressed my thumb
On our marriage contract.

Aboy-aboy, batya and patadyong,
It’s not a sin, isn’t it
To put off my chain from you
And march in the streets

With closed fists?

SUNDAY MORNING IN LEZO

In Lezo
On Sunday morning,
The mothers and their daughters
Will only drink tahu or coffee
And walk to church,
While the fathers
Will no longer fetch drinking water
Or chap fire woods
Because they are too busy
Blowing tobacco smoke to
And exercising their fighting cocks
Believing that the wages
They got from mixing cement with stones,
For one week,
Will double inside the cockpit.

YOUR JOURNEY

Your journey to His heart
Was a lifetime walk,
But He kept on waiting
For you.

He knew how you ignored
His presence
For you only saw
The proletariat.

He was an abstract non-existent
Blip, you used to say.

But He kept on waiting
For your honest understanding,
For you to discover Him
As your Lord.

Now you see
Not
Faded Christmas
But red
White
And
Green.

MOTHER

Mother
Is a lighted candle
And a winnow
Any time, any place
For a child
No matter what the price is.

WHY IS THE NIGHT DARK, MOTHER?

Mother, why is the night dark?
There is a moon, Toto, but the cloud is covering it.
Mother, why is the night dark?
The electric posts have electric bulbs,
But there is a brown-out.
Mother, why is the night dark?
I keep on lighting our kerosene lamp,
But the wind keeps on blowing it out.
Mother, why is the night dark?
Toto, it is better that you go to sleep.
The sun might rise
Early tomorrow.
No, Mother!
I will light again the kerosene lamp.

TO PILMA

You must not shed a tear
For me beloved.
I am not really leaving.
Please preserve my poems, my name.
They are for our children.

You must believe
That I am not leaving.
I was just asked by my Lord
To look for a new home
Where mayas are not caged
And gold fish are not aquariumed.

Shed no tears for me, Beloved.
We will meet again
Someday
In Heaven

Magdalena

Sige, magsugid ka kay Erap
Agod matakpan ka eagi it diyaryo sa karsada.
O mabalik ka eon lang
Sa tinubuan mo nga eanas?

Panumdumon mo ro mga gasgas
Sa tuhod ag sa siku mo
Sa paglinatay sa mga pilapil
Nga ginaputos it huyahuya.
Panumdumon mo ro bakagan ag dayok
Nga pirmi mo nga ginasuaea.
Bangud ring Tatay hay ginbutangbutangan nga nagpanakaw
Ag hasta makaron hay gaantos sa Muntinglupa.

Panumdumon mo ro sakit it likod
Sa pagtanum it paeay
Ag sa paglinas it uhay
Sa suhoe nga kwarintan pesos sa sang adlaw.

Sige, magsugid ka kay Erap
Agod mailisan ka eagi
It putting eambong
Ku mga eaki nga owa mo pa hikita.

Uuwi Na Ako

Uuwi na ako
Sa bahay naming see-through
Na malapit sa cell site
Ng isang cell phone company.

Babalikan ko na ang bunso ko
Hindi ko nga alam
Kung kilala pa niya ako
Dahil dumidede pa siya noon ng siya’y iwan ko.

Hindi ko rin nga alam
Kung kilala pa rin niya ang ama niya
Dahil laging sumusuray-suray
Kapag umuuwi ito.

Iiwan ko na ang entablado
Kung saan ang spot light
At neon lights ang humahaplos
Sa basa kong katawan
Kasabay ng pagdilat
Ng mga matang sabog sa wiski
At sa usok ng sigarilyo

Uuwi na kao.
Gusto ko ng marinig
Ang tinig ng bunso ko
At yakap niyang mahigpit.

Gustong-gusto ko na ring marinig ito
Sa bunso ko:
Inay, magsisimba tayo
Kasama ng Tatay ko.

The Re-Emergence of Aklanon Literature

2007-06-23T02:08:00.000-07:00

By

Melchor F. Cichon
Last Revised: January 18, 2008

(This article was based on the paper which this writer read during the First Provincial Conference on Aklanon History, Culture and Society, Second Floor, Capt. Gil M. Mijares Bldg., 19 Martyrs St., Kalibo, Aklan, April 21, 2006.)

The word Aklanon has two meanings. It may refer to the natives of Aklan and to their language.

Aklanon literature refers to all kinds of literary works in any languages written by Aklanons, either published or unpublished. Or any literary works written by non-Aklanons but about Aklan.

But it can also refer to the kind of literature written by Aklanons in their native language.

In this paper, unless stated, Aklanon literature refers to the kind of literature written by Aklanons in their own language.

All Filipino translations in this paper were written by this writer.

For several decades now Aklanons have been writing literary pieces in Spanish, Tagalog, Hiligaynon, Kinaray-a. Surprisingly, this writer has discovered that Aklanons have been writing poems in Aklanon since 1568.

In 1925, Gabriel M. Reyes published a novel, Toning. This 35-page novel in Hiligaynon was published by La Panayana. It’s last paragraph summarizes its story:

“Guincomosta niya si Toning, hinalucan ang bata sing catapusan, cag tumaliuan nga ualay guinbilin cundi ang masubo nga agui sang iya quinabuhi, nga nagapaguita sang mapait nga bunga sang bisio, cag con sa cay Toning nagapaquita man sang pagcaanyag sang virtud, cag pagcaquinahanglan sang caugdang sa isa ca babae sa bugos niya nga quinabuhi cag pagcahimtang.”

"Kinamusta niya si Toning, at hinalikan ang bata ng huling halik, at umalis na walang iniwan kung di ang malungkot na daan ng kanyang buhay, na nagpapakita ng mapait ng bunga ng bisyo, at tungkol kay Toning, nagpapakita ring ng mabuti ang magagandang ugali, at ang pagpapakita ng magandang asal ng isang babae sa buong buhay niya at kalagayan"

In 1926, Peping Tansinko Manyas published a short novel entitled Tagiposuon nga Hueowaran; Baeasahon Nga May Mataeupangdan. This 12-chapter novel tells about the heroic deeds of Pedring and his wife Pasing to free their fatherland from the colonizers.

Included in this work are the following poems by Manyas

“Sa Adlaw Nga Kinamatyan nay Doctor Jose Rizal”, dated December 1, 1913. This poem tells the significance of the death of Dr. Jose Rizal.

Here is the poem:

Sa Adlaw Nga Kinamatyan Nay Doctor Jose Rizal

Ni Peping Tansinko Manyas

Rizal, sa imong taeahurong eubnganan,
Nga binunyaga’t euha king ginikanan.
Sinubeaka’t matahum’g manga kabueakan;
Adlaw ngara, akon mang ginahaearan,
Ro imong mahimayaong eubongan,
Pag pamaeandong adlaw mong kinamatyan,
Pag panubos ku kalisdanang napas-an,
Ku banwang eumos sa kagha ag kaeupigan.
Dinuea, Rizal, kabuhi mo ag eawas,
Ku manga nag gahum’g, may gawing mapintas,
Apang ri’ng ngaean ag dugo nga umawas,
Nga sa kasakitan ku banwa humaw-as,
Sa among tagiposuon wa’t pag kaeugnas,
Rayang sinabod mong timgas nga eamigas,
Ay ro kaduemanan hay nabukeas,
Umiwag masigang Adlaw’t Pilipinas.
Rizal ro eubongan imo nga linugsad,
Wa mo kahilaki, kabuhing hinaead,
Sa kaeangitan imong pinanaad,
Dugo nimo nga inuea hay mamuad,
Maga kaaeaman nga ikabansag,
Nga maga hatud ku imong mga igmanghud,
Sa KAHIMAYAAN nimo nga gina hangad,
Ku banwa natong kueabos it paead.
Hinayhay sa atong manga kabukiran,
Sa makangongusbong adlaw mong kinamatyan,
Hayahay nga bumayaw ku kadungganan,
Ku Pilipinas naton nga naeueotan,
Nga pumadabdab sa katagiposuonan,
Ku paghigugma sa banwang binugtawan;
Kabay nga imaw mabanhaw it uman,
Agud maangkon ro KAHAMUNGAYAAN.
Rizal, banwa’y naga antus kalisdanan,
Tuksa ro eangitnon nimo nga pueuy-an:
Tueoka makasisin-it nang kahimtangan,
Sa sugong nang gina antus nga kasakitan,
Eawod nga euha anang gina eanguyan,
Krus hay maw ra ana nga gabayan,
Nga sa kapilitan imaw hay maeugdang,
Kon ku atong manga kadugo imaw pabay-an.
Rizal, rayang adlaw nimong kinamatyan,
Among gina tahud ag gina padungganan,
Ag pag tahud ku adlaw nga kinamatyan,
Ku Makagagahum ag Hari sa tanan,
Tungod nga rayang adlaw mong kinamatyan,
Binayaw ag tinahod ro katarungan,
Ku Pilipinas naton nga nahamut-an.

Kalibo, Akean, Diciembre 1, 1913.

@@@

Sa Araw Ng Kamatayan Ni Doctor Jose Rizal

Ni Peping Tansinko Manyas
Sinalin sa Filipino ni Melchor F. Cichon

Rizal, sa kagalanggalang ninyong libingan,
Na bininyagan ng luha ng inyong mga magulang,
Na namukadkaran ng magagandang bulaklak,
Sa araw na ito, hinahandugan ko,
Ang inyong maparaisong libingan,
Pinagmimilaymilayang araw ng inyong kamatayan,
Isang panubos ng kahirapang pinapasan,
Ng bayan na lunod sa kahirapan at kalupigan.
Niwala, Rizal, ang buhay at katawan mo,
Ng mga namahala, may gawaing mapintas,
Ngunit ang pangalan at dugo mong umawas,
Na sa kasakitan ng bayan lumisan,
Sa aming puso walang pagkakakupas,
Itong sinabog ninyong hinog na binhi,
Ang kadiliman ay nahablot,
Suminding maliwanag Araw ng Pilipinas.
Rizal ang himlayan mong kabilugan,
Hindi mo sinayang, buhay na inalay,
Sa kalangitan inyong pinanata,
Ang dugo ninyong ibinuhos ay tumubo,
Maging bantog na sagisag,
Na maghahatid sa inyong mga kapatid,
Sa minimithi ninyong KALANGITAN,
Ng bayan nating kulang ng kapalaran.
Hinayhay sa ating kabundukan,
Sa kalungkot-lungkot na araw ng inyong kamatayan,
Bandila na nagpaangat ng dangal,
Ng Pilipinas na ating minamahal,
Na nagpaalab ng ating puso,
Ng pag-ibig sa bayang kinagisnan;
Sana’y muli siyang mabuhay,
Para maangkin ang KATIWASAYAN.
Rizal, ang bayan ay nagtitiis ng kahirapan,
Tanungin ang kalangitang inyong tirahan:
Tingnan ang nakakalungkot na kalagayan,
Sa labis na hapdi na dinudusa,
Dagat ng luha ang kanyang linalanguyan,
Krus ang kanyang gabayan,
Na kung wala ng magawa siya ay malunod,
Kung ang ating mga kadugo siya’y pababayaan.
Rizal, itong araw ng inyong kamatayan,
Aming ginagalang at pinaparangalan,
At ang paggalang sa araw ng inyong kamatayan,
Ng Maykapal at Hari ng lahat,
Dahil itong araw ng inyong kamatayan,
Tinaas at pinarangalan ang katarungan,
Ng Pilipinas na ating kinagigiliwan.

Kalibo, Aklan, December 1, 1913.
@@@

“Haead Sa Adlaw Nga Kinamatyan Ku Napueo Ag Siyam Sa Akean”, 1913. This relates to the death of the 19 Martyrs of Aklan. The English version of this poem was published in the book Hiligayon Literature: Texts and Contexts (1992) edited by Lucila V. Hosillos.
Here is the Aklanon version:

Haead Sa Adlaw Nga Kinamatyan Ku Napueo Ag Siyam Sa Akean
Ni
Peping Tansinko Manyas
Makangingidlis, mamingaw nga kaaganhon,
Ro pomukaw sa inyo nga katoeugon,
Inyo nga gin bugtawan…Ay!...Kamatayon,
Gin tangisan it abung tagiposuon,
Ro inantus ninyong kasakit nga sugong,
Ku pag euwas sa Banwang kaugalingon.
Himaya kamon ro adlaw ngarandaya,
Nabukeas tabon sa among mata;
Sa inyong pag kamatay, kami kumilaea,
Ku pag higugma sa binugtawang banwa,
Eamigas ro inyo nga sinabod ngara,
Nga among gina palangga ag gina higugma.
Bulahan ro inyong manga kapaearan,
Ngani kamo among gina padunggan,
Himpit, tunay amon nga gina haearan
Ro adlaw ngara nga inyong kinamatyan,
It bugana nga manga kalipayan,
Ag among gina hadkan ro inyong eubongan. (1926)

@@

Handog Sa Araw Ng Kamatayan Ng Labingsiyam sa Aklan
Ni
Peping Tansinko Manyas
Sinalin sa Filipino ni Melchor F. Cichon

Nakakangilabot, nakakalungkot na madaling araw,
Ang pumukaw sa inyong pagkakatulog,
Ang inyong ginisingan..Ay!..Kamatayan,
Iniyakan ng maraming puso,
Ang sobra-sobrang sakit na inyong kinikimkim,
Sa paglayo sa sariling Bayan.
Langit sa amin ang araw na ito,
Hinablot ang takip sa aming mata;
Ang inyong kamatayan, aming natanto,
Ang pagmahal sa kinagisnang bayan.
Binhi ang inyong sinabod nito,
Na aming itinatangi at minamahal.
Banal ang inyong kapalaran,
Kaya kayo aming pinaparangalan,
Marubdob, tunay ang aming handog,
Ang araw nitong inyong kamatayan,
Ng labis na kaligayahan,
At aming hinahagkan ang inyong himlayan. (1926)

@@@

Kaeantahon nga Pilipinhon” (Marcha Nacional Filipina), Sinueat nay G. Jose Palma; Gin Inakeanon nay G. Peping Tansinko Manyas, Musika nay G. Julian Felipe. This is the first Aklanon translation of the Philippine National Anthem.

Kaeantahon Nga Pilipinhon
(Marcha Nacional Filipina)
Sinueat Nay
G. Jose Palma
Gin Inakeanon Nay
G. Peping Tansinko Manyas
Musica Nay
G. Julian Felipe
Eugtang nahagugmaan,
Mutya't adlaw sa Sidlangan,
Eakas nang kasilaw,
Kimo'y naga parayaw
Eugtang maparayawon,
Natawhan't mga tawong bantugan,
Manga ibang nasyon,
Ikaw paga tahuron.

II
Sa eangit kimong gatimbang,
Sa bukid, kadagatan.
Wasaag ag hangad ku tanan,
Ro imong Katimawaan.
Ro imong hayahay nga sa pakig-awayan,
Naga banaag,
Di nimo paeung makit-an.
Anang Adlaw ag Kabituonan.

III
Eugta't kalipayan ag pag hiliuyon,
Kimo'y hamungaya mag pahimunong;
Sa imong manga inunga himaya,
Mag pagin-matay kon ikaw eupigon.

“Haead Sa Pahayagang “Ro Akeanon”, April 26, 1913. This poem highlights the contributions of this newspaper to the development of Aklan.

“Sa Manga Kadaeagahan; Mga Tubo Sa Akean”, April, 1914. This poem relates the beauty of Aklanon ladies who are ready to offer their lives for their country.

Also in this book is Manyas’ translation of the Spanish poem by Manuel Laserna entitled: Eugta’ng Nahamut-an (Sinueat nay Manuel Laserna.) Its original Spanish version is also found in this book.

Here are the two versions of this poem. The Aklanon version is followed by the Spanish version.

Eugta’ng Nahamut-an
Ni Manuel Laserna

Hamut-ang Pilipinas,
Eugta nga naeueotan,
Kadalig ku imong ngaean,
Banwang nahagugmaan.
Sa handung ku hayahay,
Nga may adlaw ag bituon,
Gapusog tagiposuon
Nga sa kaeuwasan gutom.
Banwang gina mahae ag nahamut-an,
Kimo ko gina paarag tanan,
Manggad ag kusog pati kaaeaman,
Sa pag tinguha imong kalipayan.
Kong ra akong dugo pa kinahangean,
Sa pag eubos ku imng kaeuwasan,
Kabuhi indi pag kahilakan,
Kimo ko gina haead tanan.
Here is the Spanish version:
Quirida Filipina
Querida Filipina,
Tierra earisima,
Cuan dulce es tu nombre,
Patria amada.
BAjo la sombra de tu bandera,
Con sol y estrellas,
El Corazon palpita sediento de libertad.
Patria de mis amores,
Por y para ti ofrezco,
Salud y ciencia por lograr tu libertad.
Si mi sangre, salud y ciencia por lograr tu libertad.
Si mi sangre aun es necesaria para tu felicidad,
La vida es nada! Morir quisiera:
Todo per ti, hasta la mas cara.

Note: The title of the Spanish version was supplied by this writer.
In 1957, Tente Undoy published Mga Bilisad-on. This includes 105 maxims in Akeanon.
This is how Tente Undoy describes bilisad-on or maxim:

“Ro bilisad-on hay mga matimgas ag matadlong nga bisaea nga hanungod sa mga kamatuoran sa kinabuhi sa ibabaw it kalibutan. Ro anang kusog ku rondayang mga kamatuoran naga patadlong ku tiku nga ugali; nagapapatagumpa-aw it paino-inong nahahababaeanga sa pag pangabuhi nga pa tunyo-tunyo; nagapabugtaw it nagakinatueog nga mga taw sa andang damguhanon; nagapapalipay it maayadayad sa linaw it kalisdanan; nagata-o it pasalig sa tagipusu-on nga naga pabaya eonlang sa hunod it maea-in nga paead; ag nagatuytoy sa daean nga gina iwagan it owa naga amamaeong nga kahayag it sidlangan.”

Here are some of them (unedited):
Item 7. Ro pinaligos nga ugali mabudlay mabanlawan. Ro kaeangsa ku hugom it ugaling watsayud ginakangil-ad it kadagayaan.
Ang pinaligong ugali ay mahirap mabanlawan. Ang malangsang amoy ng maling ugaling ay pinagkakadirian ng karamihan.
Item No. 11. Kinahangean nga duea-on ta ro pagkahadluk sa atong painoino ay kun ro tawo ma-unahan it kahadluk sa atubangan it disgrasya, naduea eagi ro katunga ku anang kusog sa eawas ag kapagsik ka hibaeo.
Kailangan iwaksi natin sa ating isipan ang pagkatakot dahil kung ang tao’y maunahan ng takot sa harap ng disgrasya, mawala kaagad ang kalahati n gating lakas at kaliksi ng kaalaman.
Item No. 62. Ayaw pag matamataha o sikasika-a ro makita mong parang minimong tawong sumaeangdo sa imong tangpaan ay indi mo masayran kun mas tampapaw pa ro ana ko imong baean-an o kabusali-an
Huwag mong mata-matahin o liit-liitin ang isang taong sa akala mo’y aba na dumating sa inyong tanggapan at baka mas umaapaw pa ang sa kanya sa iyong bayong o kabusali-an.
Item No. 64. Tanan ro butang riya sa kalibutan may pagea-in sa datihan. Busa, atong nanid-an nga owat matulis nga indi masumpo,owat mataeas nga indi mag umae.
Lahat na bagay rito sa daigdig nagbabago. Kaya, ating tandaan na walang matulis na hindi mapuputolan ng dulo, walang matalas na hindi pupurol.
Item No. 105. Ponggan mo ring kaila kon ro imong naila-an nga bagay indo nimo mabu-oe sa matawhay ag matarung nga pag hingoha. Ayaw pag gamiti it paagi nga gina himo eamang kung sapat nga owa it paino-ino ag hibaeo. Kun hilipatan nimo ra, kamana man it sapat ro pag hayga ag pag kabig kimo.
Tigilan mo ang iyong kagustuhan kung ang bagay na hindi mo makuha sa matiwasay at legal na paraan. Huwag mong gamitin ang mga paraan na hayop na walang matinong pag-iisip lamang ang gumagawa. Kung makalimutan mo ito katulad ka rin ng hayop.
We can see some of the old Aklanon poems in the book Contribution of Aklanon Minds to Philippine Literature by Beato de la Cruz.

But the oldest Aklanon poem that this writer has known is The “Song of Balinganga”

Nabor (1968) gives us a good background of this poem:

The “Song of Balinganga”

“Other than the syllabary itself, the most antiquated sample of Old Inakeanon writing that we have so far is the 1911 reproduction made by Capitan Juan Orbista of the 1725 Moysing reproduction of the 1568 Kabanyag reproduction of the original “Song of Balinganga.”

According to tradition, the original and the rest of its copies were written on hardwood (amaga) tablets.

The Juan Orbista reproduction was submitted by Apolinar Orbista, Sr., eldest son of the former, to the chairman of the Aklaniana Research Society in appropriate ceremonies held at the Aklan College Auditorium in 1962.

In his manuscript, Orbista (the elder) explains that his reproduction is but a hokwa or a copy of a writing which goes back to Balinganga, The Orbista Ms. contains a number of other songs and poems in Inakeanon writing, It also contains Orbista’s transcription of the famous Code of Kalantiaw from the original syllabic writing system into contemporary Inakeanon graphics.”

Here is the poem:

Hambae Inakeanon
I

Hambae Inakeanon
Manat saeaysayon
Hanongod sa dato,
Nga si Bangkaya,
Ag anang asawa,
Imaw si Katorong,
Kat sanda nga daywa
Mga bataon pa.

II

Sanda hay nagkita
Sa sangka daeanon,
Daeagang malangya
Miron nga dongganon:
Ag sanglit gaoy eon
Rato nga daeaga,
Pomaeapit dayon
Datong miron kana.

III

Singpit nat dayon
Nga kana omaba,
Agod di gaoyon,
Makapahoway pa.
Dayon na nga abhon
Ay mana eat opa,
Kono, kabog-at na
Kato nga daeaga.

IV
Naghinadya dayon
Miron ag daeaga:
Nagpanaw sa nayon
Kon tawgon Tawaya
Nag-abot panag-on
Sanda nag-asawa,
Nagin malipayon
Pangabohi nanda.

@@@
Salitang Aklanon

I

Salitang Aklanon

Ating isaysay
Hinggil sa isang dato,
Nga si Bangkaya,
At ang kanyang asawa,
Siya’y so Katorong,
Ng silang dalawa pa’y
Mga bata pa.

II

Sila’y nagkita
Sa isang daan,
Dalagang malangya
Binatang kagalang-galang:
At dahil pagod na
Yaong dalaga,
Agad linapitan
Ang binata sa kanya.

III

Agad
Siyang umaba,
Para hindi mapagod,
At makapagpahinga pa.
Agad niya inaba
Agalang kasing bigat ng upa,
Pero, anong bigat pala
Yaong dalaga.

IV

Agad nagsaya
Ang binata’t dalaga:
Pumunta sa nayon
Kung tawagin ay Tawaya.
Dumating ang mga taon
At sila’y nag-asawa.
Naging maligaya
Ang pagsasama nila.

Salin sa Filipino ni Melchor F. Cichon

@@@

The Aklanon oral literature are found in our luwa, riddles, legends, proverbs, and composo.

Luwa is a form of poetry that is usually written in four lines. It used to be the first stanza of corrido, that kind of poetry that relates the exploits of kings and princes.

Because luwa were recited in the wakes as a part of a punishment to whoever is the loser in a game like konggit, truth or consequence, and bordon, they are very much appreciated if the lines have rhymes, rhythms, and humor.

Luwa have aaaa,aabb, and abab rhyme structure. Occasionally, we can find luwa that have abcd endings.

Example of an aaaa rhyme:

Pag-agto ko sa Ibajay
May hakita ako nga patay
Ginbagting ko ra eagay
Mas mabaskog pa sa lingganay.—Unknown

Ng pumunta ako sa Ibajay
May nakita akong patay
Binagting ko ang kanyang bayag
Mas malakas pa kay sa batingaw.--Unknown

For the aabb example:

Pag-agto ko sa bukid
Nakakita ako it ibid;
Paglingot ko sa waea
Gatueok kakon rang nobya.--Melchor F. Cichon

Nang pumunta ako sa bundok
Nakakita ako ng bayawak;
Ng tumingin ako sa aking likuran
Nakatingin sa akin ang aking nobya.—Melchor F. Cichon

For the abab ending, here is an example.

Igto sa bukid
May busay nga naga-ilig;
Kon magpaligos igto si Ismid
May daeang butong nga binulig.--Melchor F. Cichon

Doon sa bundok
May batis na dumadaloy;
Kung maligo roon si Ismid
May dalang buko na isang buwig.

And for abcd scheme, here is an example:

Ikaw ro kalipay
Ku tagipusuon kong gakusmaod,
Ikaw ro nagpahamtang
Ku probinsya it Akean sa bug-os nga kalibutan.--Cirilo Castillon

Ikaw ang kaligayahan
Ng puso kong nalulungkot,
Ikaw ang naglagay
Ng probisya ng Aklan sa buong daigdig.

There are bawdy luwas, but they are full of imagery. Here is an example:

Pag-agto ko sa Boracay
Napusa ro anang tuway;
Pagkasayod ka anang nanay,
Ana imaw nga ginminueay.--Melchor F. Cichon

Nang pumunta ako sa Boracay
Nabasag ang kanyang tuway;
Nang malaman ng kanyang nanay,
Minura siya ng minura.

There are luwa that have double meanings. These are the luwas that belong to the adults, if they can decipher the meaning. Here two examples.

Masupsup kunta ako
Sa maisot mo nga tuway
Ugaling ra diperensya
May guardia nga anay. --Melchor F. Cichon

Masipsisp sana ako
Ng maliit mong tuway
Kaya lang may dipirensiya
May gwardya sibil sa gitna.

Maligos kunta ako
Sa maisot mo nga sapa
Ugaling ro kinasaea
May guardia civil sa tunga.--Melchor F. Cichon

Maliligo sana ako
Sa maliit mong sapa
Ang mali lang
May gwardya sibil sa gitna.

There are luwa that are really metaphysical. Here is one:

Kon gusto mo gid man ako
Nga mangin nobya mo;
Ro adlaw imo nga tukuran
Agod indi kita madueman.--Melchor F. Cichon

Kung talagang mahal mo ako
Na maging nobya mo,
Ang araw ay tukuran mo
Upang hindi tayo didilim.—Melchor F. Cichon

Here are some contemporary luwa with traditional undertone.

Luwa:

Nag-agto ako sa Ibajay
Masadya gid anang bay-bay
Owa ako it oras nga magtampisaw
Ay ro barko eon hay mapanaw.—Badjao

Pumunta ako sa Ibajay
Masaya ang kanyang dalampasigan
Wala akong panahon na magtampisaw
Dahil ang barko’y aalis na. Translated by Melchor F. Cichon

Nagpanindahan ako sa Malinao
Kaibahan ko si Tatay
Nagbakae it bolinao
Pasalubong kay nanay.--Losally R. Navarro

Namalingki ako sa Malinao
Kasama ko si Tatay
Bumili ng dilis
Pamaskwa kay nanay—Translated by Melchor F. Cichon

Manami kunta tan-awon
Kitang mga Pilipino nagahugpong;
Paano kita magtililipon
Ay owa’t trabaho sa aton.--Ni Bugoy

Maganda sanang tingnan
Na kitang mga Filipino’y magkasama-sama;
Ngunit papaano kita magkasama-sama
Dahil wala naming trabaho sa atin..Translated by Melchor F. Cichon

Kon fiesta sa Lezo,
Ro tagbaeay owa eon gaabison
Basta bukas ro andang pwertahan
Sueod, kumaon nga owa’t dahan.--ni.Jay Jose Feliciano

Kung piyesta sa Lezo,
Ang mamay-ari ng bahay ay hindi na nagsasabi
Basta’t bukas ang kanilang pintuan
Pasok, kain ng walang pakundangan. –Translated by Melchor F. Cichon

Patugmahanon

Like any other people, Aklanons like riddles. Here are some of them.

ANWANG
Magueang eon si Isyang indi pa gihapon kantigo mag-iwang.
Matanda na si Isyang hindi pa rin marunong malinis ng puwit.

ARITOS
Daywa ka itlog, gakabit-kabit.
Dalawang itlog, bumibitin-bitin.

Kon gapasueod, masakit; kon sa sueod eon, nagapamamit.
Kung ipinapasok, masakit; kung nasa loob na, nagpapasarap.

ASWETE
Ro kaeo ni Esko, puno it bueawan.
Ang sombrero ni Esko, puno ng ginto.

Maitum ag boebueon, mapuea kon busikaron.
Maitim at mabalahibo, mapula kung busisikin.

ATIS
Batsihon ra ueo, pero ra utok manami supsupon.
Mabatsi ang ulo, ngunit ang utak nito masarap sipsipin.

Si San Pedro, gueoson ra ueo.
Si Pedro, galisin ang ulo.

BABA
Bubon nga madueom, puno it sanduko.
Balon na malalim, puno ng itak.

Bubon nga madaeum, puno it espada.
Balon na malalim, puno ng espada.

Mga Hueobaton
Mga Kasabihan

Like any other riddles, Aklanon riddles serve as reminder to everyone. Here are some of them:

Babaye, madanlog ro atong kalibutan.
Magdahan ka gid ay basi ka hidaphag
Ag ro imong alima hay maeapukan.

Babae, madulas an gating daigdig.
Dahan-dahan lang at baka kayo’y madapa
At ‘yong kamay ay maputikan.—Translated by Melchor F. Cicon

Babaye, ring kadungganan haeongi
Agod ring mga unga
Indi magpanunod king kahueoy-anan.

Babae, ingatan ang inyong karangalan
Upang ang mga anak ninyo’y
Hindi magmamana ng inyong kahiyaan.-- Translated by Melchor F. Cichon

Baeay man nga bato
Kon ro gaestar hay demonyo,
Mas mayad pa ro kubo
Kon ro gaestar hay tawo.

Bahay man na bato
Kung ang nakatira’y demonyo
Mas mabuti pa ang kubo
Kung ang nakatira ay tao.—Translated by Melchor F. Cichon

Bag-o himuon ro anong butang,
Hunahunaa anay ro imong abutan.

Bago gawin ang ano mang bagay,
Pag-aralan muna kung ano ang mararatnan.

Bag-o ka magkaon,
Panumduma ro nagta-o kimo.

Bago ka kumain,
Ala-alanin mo muna kung sino ang nagbigay nito sa iyo.

Bag-ong hari, bag-ong ugali.

Bagong hari, bagong ugali.

Bag-ong pare, bag-ong paagi’t pagsermon.
Bagong pare, bagong paaran sa pagsesermon.

Bangud sa gugma
Nahimo nga ikog si Maria.
Dahil sa pag-ibig
Nagging buntot si Maria.

Basta bata, gahuro-huro pa.

Basta bata, hagmamadali pa.

Basta kutikot,
Masyadong mahaeang.

Basta kutikot,
Napakahanghang.

Basta umpisa malisod.

Basta simula, mahirap.

Bisan alinon mo nga paksi
Ay pinaligos nga ugali.

Kahit anong punit,
Dahil pinaligong ugali.

Bisan alinon nga pagtago it baga,
Madabdab ay kaeayo.

Kahit anong tago ng baga,
Aalab dahil apoy.

Bisan ano kadueom
May kasanag.

Kahit anong dilim
May liwanag.

Bisan ano kahaba ku eubid
May utbong gid.

Kahit anogn haba ng sinulid,
May dulo.

Bisan ano kahaba nga prosesyon
Sa simbahan man gihapon madayon.

Kahit anong haba ng porsisyon,
Sa simbahan pa rin ang tuloy.

Bisan ano kapait patam-isa eang.

Kahit anong pait, patamisin lang

Bisan ano katig-a
May parti gid nga mahumok.

Kahit anong tigas,
May parti pa rin yang malambot.

Komposo are folk songs.

Aklanon folk songs deal on environment like the following:

MAMUGON

Mamugon ako, mamugon
Sa tawo nga manggaranon;
Alas dos ako pakan-on, ay, ay,
Orasyon ako paulion.
Pag-abot ko man sa baeay,
Mangayo ako it humay;
Tinuro ako ni Tatay, ay, ay,
Una sa eusong ro paeay.
Alinon ko man ro paeay,
Eawas ko karon ginabudlay;
Kon buhi kunta si Nanay, ay,.ay,
Makaon ako, mapahuway.

Magtratrabaho

Magtratrabaho ako, magtratrabaho
Sa bahay ng mayaman;
Alas dos ako pakainin, ay, ay,
Orasyon ako pauwiin.
Pagdating ko sa bahay,
Hihingi ako ng kanin,
Tinuro ako ni Tatay, ay,ay,
Nariyan sa lusong ang palay.
Aanhin ko ang palay,
Katawan ko’y mahina na.
Kung sana narito si Nanay, ay, ay.
Kakain ako’t magpahinga.

MAGMAMANI

Kaming magmamani, duro sa kaimoe;
Kaming magmamani, nga makaeueuoy;
Kaming magmamani, nga owa't ikasuboe;
Among ginapakita ro mehoras namon sa Daja.
Ay sa kailo kaming magmamani,
Birang do among saya, kulintas nga mani;
Singsing ag pulseras, aritos nga mani,
Among ginapakita ro mehoras namon sa Daja.

Magmamani

Kaming magmamani, maraming kakulangan;
Kaming magmamani ay nakakaawa;
Kaming magmamani na walang kakayahan;
Aming pinapakita ang aming mehoras sa Daja.
Dahil sa kahirapan naming magmamani,
Birang ang aming saya, kwintas nami’y mani
Singsing at pulsera, hikaw na mani,
Aming pinapakita ang mehoras namin sa Daja.

TIKWI! ABAW RONG BANUG*

Tikwi! Abaw rong Banug
Nga nagbalik sa ginpukanan.
Siniba ni Bukbulilaw,
Nga batadbataran.

Agila! Aba Ang Agila

Agila! Aba ang Agila
Na bumalik sa pinutulan.
Siniba ni Bukbulilaw,
Na batadbataran.

NAGTANUM AKO’T PINYA*

Nagtanum ako’t pinya,
Sa binit it karsada;
Umagi ro maistra,
“Good morning, maayong aga.”
“O Nanay, O Tatay,
Tagai ako’t piso.
Ginaalin do piso?
Ibakae it aritos!
Aritos nga moda,
Angay gid sa daeaga;
Daeagang aeon-eaon,
Angay gid pangasaw-on.

Nagtanim Kao Ng Pinya

Nagtanim ako ng pinya,
Sa tabi ng kalsada,
Dumaan ang maestro,
“Good morning, magandang umaga”
O Nanay, O Tatay,
Bigyan ninyo ng piso
Aanhin ang piso?
Ibibili ko ng hikaw!
Hikaw na moda,
Bagay na bagay sa dalaga;
Dalagang matanda
Bagay na asasawahin.

PINPIN DE SIRAPIN 3

Pinpin di sirapin
Kutsilyo de almacin
Haw-haw di karabaw
Batutin
Sayang pula, tatlong pera
Sayang puti, tatlong salapi
Tigbak, buang, binunu, aswang.

Pinpin de Sirapin

Pinpin de sirapin
Kutsilyo de almasin
Haw-haw di kalabaw
Batutin.
Sayang pula, tatlong pera
Sayang puti, tatlong salapi.
Tigbak, buang, sinaksak, aswang.

As for the Aklanon written literature, we find them in longer poems, short stories, novels, essays, and lately haiku.

Except for riddles, composo, proverbs and luwa, most of the Aklanon written poetry, legends and short stories are in English. This is understandable because there were no venues for Aklanon literature. If there were they were very limited. We have for example the Aklan Reporter published and edited by Mr. Roman de la Cruz that used to publish Aklanon short stories. Or those who have the means would just publish their own works.

As a result most of the Aklanon writers would contribute their pieces to national magazines like the Philippines Free Press, Liwayway and Sunday Times Magazine. But the competition in these magazines is very stiff.

After the 1986 EDSA Revolution came a new literary revolution in Western Visayas.

Spearheaded by Dr. Leoncio P. Deriada, a former professor in literature at the U.P. in the Visayas, a literary revolution took place almost simultaneously in Iloilo, Antique, and Aklan.

Through his encouragement and with funding from the Cultural Center of the Philippines and later through the Presidential Commission for Culture and the Arts, which later gave way for the National Commission for Culture and the Arts (NCCA), writers in these provinces started to write poems and short stories in Ilonggo, Kinaray-a and in Aklanons.

The NCCA encouraged the establishments of local arts councils and subsidized conferences, workshops and publication. It also awarded writing grants and venue grants. Two of these writers who availed of these writing grants were Prof. John Barrios and this writer. The Bishop Gabriel Reyes Foundation also availed of these grants.

Dr. Deriada’s “political approach” to encourage local writers to write in their own languages was effective. He said this to Kinaray-a writers.

“My politicizing would begin by my saying: There is no such thing as a superior language. No one can give power and dignity to your language except you. Your language has dignity and power if you can do three things with it: sing your songs in it, compose your poems in it, and pray in it. If you can do these in Kinaray-a, then your language is the same level as any language in the world.”

Later, he used the same approach to Aklanon writers.

After conducting creative writing workshops and contests among Ilonggo and Kinaray-a writers, Dr. Deriada continued his crusade to Aklan. Here is how he practically twisted the arms of Aklanon writers to write in Aklanon:

“Liberating itself likewise from literary oblivion was Aklanon. Just as the Antiquenos were forming Tabig, emerging Aklanon writers also formed the Aklanon Literary Circle in Kalibo. Spearheading this was Melchor F. Cichon, a librarian at UP Visayas. Ably assisting him was UP Visayas student John E. Barrios.

“In my various workshops in Iloilo, Cichon had been there listening to the things I was telling Kinaray-a writers to challenge them. Cichon - and Barrios - took the challenge and soon the Aklan issue of Ani, which I edited with Cichon, et al., was published by the CCP and launched in Kalibo in early 1993. Cichon, who was by then writing in English and Tagalog-based Filipino, turned out to be the leading poet in his language and has the distinction of being the first Aklanon ever to publish a book of poems in his own language. Eventually, Cichon and Barrios won writing grants from the CCP.”

The first creative writing workshop held in Kalibo, Aklan was on November 9-10, 1991 under the leadership of Dr. Leoncio P. Deriada. It was sponsored by the newly established Aklanon writers, the Akeanon Literary Circle. On January 28, 1994, the first issue of Bueabod, the literary journal of Akeanon Literary Circle, was launched in Kalibo, Aklan. . It was in the same occasion when the special Aklanon Issue of Ani was launched.

Aside from encouraging the writers in Western Visayas to write, he also encouraged them to enter into a literary contest. One of these contests is the Bigkas Binalaybay.

This annual poetry written and oral competitions have produced a considerable number of poems in Kinaray-a, Hiligaynon, Filipino and Aklanon.

Through the years, Aklanon poets have been winning in this contest. This includes Melchor F. Cichon, Rommel Constantino, Alexander de Juan, Rocky Abello, Antonio F. Tolentino, and June Mijares. Their winning entries are included in this book.

When the Aklanon Literary Circle (ALC) was formed in the 1990s, Melchor Cichon, John Barrios and Alexander de Juan put up Bueabod, the literary journal of ALC. It was a one-page mimeograph or photo-copied journal. In this journal some contemporary Aklanon poets like John Barrios, Pett Candido, Alexander de Juan, Jeoffrey Ricafuente, Rommel Constantino and others contributed poems. It was also in this journal where the Aklanon poems of Dominador Ilio and Roman de la Cruz first appeared. Both writers are considered the finest among the elder Aklanon English writers.

Here is a poem by Dominador Ilio:

Bita

Ang matinik na taniman ng bata
(Ang kanyang mapait na balat ng kahoy
pinapakuluan
Ay kasing dilim ng nuong unang libingan
Na tinatawag na Bita
Ang bahay ng tatlong magkakapatid
Na sina Anacleta, Josefa at Lorenza
Ay nariyan sa maputik na daanan sa Bita.
Ang bahay ng apat na magkakapatid na lalaki
Na sina Manuel, Tomas at si Amadeo,
At si Jose ay nariyan din sa daan sa Bita.
Lahat sila’y nagsabi na sila’y maninirahan sa malayo,
Mas malayo kaysa Bita.

Kaya’t inasawa ni Amadeo si Ancleta
At nagbungaw ng patag sa Kabangkat,
Dinala ni Manuel si Josefa at doon
Nagpatayo ng bahay sa bundok ng San Dimas,
Inasawa ni Tomas si Lorenzo at sa Kogon
Nagtanim sila ng maraming luya at linga
Si Jose natapon sa Patnongon sa Antique
At doon nakapag-asawa at hindi na nakabalik sa Bita.

Ngunit sa katagalan, ang kanilang mga anak
Ang naghatid pabalik sa Bita.

@@@

Bita

Ro masi-ut nga katamnan it bita
(ro anang mapait nga panit it kahoy
Gina ea-ga para bueong sa takig)
pinapakuluan
Hay kadueom ku kinaunang eubnganan
Nga gintawag nga Bita.
Ro baeay ku tatlong magmanghod
Nga si Anacleta, si Josefa ag si Lorenza
Hay una sa maeunang nga aeagyan sa Bita.
Ro baeay ku ap-at nga eaking magmanghud
Nga si Manuel, si Tomas, si Amadeo,
Ag si Jose una man sa daean pa Bita.
Sanda tanan nagsaad nga mamuyo sa maeayo,
Sa maeayo-eayo sa Bita.

Ngani pinangasawa ni Amadeo si Anacleta
Ag nagbungkae sanda it patag sa Kabangkat,
Si Manuel dinaea nana s Josefa ag idto
Nagbaeay ag nanguma sa bukid it San Dimas,
Pinangasawa ni Tomas si Lorenza ag sa Kogon
Nananum sanda it abung euy-a ag eunga
Si Jose inapok sa Patnongon sa Antique
Idto nangasawa ag wag id hibalik sa Bita.

Apang sa kabuhayan, ro andang mga inunga
Ro nag hatud kanda tanan balik sa Bita.

@@@
Here is one of the Aklanon poems of Roman de la Cruz:

Panaeambiton
Tampuean mo ku imong
Mainit-init nga paead
Ro maeamig ko nga likod
Ag tug-anan mo ako
Nga indi mo eon pag-aywan.
Tamda ro atong kahapon
Kat owa ka pa magtugbong sa syudad.
Nagsumpaan kita nga magmaeahaean
Hasta sa kamatayon
Suno sa kudlit ku atong paead.
Kon pumanaw ka it uman
Kahil-o man dayang gugma.
Ako magataliwan
It dayon.

Kasabihan

Tapalan mo ng iyong
Mainit-init na palad
Ang malamig kong likod
At sabihan mo ako
Na hindi mo na akong iwan.
Balikan mo ang ating kahapon
Ng hindi ka pa nakaapak ng lungsod.
Nagsumpaan tayong magmamahalan
Hanggang kamatayan
Ayon sa guhit ng ating palad.
Kung sakaling umalis ka uli
Kawawa namang itong pag-ibig.
Ako’y papanaw
Agad.

Many of the poems published in this journal were anthologized in Patubas, Ani (Aklanon issue), and in Mantala. Some of them were selected as best poems of the month by Mr. Isagani Cruz in his column Critic at Large.

From 1986 to 2000, three books were published by NCCA edited by Dr. Deriada et al. which included Aklanon poems. One of these books is the Ani Aklanon issue. In 1999, the book by Melchor F. Cichon, Ham-at Madueom Ro Gabii ? (Bakit Madilim Ang Gabi?) was published.

The books on poetry by Bellysarius de la Cruz came out within this period. These are With Hope Undying (1988); Earth Glare (1994) and Poems in Praise of God (1997) In 2000, the novel of Roman de la Cruz, Life with the Family; a folk autobiographical novel came out.

In 1998, five Aklanon short stories were published in the book: Selebrasyon at Lamentasyon: Antolohiya ng Maikling Kuwento ng Panay edited by Carmen L. de los Santos, Ma. Milagros G. Lachica and John E. Barrios.

A breakthrough came out in 2002 when the first Aklanon haiku written by this writer came out in SanAg, the literary journal of the Fray Luis de Leon Creative Writing Desk, University of San Agustin.

Here are three of the five haiku:

katueondon—
ro asul nga kahayag
gaagi eampas sa kalibutan

takip-silim—
ang asul na liwanag
dumaraan lampas sa daigdig

**
tungang gabi-i—
ro eaking unga gapakalimos
sa baybaon it Boracay

hating-gabi—
ang batang lalaki nagpapalimos
sa dalampasigan ng Boracay
**
katueondon—
si Flor nag-uli halin sa Singapore
sa sueod it kahon

takip-silim
umuwi si Flor mulang Singapore
sa loob ng kahon

Another breakthrough in Aklanon literature took place in 2002 when the haiku by this writer was published in Heron’s Nest, an international haiku journal based in America. (see the haiku below).

Another breakthrough in Aklanon literature took place in 2005 when the first Aklanon collection of short stories by Prof. John E. Barrios, Engkan(aw)o ag iba pa nga tag-ud nga istorya came out.

When the Aklanon Literary Circle was formed, almost all the members then were college students like John Barrios, Alex de Juan, Jeoffrey Villafuente, and Rommel Constantino. The youngest was Am. He was still a high school student then.

But after their graduation, Bueabod hibernated for almost a decade.

While Bueabod was hibernating, a new writing venue was evolving in the Philippines. This is the internet.

And with the internet, a new kind of Aklanon literature evolved. This is what is now known as the Aklanon virtual literature.

Through the internet new Aklanon writers were discovered and new types of poems were added to Aklanon literature. These are haiku, senryu, and tanka. These are all Japanese types of short poems which had never been utilized by Aklanon writers until the new millennium.

As mentioned earlier, the new crop of Aklanon poets came out as a result of the appearance of this website: http://www.my.akeanon.com/.

This website was created by a group of young Aklanons where Aklanons from different parts of the globe can exchange ideas.

In this website, many Aklanons posted their opinions on how to further develop Aklan. Some of the contributors include beeSPUNKY in Canada, bugoy in Federated States of Micronesia, Cinderella in Alaska, USA, ember in Manila, Gumamila in Iloilo, kal in Alaska, miss-terryosa in Iloilo City, SunflowR in Florida, USA, Swiss in Switzerland, USA, Toryo in one of the states in USA, water sprite , in Manila, yamanitoshi in Makati, Manila, and Maeara, in Iloilo. All of them are Aklanons and have one common desire—to write essays and poems.

All the contributors used aliases.

Then a certain Badjao opened a new thread in my.akeanon.com. He called it Iskul Bukol.

In this thread, some of the above contributors posted poems in Inakeanon. Noting that the so-called poems posted in this new thread needed rewriting, Maeara posted some comments to improve their works.

Then SunflowR posted a haiku written by Melchor F. Cichon from Heron’s Nest, an online haiku journal based in America.

Here is the copy of that haiku. It is a poem on the impact of the eruption of Mt. Pinatubo to a town in Pampanga: And this is the first haiku published in an international journal written by an Aklanon

Sunday morning—
a boy digs in the mud
that buried a cathedral

Linggo ng umaga—
humuhukay ang batang lalaki
ng lupang bumaon ng katedral
Heron’s Nest, Vol. IV, No. 9: September, 2002

Knowing that Maeara is no other than this writer, Tata_Goloy asked him to conduct a virtual class in poetry writing.

He agreed to conduct a virtual poetry workshop.

Adopting the technique used by Dr. Leoncio P. Deriada in creative writing workshops, this writer suggested to them that they first write and post their haiku, luwa, or longer poems in my.akeanon.com website.

And they did post their contributions in this website.

Every Saturday, this writer collected their works, wrote his comments on them and then posted the original and the corrected ones.

The result of that virtual workshop is the book: Haiku, Luwa and Other Poems Written by Aklanons edited by Melchor F. Cichon, Edna Laurente Faral and Losally R. Navarro (2005).

But before this, this writer has developed a website that focuses on Aklanon literature (http://www.geocities.com/aklanonliterature) In this website one can find Aklanon riddles, maxims, luwa, longer poems, songs, legends, short stories, profiles of Aklanon writers, annotated Aklanon bibliography, and haiku. As of April 17, 2006, this website was visited 16, 417 times.

This writer has a blog, http://anahawleaf.blogspot.com, which features his haiku and luwa.

In 2007, Melchor F. Cichon selected 25 of the best poems written by Aklanons. The result of this collection is posted in his blog Bueabod It Akeanon Literary Circle, http://bueabodalc.blogspot.com/

Also in 2007, he collected the works of Aklanon women poets. Again this collection is found in the above blog.

Both collections are first in the history of Aklanon literature.

What do Aklanon writers write? Who are the writers? What is the quality of their works?

What do Aklanon writers write?

Through the years, Aklan writers, like other writers in the Philippines, wrote on oppression, corruption, poverty, exploitation of women and the environment, love, religion, politics, insurgency, and hope. This is so because many of them are college trained and have gone to many places outside of Aklan like Manila, Iloilo , Antique. And abroad.

Allow this writer to say something about Aklanon contemporary poets and present some of their works.

Losally R. Navarro was born in Banga, Aklan on January 3, 1973 but grew up in Malinao. Losally now stays in Calvary, Alberta, Canada. In the February issue of Homelife, a national magazine, one of her haiku was published.

Two of Navarro's best haiku are:

indi magkahadlok
bisan ro atong taj mahal
hay obra sa botong.

***
huwag matakot
kahin yon gating tag mahal
ay gawa sa kawayan

si Maria Claranag-agto sa Amerikapag-uli naka-minis-skirt eot-a
si Maria Clara
pumunta ng Amerika
ng umuwi nakaminiskirt na

Amzi V. Martinez was born in December 1976 in Balete, Aklan. He is presently working in Tofol, Lelu, Kosrae, Federated States of Micronesia as a Vocational Instructor. Here is an example of his luwa:

Manami kunta tan-awon
Kitang mga Pilipino nagahugpong;
Paano kita magtililipon
Ay owa’t trabaho sa aton?

Maganda sanang tingnan
Na tayong mga Filipino magsamasama
Nguni’t paano tayong magkasama
Dahil wala naming trabaho sa atin?

Ellamae Fernandez was born on April 18, 1986. She is from Lezo, Aklan. Here is an example of her work:

Dominggo’t hapon—
nasa binggohan
nagasi-einggitan

Dominggo ng hapon—
Nasabinggohan
nagsisigawan

Jay Jose Feliciano is from Kalibo, Aklan. He is presently working in Alaska, USA. Here is one of his poems:

paraisong pinas
naka-Mercedes nga gobyerno
nakakanggang pumueoyo

Paraisong pinas
nakaMercedes ang pamahalaan
nakakanggang mamamayan

Ma. Terry F. Marte is from Poblacion, Lezo, Aklan. She is currently taking up AB Political Science at the West Visayas State University in Iloilo City. Here is an example of her haiku:

indi mahuyap nga euha
ro nahueog sa madamoe nga paead
sa idaeum it adlaw

hindi mabilang na luha
ang nahulog sa makapal na palad
sa ilalim ng araw

Edna Romulo Laurente Faral was born in Batan, Aklan but resides in Tampa, Florida with her family. She is not only a folk dancer par excellence, but a fine haijin as well. Here are four of her finest haiku:

Oh, Eangit

Oh, eangit…
sa punta ka eang
kang tudlo

O, Langit

O langit…
sa dulo ka lang
ng aking daliri

Sueat

sueat
halin kimo
ginatago sa dughan

Sulat

sulat
mula sa ‘yo
tinatago sa dibdib

Ikaw ag Ako

huo-
ikaw ag ako
sa tulay nga butong gaeatay

Ikaw at Ako

oo—
ikaw at ako
dumadaan sa kawayang tulay

Renelyn Beglinger-Vallejo is married to a Swiss national and they now live in Switzerland. She was born in Ochando, Banga, Aklan.

Boracay

Dayang Boracay
Nga ginatawag nga paraiso—
Ham-at maputi ro baeas
Indi kaparis sa Kalibo?
7 kakilometro dayang isla
Maisot manlang ikumpara sa iba.
Ham-an abu nga hotel
Nga ginpatindog iya?
Owa sanda nahadlok’nga eumubog ra?

Boracay

Itong Boracay
Tinawatawag na paraiso
Bakit maputi ang buhangin
Hindi katulan na nasa Kalibo?
7 kilometro itong isla
Maliit lang kung ikumparar sa iba.
Bakit maraming hotel
Na tinatayo rito?
Hindi sila natatakot na lumubog ito?

Cris Ocampo. Cris was born in Kalibo and finished his high school at Pilot Science Development National High School , (now Regional Science High School) in Kalibo, Aklan. A martial law baby, one can see his political ideas in his haiku and luwa.

Matig-ang Bagoe

matig-ang bagoe
gapanago sa amamakoe
hin-aga mano-eo

Matigas na Bungo

matigas na bungo
nagtatago sa kabuti
bukas magsisisi

Jawili

Abaw kanami isipon
Ro Jawili nga mahae nakon
Ano natabo kimo makaron
Musyon akon ikaw nga tatapon

Jawili

Naku kay sarap isipin
Ang Jawili na mahae ko
Anong nagyari sa ‘yo
Dali asikasuhon

Belle Nabor. Her haiku have been published the Mainichi Daily News, a world famous newspaper that prints haiku. . Her other haiku were included in Sakura Anthology of Haiku published in Sweden along with other world famous haijin like Robert D. Wilson, Michael Rehling, an’ya, and 27 other poets, The Makata, Short Stuff, and in Poetry Country Mouse. Her popular blog, http://short.poems.blogspot.com/, that features her short poems: haiku, tanka, and cinquain, has been instrumental in her introduction to world haiku.

Here are some of her works:

Haiku Selections

sa sueod it train
madasig man
maghueag ro siyudad

***

gaoy eon sa pagtinan-aw
it kalibutan, ro kuhoe –
nagpanago’t uman

Tanka Selections

Pag-eubong
ro kahon sa atic
hay puno’t sueat, lus-aw nga tinta
ratong owa’t kaeag nga papel—gausoy
bukon kato’t madali
ro pagpapahuway kana

Paglibing
ang kahon sa ati
ay puno ng sulat, kupas na tinta
yong mga kaluluwang papel—naghahanap
hindi yon madalin
ang magpapahinga sa kanya

Nagakahigugmang Manogbinaeaybay
para kimo, maumpisa ako’t pagsueat
ku rayang binaeaybay, bag-ong hugpong
nga mga bisaea kaibahan kay tagipusuong
puno it pag-eaom
indi ako makahambae

Nagmamahalang manunulat
para sa ‘yo, nagsimula akong sumulat
ng tulang ito, bagong pangkat
ng mga salitang kasama ng pusong
puno ng pag-asa
hindi ako makapagsalita

Halipatan Ro Oras

galingkod kita nga daywa
sa idaeum it kabituonan
gabueabod ro atong mga alima
owa naton hipan-uhi
ro pag-abot it kaagahon

Nakalimutan ang Umaga

nakaupo tayong dalawa
sa ilalim ng mga bituin
namumulupot ang ating mga kamay
hindi natin napansin
ang pagdating ng umaga

***
Melchor F. Cichon

Haiku

brown-out—
nagsueod ro aninipot
sa baeay namon

Haiku
brown-out—
pumasok ang alitaptap
sa aming bahay

***
Luwa

Ku Ati-atihan 2005 sa Kalibo
Sa plaza nag-eapta ro mga tawo
Ay nagpaburot ka armalite
Si SPO1 Jonathan Moreño

Luwa

Nong Ati-atihan 2005 sa Kalibo
Sa plasa nagbulabog ang mga tao
Dahil nagpaputok ng armalite
Si SPO1 Jonathan Moreno

In 2007, I discovered another Aklanon who writes good poems. His name is Edmund Saldivia . He is a poet from Kalibo, Aklan. A licensed enginer, he now works in the Kingdom of Saudi Arabia as a System Analyst.

Here is one of his poems:

Cacique
(Rent-Seekers)

Ku panahon it Kastila,
Ro cacique bugana.
Sanda ro ginasaligan,
Ku eugta it simbahan.

Ginatunga do patubas,
Sa mamueogon may bawas.
Sa mangunguma ikap-at nga parte,
Ro habilin ana ku prayle.

Sa makarong henerasyon,
Ro cacique, iya gihapon.
Maeapit sa trono,
Alipores it palasyo.

Inutang nga kapital,
Si Juan ro kolateral.
Pasaka taga dag-on,
Paeas-anon naton.

Kalbong kagueangan,
Abandonadong minahan,
Basta eat-a inaywan,
Pagkatapos panginpuslan.

Ma-inpluwensyang anino,
Sa tugpa-an it eroplano.
Kontrolado ro kargamento,
Sa daungan it barko.

Tubi ag kuryente,
Sa alima ga-agi.
Yutilidad monopolyado,
Pasilidad manipulado.

Owa’t mayad nga amot,
Sa agrikultura ag industriya.
Parasitiko,
Sa ikonomiya it banwa.

Hinanakit Ni Adan
Tukturuok sa ka-aganhon,
Gapukaw, gapabangon.
Kakak ro pamahaw,
Imaw man do ihapon.

Pirmeng owa’t saea,
Imaw eang ro tama.
Ana ro desisyon,
Ikaw do baeasueon.

Mga mayad nga hinimu-an,
Indi madumduman.
Katukatong kasae-anan,
Ginabalik-balik, indi malipatan.

Gina-obrang opisyo,
Magbantay it tawo.
Mamintas it ugali,
Pag-eaom mo Santo.

Ro kaingod may makara,
Ro katabok may makato.
Kung ano ro una,
Indi makuntento.

Kung ana kang pangutan-on,
Madaeum mo gid nga isipon.
Hay basi ro ing sabat,
May kaibahang sibat.

Indi ma-aywanan,
Indi mabayluhan.
Hay imong ging-aku,
Sa altar it simbahan.

Kung amat ginapaino-ino,
Tuktukon it pinong-pino.
Ieubong it hipos,
Agud kalbaryo matapos.

Ayaw paghambaea,
Owa ka ka-ekperyensya.
Maski isaea ku ang sinugid,
Kung ‘sang pinggan kamo ni Eba.

Analysis of the three periods of the Aklanon literature

Pre-Deriada, Before 1986

During this period, Aklanon writers were writing mostly in English and Spanish. But there were some Aklanon writers who wrote in Aklanon.

The most prominent among these writers were Peping Tansinko Manyas, Manuel Laserna, Roman de la Cruz and Dominador Ilio.

Although, NVM Gonzales and Jose Dalisay are both Aklanons by blood, they never have written any Aklanon poem or short story.

Of those who wrote poems in Aklanon were Manuel Laserna and Peping Manyas. In their writings, both Laserna and Manyas wrote on freedom and love of country. Their writing structure was mostly rhymed and metered.

Deriada Period, 1986-2004. During this period, new Aklanon writers were discovered. Influenced by Deriada, through his creative writing workshops and private conversations with the Aklanon writers, these new writers wrote mostly in Aklanon, English, and in Filipino. Almost all of them wrote in free verse, except Mr. Roman de la Cruz, who preferred to write in rhyme, but not metered. Their topics are now widen: love, poverty, nationalism, environment, gender. This was due to the writers' diverse milieu and experiences. All the new writers have gone to college and have travelled outside of Aklan. The many contests and grants given by the NCCA have boostered their enthusiasm. The help of Dr. Deriada in the re-emergence of Aklanon literature is great. It was during this time that the special issue of Ani came out. It was during this period that some poems in Aklanon came out in Mantala and in Patubas. It was also in this period that Alexander de Juan, Roman de la Cruz, John Barrios and Melchor F. Cichon won local and national awards and book writing grants. The book Ham-at Madueom Ro Gabii (Bakit Madilim ang Gabi) by Melchor F. Cichon was published. He eventually won the coveted Gawad Pambansang alagad ni Balagtas Award (for Aklanon Poetry). It was given by Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL).

It was also during this period that the New Testament was translated and published in Macar Enterprises. It was translated by Vellyzarius De la Cruz.

Post-Deriada Period, 2005-2007

With the emergence of the World Wide Web and through the encouragement of Melchor F. Cichon, many new Aklanon poets were discovered. Many of them are Aklanons living in America and Europe. Through the internet and the creation of the website: http://www.my.akeanon.com/, many of the newly discovered Aklanon poets contributed their poems in this website. They wrote haiku, luwa and other poems. The result of their creative works were published in a book: Haiku, Luwa and Other Poems by Aklanon edited by Melchor F. Cichon, Edna Laurente Faral, and Losally Navarro. It was also during this period where many Aklanon luwa were written. The subjects of their works were varied: love, nature, under development, gender, nationalism, poverty and almost all topics. It was during this period also where luwa writing was given emphasis and published in the internet . The latest addition to Aklanon literature is the publication in the internet of poetry for children. However, only about three poets who have been writing on this: Melchor F. Cichon, Cirilo Castillon, Jr. and Edna Laurente Faral.

What is next for Aklanon writers?

From the above statements, it is noticeable that Aklanon literature for children like nursery rhymes, and short stories, are very scarce. This writer hopes that this gap will soon be filled up by the present and future Aklanon writers.

It seems too that Aklanon contemporary writers will still write poetry, but mostly short poetry, like luwa and haiku.

As for the contents, Aklanon poets and fiction writers will still be writing poems, etc. with social relevance as they are still experiencing the impact of poverty, injustices, corruption, environmental degradation, and many other social issues.

What are the problems being encountered by Aklanon contemporary creative writers?

Unlike the English and Filipino writers, Aklanon writers encounter a lot of problems.

1. There are not enough copies of Aklanon dictionaries. At the moment, there are three Aklanon dictionaries.

Braulio, Eleanor Perucho. Akean-Filipino leksikon. Macar Enterprises,1999. 177p.

De la Cruz, Roman A. Five-language dictionary (Panay Island): English, Tagalog, Hiligaynon, Kinaray-a, Aklanon. Kalibo: Rock Publishing, 2003. 919p.

Reyes, Vicente Salas, Nicolas L. Prado, R. David Paul Zorc. A Study of the Aklanon Dialect. Vol. 2: Dictionary. Kalibo, Aklan: Public Domain, 1969. 396p.

The book by Reyes et al. is now out of print, while that of de la Cruz is expensive. The work by Braulio is not that many. I hope that the work by Reyes et al be reprinted and be sold in an affordable price.

2. The second problem is the lack of encouragement and financial support from school administrators on the publication of their school organs.

3. The third problem is our curriculum. Our colleges in Aklan do not offer Literature in Western Visayas, and probably our literature teachers in Aklan do not discuss the literary works of Aklanons writers in their classes.

4. There is a lack of literary contests in Aklan.

5. We do not often conduct creative writing workshops.

In conclusion, Aklanon literature has a tradition to think of. Through the centuries, Aklanons have been writing different types of literature: poems, short stories, novels, riddles, songs, maxims, and legends. Through the internet Aklanon writers have been exposed to world literature particularly the short poems like haiku and tanka.

Sources:

Cichon, Melchor F. Belle Nabor: A Filipino Haijin. Posted November 28, 2005. http://www.akeanon.com/. Retrieved: April 16, 2006.

Cichon, Melchor F. Dr. Leoncio P. Deriada: Masiglang Lider Sa Muling Pag-Uswag Ng Malikhaing Panulat sa Western Visayas. Daluyan, the official publication of the Sentro Ng Wikang Filipino, University of the Philippines, Diliman, Quezon City, vol. 5, No. 2, pp. 8-11, 1994.

De Juan, Alexander C. Ang Pag-ahon Ng Nakasulat na Literaturang Aklanon. Daluyan, the official publication of the Sentro Ng Wikang Filipino, University of the Philippines, Diliman, Quezon City, vol. 5, No. 2, pp.15-16, 1994.

Deriada, Leoncio. Literature engineering in West Visayas. Forum, Opisyal na Pahayagan ng Universidad ng Pilipinas, March 28, 2006. http://www.up.edu.ph/forum/2000/03/28/litengg.html, retrieved: April 13, 2006.

Manyas, Peping Tansinko. Tagiposuon Nga Hueowaran. Daeang Rizal, Kalibo, Capiz. 1926. 26p. (Photo-copy)

Nabor, Fiorella I. “An Inquiry into the Ancient Inakeanon Writing System,” Silliman Journal, Ist Quarter, 1968, pp. 54-86 ((Photo-copy)

Reyes, Gabriel M. Toning. Mandurriao, Iloilo, 1925. 35p. (Photo-copy)

Tente Undoy. Mga Bilisad-n ni Tente Undoy. San Juan, Rizal, Kalantiaw Publications, Inc. 37p. (Photo-copy)

Haead Sa Adlaw Nga Kinamatyan Ku Napueo Ag Siyam Sa Akean

2007-06-16T22:03:00.000-07:00

Here is another patriotic poem written by Peping Tansink Manyas. It was written for the 19 Martyrs of Aklan, all of them were leaders of the Katipunan of Aklan.

The original is in Aklanon, while the Filipino version was translated by Melchor F. Cichon

Here it is.

Haead Sa Adlaw Nga Kinamatyan Ku Napueo Ag Siyam Sa Akean
Handog Sa Araw Ng Kamatayan Ng Labingsiyam sa Aklan

Ni
Peping Tansinko Manyas

Makangingidlis, mamingaw nga kaaganhon,
Nakakangilabot, nakakalungkot na madaling araw,

Ro pomukaw sa inyo nga katoeugon,
Ang pumukaw sa inyong pagkakatulog,

Inyo nga gin bugtawan…Ay!...Kamatayon,
Ang inyong ginisingan..Ay!..Kamatayan,

Gin tangisan it abung tagiposuon,
Iniyakan ng maraming puso,

Ro inantus ninyong kasakit nga sugong,
Ang sobra-sobrang sakit na inyong kinikimkim,

Ku pag euwas sa Banwang kaugalingon.
Sa paglayo sa sariling Bayan.

Himaya kamon ro adlaw ngarandaya,
Langit sa amin ang araw na ito,

Nabukeas tabon sa among mata;
Hinablot ang takip sa aming mata;

Sa inyong pag kamatay, kami kumilaea,
Ang inyong kamatayan, aming natanto,

Ku pag higugma sa binugtawang banwa,
Ang pagmahal sa kinagisnang bayan.

Eamigas ro inyo nga sinabod ngara,
Binhi ang inyong sinabod nito,

Nga among gina palangga ag gina higugma.
Na aming itinatangi at minamahal.

Bulahan ro inyong manga kapaearan,
Banal ang inyong kapalaran,

Ngani kamo among gina padunggan,
Kaya kayo aming pinaparangalan,

Himpit, tunay amon nga gina haearan
Marubdob, tunay ang aming handog,

Ro adlaw ngara nga inyong kinamatyan,
Ang araw nitong inyong kamatayan,

It bugana nga manga kalipayan,
Ng labis na kaligayahan,

Ag among gina hadkan ro inyong eubongan. (1926)
At aming hinahagkan ang inyong himlayan. (1926)

Sa Adlaw Nga Kinamatyan Nay Doctor Jose Rizal

2007-06-16T20:01:00.000-07:00

I am posting here the poem written by Peping Tansinko Manyas of Kalibo, Aklan on the death of Dr. Jose Rizal. I translated it into Filipino. This is just a draft.

Sa Adlaw Nga Kinamatyan Nay Doctor Jose Rizal
Sa Araw Ng Kamatayan Ni Doctor Jose Rizal

Ni Peping Tansinko Manyas
Sinalin sa Filipino ni Melchor F. Cichon

Rizal, sa imong taeahurong eubnganan,
Rizal, sa kagalanggalang ninyong libingan

Nga binunyaga’t euha king ginikanan.
Na bininyagan ng luha ng inyong mga magulang

Sinubeaka’t matahum’g manga kabueakan;
Na namukadkaran ng magagandang bulaklak

Adlaw ngara, akon mang ginahaearan,
Sa araw na ito, hinahandugan ko,

Ro imong mahimayaong eubongan,
Ang inyong maparaisong libingan

Pag pamaeandong adlaw mong kinamatyan,
Pinagmimilaymilayang araw ng inyong kamatayan.

Pag panubos ku kalisdanang napas-an,
Isang panubos ng kahirapang pinapasan.

Ku banwang eumos sa kagha ag kaeupigan.
Ng bayan na lunod sa kahirapan at kalupigan

Dinuea, Rizal, kabuhi mo ag eawas,
Niwala, Rizal, ang buhay at katawan mo,

Ku manga nag gahum’g, may gawing mapintas,
Ng mga namahala, may gawaing mapintas,

Apang ri’ng ngaean ag dugo nga umawas,
Ngunit ang pangalan at dugo mong umawas,

Nga sa kasakitan ku banwa humaw-as,
Na sa kasakitan ng bayan umalis,

Sa among tagiposuon wa’t pag kaeugnas,
Sa aming puso walang pagkakakupas,

Rayang sinabod mong timgas nga eamigas,
Itong sinabog ninyong hinog na binhi,

Ay ro kaduemanan hay nabukeas,
Ang kadiliman ay nahablot,

Umiwag masigang Adlaw’t Pilipinas.
Suminding maliwanag Araw ng Pilipinas.

Rizal ro eubongan imo nga linugsad,
Rizal ang himlayan mong kabilugan,

Wa mo kahilaki, kabuhing hinaead,
Hindi mo sinayang, buhay na inalay,

Sa kaeangitan imong pinanaad,
Sa kalangitan inyong pinanata,

Dugo nimo nga inuea hay mamuad,
Ang dugo ninyong ibinuhos ay tumubo,

Maga kaaeaman nga ikabansag,
Maging bantog na sagisag,

Nga maga hatud ku imong mga igmanghud,
Na maghahatid sa inyong mga kapatid,

Sa KAHIMAYAAN nimo nga gina hangad,
Sa minimithi ninyong KALANGITAN,

Ku banwa natong kueabos it paead.
Ng baya nating kulang ng kapalaran.

Hinayhay sa atong manga kabukiran,
Hinayhay sa ating kabundukan,

Sa makangongusbong adlaw mong kinamatyan,
Sa kalungkot-lungkot na araw ng inyong kamatayan.

Hayahay nga bumayaw ku kadungganan,
Bandila na nagpaangat ng dangal,

Ku Pilipinas naton nga naeueotan,
Ng Pilipinas na ating minamahal,

Nga pumadabdab sa katagiposuonan,
Na nagpaalab ng ating puso,

Ku paghigugma sa banwang binugtawan;
Ng pag-ibig sa bayang kinagisnan;

Kabay nga imaw mabanhaw it uman,
Sana’y muli siyang mabuhay,

Agud maangkon ro KAHAMUNGAYAAN.
Para maangkin ang KATIWASAYAN.

Rizal, banwa’y naga antus kalisdanan,
Rizal, ang bayan ay nagtitiis ng kahirapan,

Tuksa ro eangitnon nimo nga pueuy-an:
Tanungin ang kalangitang inyong tirahan:

Tueoka makasisin-it nang kahimtangan,
Tingnan ang nakakalungkot na kalagayan,

Sa sugong nang gina antus nga kasakitan,
Sa labis na hapdi na dinudusa,

Eawod nga euha anang gina eanguyan,
Dagat ng luha ang kanyang linalanguyan,

Krus hay maw ra ana nga gabayan,
Krus ang kanyang gabayan,

Nga sa kapilitan imaw hay maeugdang,
Na kung wala ng magawa siya ay malunod,

Kon ku atong manga kadugo imaw pabay-an.
Kung ang ating mga kadugo siya’y pababayaan.

Rizal, rayang adlaw nimong kinamatyan,
Rizal, itong araw ng inyong kamatayan,

Among gina tahud ag gina padungganan,
Aming ginagalang at pinaparangalan,

Ag pag tahud ku adlaw nga kinamatyan,
At ang paggalang sa araw ng inyong kamatayan,

Ku Makagagahum ag Hari sa tanan,
Ng Maykapal at Hari ng lahat,

Tungod nga rayang adlaw mong kinamatyan,
Dahil itong araw ng inyong kamatayan,

Binayaw ag tinahod ro katarungan,
Tinaas at pinarangalan ang katarungan,

Ku Pilipinas naton nga nahamut-an.
Ng Pilipinas na ating nakagiliwan.

Kalibo, Akean, Diciembre 1, 1913.
Kalibo, Aklan, December 1, 1913.